Vashington Universiteti va Markaziy Osiyo, Sietlni dunyoga tanitgan oliygoh


O’tgan dasturlarimizda sizni Amerikaning Sietl shahri bilan tanishtirgan edik. Toshkent bilan birodar bu shaharda O’zbekistonni qanchalik bilishlari va oradagi hamkorlik haqida lavhalar bergan edik. O’zbekistondan bu yerda yuzlab oila yashaydi. Bu boradagi lavhalar bilan shu saytda bafurja tanishishingiz mumkin. "Sietl" deb qidirsangiz bas.

Sietlni dunyoga tanitgan dargohlardan biri bu Vashington Universiteti (University of Washington). 1861-yilda ochilgan bu oliygohda 43 mingga yaqin talaba o'qiydi. Professor va muallimlar soni 16 mingdan oshadi. Universitet byudjeti 2 milliard dollarga yaqin.

Sharqshunoslik fakultetida Markaziy Osiyo izchil o'rgatiladi

Sharqshunoslik fakultetida Markaziy Osiyo izchil o'rgatiladi

Vashington Universiteti tadqiqot markazlari, huquqshunoslik va siyosatshunoslik fakultetlari bilan tanilgan. Xususan Markaziy Osiyo xalqlari, ularning madaniyati va hayotiga bu yerda e'tibor katta.

Vashington Universiteti O'zbekiston va qo'shni davlatlardagi oliygohlar bilan hamkorlik qilib keladi. Sharq tillari va siviliziatsiya fakulteti, deydi dekan Bob Steysi (Bob Stacey), insonparvarlik va tinchlikparvarlik sohasida kadrlar yetishtiradi.

Vashington Universiteti va Markaziy Osiyo, Sietlni dunyoga tanitgan oliygoh

Vashington Universiteti va Markaziy Osiyo, Sietlni dunyoga tanitgan oliygoh

“Tinchlik korpusi”ni olsangiz, unga kiradigan ko’ngilli xizmatchilarning asosiy qismi bizdan. Bu yerda biz kam o’rganiladigan ammo strategik ahamiyatga ega tillarni o’rgatamiz. Masalan, Markaziy Osiyo xalqlarining tillari. Bu darslar va tadqiqotlar uchun federal hukumat ham mablag’ ajratadi. Mintaqa bo’yicha kurslarga 50 yil oldin asos solingan”,- deydi u.

“Diplomatlar, gumanitar yordam va xalqaro tashkilotlarni yuritadigan mutaxassislar, qolaversa, xalqaro biznes va jahon bozorini tebratadigan kadrlar. Bu yerni tamomlagan insonlarni butun dunyo bo’ylab turli sohalarda uchratasiz.”

Chet eldan talabalar ko’p, lekin Markaziy Osiyoni o’rganayotganlarning aksariyati amerikaliklar. Darslar talabga qarab taklif qilinadi. Kimdir yosh talaba, yana kimdir esa allaqachon diplomat yoki xalqaro mutaxassis va masalan, O’zbekistonga borishidan avval tilni charxlash uchun bu yerga kelgan. O’qituvchilarni topish ham qiyin emas, deydi dekan Bob Keysi. Mintaqadan kelgan domlalar bor, shuningdek, amerikalik professorlar.

Markaziy Osiyodagi vaziyat, AQShning mintaqaga nisbatan strategiyasi yuzasidan ma’ruza o’qib kelayotganlardan biri - Skott Radnitz (Scott Radnitz). Bu olim Vashingtondagi siyosiy doiralarga ham maslahat berib turadi.

Professor Skott Radnitz Jekson nomli xalqaro aloqalar fakultetida Markaziy Osiyodan dars beradi

Professor Skott Radnitz Jekson nomli xalqaro aloqalar fakultetida Markaziy Osiyodan dars beradi

“Boshqa joylarga qaraganda, Markaziy Osiyo biz uchun ancha yangi mintaqa, chunki u Amerika uchun ochilganiga endi 20 yil bo’ldi. Shu bois hali akademik jihatdan qilinadigan ishlar juda ko’p. Bizning olimlar orasida qiziqish, tabiiyki, juda katta. Sotsiologlar, antropologlar, siyosatshunoslar… Hamma regionni tadqiq qilishga harakat qilmoqda. Talabalarimiz ham u yerga oshiqadi”,- deydi Radnitz.

Markaziy Osiyoga nisbatan qiziqish ayniqsa o’tgan 10 yil ichida, ya’ni 11-sentabr voqealaridan keyin kuchaydi. Bu xalqlar hayoti va madaniyati yangi bir fanga aylandi, mavjud dasturlar kengaytirildi.

“Amerikaning mintaqaga nisbatan siyosati Afg’onistonga bog’liq bo’lsa-da, ziyolilar, ilm maskanlari, masalan biz, Markaziy Osiyoni har jihatdan tadqiq qilishga bel bog’laganmiz. Siyosat o’z yo’liga. Uning ilmiy izlanishlarga u qadar dahli yo’q. Jamiyat va iqtisod, axborot vositalari va jurnalistika, tarix va madaniyat, ekologiya va resurslar… Mavzularning cheki yo’q”,- deydi Radnitz.

Bu o’quv yilida o’zbek, uyg’ur va qozoq tillariga ahamiyat katta. Talabalar – kasb-hunarli amerikaliklar. Zamon ulardan mintaqaga ko’proq borib ishlashni talab qilayotgani uchun ular yana sinfxonalarga qaytgan, deydi professor Talant Makonuli (Talant Mawkanuli).

Vashington Universiteti va Markaziy Osiyo, Sietlni dunyoga tanitgan oliygoh

Vashington Universiteti va Markaziy Osiyo, Sietlni dunyoga tanitgan oliygoh

“Talabalarimiz bu tillarga juda jiddiy yondashadi. Bilimini amalda qo’llashga chanqoq. Son jihatdan ko’p emas, ammo puxta va salmoqli. Xalq og’zaki ijodi deysizmi, turmush tarzi, din… Mintaqa hayotining har bir jabhasiga qiziqadi”,- deydi professor.

Bu sohalarda dars berish region bilan muntazam aloqada bo’lishni talab qiladi, deydi qozoq tili va madaniyatidan dars beradigan Talant Makonuli. Talabalarga tilni mashq qilish uchun mos muhit yaratib berish kerak.

“Mintaqaga borib, u yerdagi hamkasblardan maslahat olaman. Darsliklar, metodika haqida gaplashaman. Tajriba almashamiz. Turkiy tillar va bu xalqlar madaniyati bir joyda qotib qolmagan. Shu bois biz doimiy izlanishdamiz. Talabalar adabiy tilni ham, sheva va lahjalarni ham bilishi kerak deb hisoblaymiz”,- deydi Makonuli.

O’zbek tili va adabiyoti, bu xalq madaniyati va tarixi, bugungi kunidan saboq berish – professor Ilza Sirtautas (Ilse Cirtautas) uchun hayotiy maqsad. Sharafli ish, deydi u.

Vashington Universiteti va Markaziy Osiyo, Sietlni dunyoga tanitgan oliygoh

Vashington Universiteti va Markaziy Osiyo, Sietlni dunyoga tanitgan oliygoh

Professor O’zbekistonga 1972-yildan beri har yili borib keladi. Vashington Universitetida Markaziy Osiyo deganda ko’pchilikning ko’z oldiga mana shu ayol keladi. Darslik va qo’llanmalar yaratishda uning xizmati katta. Mintaqa bo’ylab barcha yirik ilm dargohlari bilan hamkorlikni yo’lga qo’ygan. Sietl-Toshkent birodarlik aloqalarini yuritishda ham uning roli beqiyos.

“Amerika va O’zbekiston ziyolilari, ayniqsa ilm-fan namoyandalari orasida doimiy muloqot olib borish kerak. Bir-birimizdan o’rganishimiz, bir-birimizga yordamlashishimiz lozim”,- deydi professor.

Vashington Universiteti Amerikadagi eng yirik oliygohlardan biri

Vashington Universiteti Amerikadagi eng yirik oliygohlardan biri

Ilza Sirtautas Sovet davrida ham Markaziy Osiyoda ona tillarga e’tibor qaratgan. Kitobxonlik va kutubxonachilikni targ’ib qilib keladi.

Shu kunlarda u Toshkentda katta yangi kutubxona ochish ustida ishlamoqda. AQSh elchixonasi va O’zbekiston hukumati bu tashabbusni olqishlagan.

“Toshkentda uch milliondan oshiq odam yashaydi, lekin faqat bitta jamoat kutubxonasi bor – Alisher Navoiy nomidagi maskan. Qolgan kutubxonalar yo universitetlarniki, boshqa dargohlar va tashkilotlarga qaraydi. Jamoat kutubxonalari hammaga eshigini ochishi kerak”, - deydi professor Ilza Sirtautas.

Darslar boshlanar ekan, biror o’zbekistonlik talabani ko’rmadik. Professorlar aytganidek, studentlar asosan amerikaliklar yoki muhojirlarning bu yerda esini tanigan farzandlari. Oldiga aniq maqsadlar qo’ygan yoshlar, bo’lajak diplomatlar, tinchlik va farovonlik yo’lida xizmat qiluvchi mutaxassislar. Ular bilan muloqotimiz – kelgusi maqolalarimizda.

Amerika Manzaralari, 5-dekabr, 2011:

  • 16x9 Image

    Navbahor Imamova

    Navbahor Imamova "Amerika Manzaralari" turkumidagi teledasturlar muallifi. TV va radio diktor, prodyuser, muxbir va muharrir. AQSh siyosati va hayoti hamda Markaziy Osiyodagi muhim masalalarni yoritadi. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida muharrir sifatida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida ham dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan (University of Mysore), magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan (Ball State University) olgan. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.

XS
SM
MD
LG