Juma, 31-oktyabr, 2014 Toshkent vaqti: 13:58

Markaziy Osiyo

Yoz - ishlab pul topish vaqti, deydi Qirg'iziston bolalari

O'sh bozorlarida
O'sh bozorlarida

Multimedia

Audio
Bu yoz Janubiy Qirg’izistonda aksariyat bolalar dala, bozor va ustaxonalarda ishlab oilasiga ko’maklashayapti. Yaqinda mahalliy nodavlat tashkilotlardan biri bu haqda hisobot chiqardi. 

Mamlakatda bolalar mehnati keng tus olgan. Bir necha yil muqaddam o’lkada bu holatga qarshi kurash bo’yicha davlat dasturi qabul qilingan edi. Tadqiqotchilar tahlilicha, bu chora samara bermagan.

Yozgi ta’tilda ko’plab o’spirinlar O’sh markaziy bozorida turli-tuman yumushlar bilan mashg’ul. Kimdir suv sotadi, kimdir non, kimdir arava to’rtadi, yana kimdir ustaxonalarda shogirdlik qiladi.

“Ismim Doniyar. Yoshim 15 da. Ertalabki soat yettidan kechki soat sakkizgacha ishlaymiz. Kuniga 200-250 so’m ishlab topamiz”, - deydi "Amerika Ovozi" bilan gaplashgan yoshlardan biri.

“Hozir, bilasizlar, narx-navolar keskin ko’tarilib ketdi. Shu bois oilamizga yordam berish maqsadida ishlashga majbur bo’lyapmiz. Kunning birinchu yarmida maktabga boramiz, keyin esa bozorda tirikchilik qilamiz”.

“Ona-otam kasal. Shuning uchun pul topishga majburman. Bir-ikki oyda bir dam olaman. Hozir maktabga bormayman, ammo shart-sharoitim bo’lganda, albatta, o'qirdim”, - deydi yana bir o’spirin.

O’shda “Ulybka”, ya’ni “Tabassum” deb nomlangan nodavlat tashkilot ko’p yillardan buyon bolalar mehnati masalalari bilan shug’ullanib keladi.

“Hozir eng arzon mehnat - o’spirinlarning mehnati... Arava tortayotgan, hammollik qilayotgan, hattoki qurilishlarda yordamchidan boshlab ustasigacha o’spirinlar bo’lib ketdi. Bundan tashqari ko’chalarda mashinalarni yuvishadi. Xullas turli yumushlar bilan band. Ota-onalarga ish yo’q. Sababi kattalar ko’proq haq so’raydi, yosh bola esa ozginaga ham rozi bo’ladi. Shu bois bolalar mehnati orqali oilaga pul kiryapti”, - deydi ushbu tashkilot rahbari Elmira Umarova.

Janubiy Qirg’iziston shahar-qishloqlarida g'isht quyayotgan, soyu-tog’larda qurilish uchun tosh yig’ayotgan, tamaki chopayotgan o’spirinlarni uchratish mumkin.

Mutaxassislar ushbu yumushlar bolalar organizmi uchun jiddiy xavf tug’dirishini ta’kidlaydi. 

Mahalliy nodavlat tashkilotlar olib borgan tadqiqotlarga ko'ra, ishlayotgan o’spirinlarning 75 foizi kuniga 5-6 soatgina uxlash imkoniga ega. 63 foizi kechgacha ishlaydi. 20 foizi kunda bir marotabagina issiq ovqat yeydi, 50 foizi kasallikka moyil.

“Og’ir mehnat avvalo bolalarning jismoniy o’sishiga halaqit beryapti. Ikkinchidan o’spirinlarning psixikasi buzilib, ularning dunyoqarashi o’zgarib ketmoqda. Yoshlarda hayotga nisbatan yovuzlik, g’arazlik hislatlari paydo bo’lmoqda. Umuman olganda, o’spirinlarda ruhan va jismonan rivojlanish sekinlab qolayapti. Ba’zilarda esa to’xtab ham qolmoqda”, - deydi Elmira Umarova.

Aytish joizki, o’lkada bir necha yil avval bolalar mehnatining eng noxush turlariga barham berish bo’yicha davlat dasturi qabul qilingan edi. Mutaxassislar deydiki, u programma qog’ozda qolib ketgan.

Mahalliy aholi nazarida, o’spirinlar pul topish ilinjida maktabdan, ilm-fandan uzoqlashmoqda.

“Ular ilm o’rganishlari kerak. Nima qiladi hozirdan mehnat qilib? Bolalar pul topishga o’rganib qolib, o’qishdan, hayotdan, hammyoqdan sovib ketayapti. Faqatgina pul topsam, deyayapti. O’qimasa, bir hunarli bo’lmasa nima bo’ladi oqibatda? Bir hunar o’rgangani ham o’spirimlarning vaqti yo’q. Usta-hunarmandga bolani shogirdlikka bersangiz bir yilgacha pul bermaydi... Bolam shuncha vaqt pul topmas ekan deb ota-onalar farzandlarini hunardan chiqarib olyapti”, - deydi o’shlik faol Rahima opa.

Nodavlat tashkilotlar bolalar mehnati borasida davlat tizimlari jiddiy chora-tadbirlar ko’rishi zarurligini urg’ulaydi.

“Tabassum” tashkilot rahbari Elmira Umarovaning aytishicha, o’smirlar ishlayotgan joylarda zarur shart-sharoit yaratib berish kerak.

“Bolalarga ish payti davomida bir necha marta dam olish vaqtlari berilishi kerak. Ular kuniga 8 soat emas, balki 6 yoki 4 soat ishlashi lozim. Aslida 14 yoshga kirgan bolalar maxsus mehnat shartnomasi tuzilgan holda ishga olinishlari kerak. Ammo aksar ish beruvchilar bunga rioya qilmaydi”, - deydi u.

“Bolalar ishlayotgan joylarga borib, o’sha yerlarlarning ma’sullari bilan shartnomalar tuzamiz. Ota-onalar bilan uchrashib, ish beruvchilarning bolalarning haq-huquqlarini poymol qilmasliklari haqida tushuntirish ishlari olib boramiz. Bolalar qanday huquqlarga ega, qancha soat ishlashi, qancha soat dam olishi borasida ma’lumot kampaniyalarini bizning ijtimoiy xodimlarimiz, huquqshunoslarimiz olib borishadi”, - deya tushuntiradi suhbatdosh.

Elmira Umarova davlat tizimlari nodavlat sektor bilan hamkorlikda bolalar mehnatini nazorat ostiga olsa bo’ladi degan fikrda.

“Ayni paytda o’spirinlarga ish berayotgan korxonalarga hukumat tomonidan qandaydir imtiyozlar berilsa maqsadga muvofiq bo’lardi. Soliqdan bo’ladimi, boshqami. O’shanda ish beruvchilar ham rasmiylashtirilgan holda o’spirinlar bilan ish olib boraradi”, - deydi Elmira Umarova. 

Bolalar mehnati Qirg’izistonning aksar hududlarida tabiiy holga aylangan. Ota-onalarning ko’pchiligi bu holni bolalar yoshligidan mehnatga ko’nikadi deya izohlaydi. Boshqalar esa farzandlarimiz bolalikni his qilmayapti deya kuyinadi.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Quyosh energiyasi - Solar poweri
X
30.10.2014 22:03
Amerikada muqobil energiya manbalaridan foydalanishga o'tayotganlar ko'p. Xususiy kompaniyalardan tortib universitetlargacha, qolaversa oddiy fuqarolar.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Qizil ko'knor ko'rgazmasi, London

  • Amerika saylovlar arafasida

  • Afina, Gretsiya... Harbiy mashqlar

  • Turkiya-Suriya chegarasi

  • Filippin

  • Jamna daryosi bo'yida, Hindiston

  • Fransiya

  • Kanzas shahri, Missuri

  • Los Angeles, Kaliforniya

Fotogalereya

Fotogalereya Peshmerga kuchlari Kobaniga yetib keldi

Iroq Kurdistonidan peshmerga jangchilarining bir qismi Suriyaning Kobani shahriga yetib borgan. Ular "Islomiy davlat" jangari guruhiga qarshi kurashda mahalliy kurdlar va xalqaro koalitsiyaga yordam beradi.
Fotogalereya

Fotogalereya Gavayi vulqoni aholi turar joylariga yetib keldi

Gavayida otilib chiqqan vulqon lavalari bir necha hafta o'tib Paxoa shaharchasiga yetib keldi. Sekin harakatlanayotgan lava "daryosi" yo'lda uchragan har qanday narsani kuydirib kulga aylantirmoqda. Shaharcha aholisi xavfsiz joyga evakuatsiya qilingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebolaga qarshi global kurash

Dunyo bo'ylab Ebolaga qarshi kurash choralari kuchaytirilmoqda. Eboladan ogohlik oyligi doirasida turli mamlakatlarda xavfli kasallikka qarshi tayyorgarlik mashg'ulotlari o'tkazilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Afg'onistondagi missiya nihoyasiga yetayapti

Afg'onistonning Hilmand viloyatidagi yirik harbiy baza mahalliy armiya nazoratiga o'tdi. AQSh va Britaniya qo'shinlari missiyani yakunlab, o'lkani tark etishga hozirlik ko'rmoqda. 2015-yilda Afg'onistonda 12 ming xorijiy askar qoladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Suriya va Iroq

G'arb qo'llab-quvvatlovini olgan kurd jangchilari Turkiya orqali Suriyaga 1300 safdoshini jo'natishga hozirlik ko'rayapti. Iroqda va Suriyada janglar davom etmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Turkiya kurdlari qo'shni davlatdagi urushda o'lgan elatdoshlariga motam tutmoqda

Suriyaning Kobani shahri bir necha kundan beri jang maydoni. "Islomiy davlat" bilan qonli urush ketmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Kanada parlamentida otishma, Ottavadan suratlar

Kanada poytaxtida urush qahramonlariga qo'yilgan yodgorlik oldida turgan askar otib ketilgan. Bu inshoot yaqinidagi parlament binosi ham xavf ostida degan ogohlantirishdan keyin evakuatsiya ishlari boshlangan. Harbiy soqchini nishonga olgan shaxs parlament tomon qochdi, deydi guvohlar. Imoratdan o'q ovozlari eshitilgan. Askarni otgan odam politsiya o'qidan o'lgan. Yaralangan askar ham kasalxonada jon bergan.
Fotogalereya

Fotogalereya Joko Vidodo, Indoneziya prezidenti qasamyod keltirdi

Indoneziyaning yangi rahbari, armiya yoki siyosiy elitaga aloqasi bo'lmagan, oddiy xalqdan chiqqan Joko Vidodo qasamyod keltirdi. 53 yoshli arbobni fuqaro Jokovi deb biladi, o'tmishda uy jihozlari sotib kun ko'rgan. Jakarta meri lavozimida islohotchi sifatida tanilgan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI