Payshanba, 18-sentyabr, 2014 Toshkent vaqti: 12:38

Markaziy Osiyo

Yoz - ishlab pul topish vaqti, deydi Qirg'iziston bolalari

O'sh bozorlarida
O'sh bozorlarida

Multimedia

Audio
Bu yoz Janubiy Qirg’izistonda aksariyat bolalar dala, bozor va ustaxonalarda ishlab oilasiga ko’maklashayapti. Yaqinda mahalliy nodavlat tashkilotlardan biri bu haqda hisobot chiqardi. 

Mamlakatda bolalar mehnati keng tus olgan. Bir necha yil muqaddam o’lkada bu holatga qarshi kurash bo’yicha davlat dasturi qabul qilingan edi. Tadqiqotchilar tahlilicha, bu chora samara bermagan.

Yozgi ta’tilda ko’plab o’spirinlar O’sh markaziy bozorida turli-tuman yumushlar bilan mashg’ul. Kimdir suv sotadi, kimdir non, kimdir arava to’rtadi, yana kimdir ustaxonalarda shogirdlik qiladi.

“Ismim Doniyar. Yoshim 15 da. Ertalabki soat yettidan kechki soat sakkizgacha ishlaymiz. Kuniga 200-250 so’m ishlab topamiz”, - deydi "Amerika Ovozi" bilan gaplashgan yoshlardan biri.

“Hozir, bilasizlar, narx-navolar keskin ko’tarilib ketdi. Shu bois oilamizga yordam berish maqsadida ishlashga majbur bo’lyapmiz. Kunning birinchu yarmida maktabga boramiz, keyin esa bozorda tirikchilik qilamiz”.

“Ona-otam kasal. Shuning uchun pul topishga majburman. Bir-ikki oyda bir dam olaman. Hozir maktabga bormayman, ammo shart-sharoitim bo’lganda, albatta, o'qirdim”, - deydi yana bir o’spirin.

O’shda “Ulybka”, ya’ni “Tabassum” deb nomlangan nodavlat tashkilot ko’p yillardan buyon bolalar mehnati masalalari bilan shug’ullanib keladi.

“Hozir eng arzon mehnat - o’spirinlarning mehnati... Arava tortayotgan, hammollik qilayotgan, hattoki qurilishlarda yordamchidan boshlab ustasigacha o’spirinlar bo’lib ketdi. Bundan tashqari ko’chalarda mashinalarni yuvishadi. Xullas turli yumushlar bilan band. Ota-onalarga ish yo’q. Sababi kattalar ko’proq haq so’raydi, yosh bola esa ozginaga ham rozi bo’ladi. Shu bois bolalar mehnati orqali oilaga pul kiryapti”, - deydi ushbu tashkilot rahbari Elmira Umarova.

Janubiy Qirg’iziston shahar-qishloqlarida g'isht quyayotgan, soyu-tog’larda qurilish uchun tosh yig’ayotgan, tamaki chopayotgan o’spirinlarni uchratish mumkin.

Mutaxassislar ushbu yumushlar bolalar organizmi uchun jiddiy xavf tug’dirishini ta’kidlaydi. 

Mahalliy nodavlat tashkilotlar olib borgan tadqiqotlarga ko'ra, ishlayotgan o’spirinlarning 75 foizi kuniga 5-6 soatgina uxlash imkoniga ega. 63 foizi kechgacha ishlaydi. 20 foizi kunda bir marotabagina issiq ovqat yeydi, 50 foizi kasallikka moyil.

“Og’ir mehnat avvalo bolalarning jismoniy o’sishiga halaqit beryapti. Ikkinchidan o’spirinlarning psixikasi buzilib, ularning dunyoqarashi o’zgarib ketmoqda. Yoshlarda hayotga nisbatan yovuzlik, g’arazlik hislatlari paydo bo’lmoqda. Umuman olganda, o’spirinlarda ruhan va jismonan rivojlanish sekinlab qolayapti. Ba’zilarda esa to’xtab ham qolmoqda”, - deydi Elmira Umarova.

Aytish joizki, o’lkada bir necha yil avval bolalar mehnatining eng noxush turlariga barham berish bo’yicha davlat dasturi qabul qilingan edi. Mutaxassislar deydiki, u programma qog’ozda qolib ketgan.

Mahalliy aholi nazarida, o’spirinlar pul topish ilinjida maktabdan, ilm-fandan uzoqlashmoqda.

“Ular ilm o’rganishlari kerak. Nima qiladi hozirdan mehnat qilib? Bolalar pul topishga o’rganib qolib, o’qishdan, hayotdan, hammyoqdan sovib ketayapti. Faqatgina pul topsam, deyayapti. O’qimasa, bir hunarli bo’lmasa nima bo’ladi oqibatda? Bir hunar o’rgangani ham o’spirimlarning vaqti yo’q. Usta-hunarmandga bolani shogirdlikka bersangiz bir yilgacha pul bermaydi... Bolam shuncha vaqt pul topmas ekan deb ota-onalar farzandlarini hunardan chiqarib olyapti”, - deydi o’shlik faol Rahima opa.

Nodavlat tashkilotlar bolalar mehnati borasida davlat tizimlari jiddiy chora-tadbirlar ko’rishi zarurligini urg’ulaydi.

“Tabassum” tashkilot rahbari Elmira Umarovaning aytishicha, o’smirlar ishlayotgan joylarda zarur shart-sharoit yaratib berish kerak.

“Bolalarga ish payti davomida bir necha marta dam olish vaqtlari berilishi kerak. Ular kuniga 8 soat emas, balki 6 yoki 4 soat ishlashi lozim. Aslida 14 yoshga kirgan bolalar maxsus mehnat shartnomasi tuzilgan holda ishga olinishlari kerak. Ammo aksar ish beruvchilar bunga rioya qilmaydi”, - deydi u.

“Bolalar ishlayotgan joylarga borib, o’sha yerlarlarning ma’sullari bilan shartnomalar tuzamiz. Ota-onalar bilan uchrashib, ish beruvchilarning bolalarning haq-huquqlarini poymol qilmasliklari haqida tushuntirish ishlari olib boramiz. Bolalar qanday huquqlarga ega, qancha soat ishlashi, qancha soat dam olishi borasida ma’lumot kampaniyalarini bizning ijtimoiy xodimlarimiz, huquqshunoslarimiz olib borishadi”, - deya tushuntiradi suhbatdosh.

Elmira Umarova davlat tizimlari nodavlat sektor bilan hamkorlikda bolalar mehnatini nazorat ostiga olsa bo’ladi degan fikrda.

“Ayni paytda o’spirinlarga ish berayotgan korxonalarga hukumat tomonidan qandaydir imtiyozlar berilsa maqsadga muvofiq bo’lardi. Soliqdan bo’ladimi, boshqami. O’shanda ish beruvchilar ham rasmiylashtirilgan holda o’spirinlar bilan ish olib boraradi”, - deydi Elmira Umarova. 

Bolalar mehnati Qirg’izistonning aksar hududlarida tabiiy holga aylangan. Ota-onalarning ko’pchiligi bu holni bolalar yoshligidan mehnatga ko’nikadi deya izohlaydi. Boshqalar esa farzandlarimiz bolalikni his qilmayapti deya kuyinadi.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Pro bono nima? Bepul huquqiy xizmati
X
18.09.2014 03:47
Mijozlarga bepul xizmat ko’rsatuvchi huquqshunoslar, odatda, pro-bono advokatlar deb ataladi. So’nggi yillarda Amerikada bepul huquqiy maslahat beruvchi firmalar soni oshib bormoqda.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Referendumda beriladigan ovozlarni ifodalovchi "Ha" va "Yo'q" yozuvlari tushirilgan plakatlar, Shotlandiya, 14-sentabr, 2014-yil.
  • Shotlandiya Birinchi vaziri Aleks Salmond mustaqillikni yoqlab ovoz berishga chaqiruvchi tadbirga atab chiqarilgan futbolkani ko'rsatmoqda, 14-sentabr, 2014-yil.
  • Shotlandiyaning Britaniya tarkibida qolishi uchun kurashayotgan kampaniya yetakchisi Alisteyr Darling, Edinburg, Shotlandiya, 14-sentabr, 2014-yil.
  • Mustaqillik tarafdori bo'lgan fuqarolar "BBC" mahalliy idorasi yaqinida namoyish o'tkazmoqda, Glazgo, Shotlandiya, 14-sentabr, 2014-yil.
  • Britaniya tarkibida qolish tarafdori bo'lgan fuqarolar o'tkazgan namoyishdan, Edinburg, Shotlandiya, 14-sentabr, 2014-yil.
  • Mustaqillik tarafdori bo'lgan fuqarolar "BBC" mahalliy idorasi yaqinida namoyish o'tkazmoqda, Glazgo, Shotlandiya, 14-sentabr, 2014-yil.
  • Ovoz berish byulliteni pochta orqali jo'natilmoqda, Shotlandiya, 14-sentabr, 2014-yil.
  • Britaniya Bosh vaziri Deyvid Kameron

  • Britain Scotland
Fotogalereya

Fotogalereya Shotlandiya kelajak uchun ovoz bermoqda

18-sentabr kuni Shotlandiyada Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya birlashgan qirolligi tarkibidan chiqish to'g'risida umumxalq referendumi bo'lib o'tadi. Agar unda aksariyat qatnashchilar qirollikdan ajrab chiqish uchun ovoz bersa, xaritada Shotlandiya deb ataluvchi yangi mustaqil davlat paydo bo'ladi. Besh milliondan oshiq aholiga ega o'lka.
Fotogalereya

Fotogalereya Sharqiy Ukrainaga kengroq avtonomiya berish haqida qonun qabul qilindi

Ukraina parlamenti sharqiy Ukrainaning Lugansk va Donetsk viloyatlariga kengroq avtonomiya berish haqida qonun qabul qildi. Rossiyaparast isyonchilar bilan davom etayotgan urushni to'xtatish maqsadida qabul qilingan ushbu qonun viloyatlarga bir qator siyosiy, madaniy va iqtisodiy erkinlik taqdim etib, ularning Rossiya bilan yaqin aloqa o'rnatishiga ruxsat beradi.
Fotogalereya

Fotogalereya Shanxay-6 Dushanbeda uchrashdi, tafsilotlar fotolarda

Xitoy, Rossiya, O'zbekiston, Qozog'iston, Qirg'iziston va Tojikiston a'zo Shanxay hamkorlik tashkiloti Dushanbeda 11-12 sentabr kunlari yillik sammitini o'tkazdi. Asosiy mavzu Ukraina bo'ldi va muhokama yopiq eshiklar ortida o'tdi. O'zbekiston rahbarining pozitsiyasi: Ukraina va Rossiya mojarosi bevosita, ikki tomonlama muzokara asosida hal etilishi kerak.
Fotogalereya

Fotogalereya Amerika 11-sentabr xurujlari va qurbonlarni xotirlamoqda

2001-yilning 11-sentabrida amalga oshirilgan terror hujumlari uch mingga yaqin odamni hayotdan olib ketgan.
Fotogalereya

Fotogalereya O'zbekistonning Vashingtondagi elchixonasida Mustaqillik kuniga bag'ishlangan qabul marosimi

9-sentabr kuni Vashingtondagi O'zbekiston elchixonasida Mustaqillik kuniga bag'ishlangan tadbir bo'lib o'tdi.
Fotogalereya

Fotogalereya AQSh Davlat kotibi Jon Kerri Iroqqa keldi

AQSh Davlat kotibi Jon Kerri Yaqin Sharqqa uyushtirgan safari doirasida Iroqqa ham tashrif buyurdi. Uchrashuvlarda "Islomiy davlat" jangari guruhiga qarshi olib borilayotgan kurash asosiy mavzu bo'ldi. Kerri Iroqning yangi Bosh vaziri Haydar al-Abadiy bilan uchrashayotgan yuqori martabali ilk AQSh rasmiysidir.
Fotogalereya

Fotogalereya Iroq parlamenti yangi bosh vazirni tanladi

Davlat kotibi Jon Kerri Iroq parlamentining yangi hukumat tarkibini ma'qullash qaroridan mamnun. Jangarilarga qarshi kurash yo'lida ham bu muhim qaror, deydi diplomat.
Fotogalereya

Fotogalereya Sharqiy Ukrainada zo'ravonlik tinmagan, ammo tinchlik sulhi hanuz amalda

Sharqiy Ukrainada zo'ravonlik holatlari uchrashda davom etmoqda. Shunga qaramay, rasmiy Kiyev va isyonchilar o'rtasida kelishilgan tinchlik sulhi hanuz amalda.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI