Payshanba, 24-iyul, 2014 Toshkent vaqti: 15:39

Iqtisodiyot

Shanxaydan tahlilchi: Xitoyning Markaziy Osiyodagi roli oshsa oshadiki, pasaymaydi

Multimedia

Audio
1992-yilda, Xitoy Markaziy Osiyoning yangi mustaqil respublikalari bilan aloqa qilishni boshlagan davrda, butun mintaqa bo’ylab 500 million dollar sarmoya kiritilgan bo’lsa, 2011-yilda investitsiya hajmi 40 milliard dollarga yetdi. 25 milliardning o’zi Qozog’istonga to’g’ri keladi.



2006-yildan beri Qozog’iston nefti, 2009-yildan esa Turkmaniston gazi Xitoy tomon yo’nalgan. Mintaqa tabiiy boyliklari tarixda ilk bor Rossiyani chetlab o’tgan holda jahon bozoriga chiqarildi, deydi Pan Guang, Shanxay akademiyasida xalqaro tadqiqotlar markazi rahbari o’rinbosari.

Xitoyning yetakchi olimi nazarida Markaziy Osiyo uchun Xitoy sarmoyasi suv va havodek zarur. Mintaqa ham Xitoy uchun strategik, ayniqsa, energetik jihatdan nihoyatda muhim.

Professor Pan Guang 2001-yilda tashkil etilgan Shanxay Hamkorlik Tashkilotini mustahkam organ deb ataydi. Hamkorlik kengayishi uchun zamin yaratgan tizim, deydi u.
 
“Rossiya, Xitoy va Markaziy Osiyoning to’rt davlati (O’zbekiston, Qozog’iston, Qirg’iziston va Tojikiston) bir yoqadan bosh chiqarib, iqtisodiy, siyosiy va madaniy masalalarni birgalikda hal etishga kelishgani – tarixiy ahamiyatga ega, avval hech kuzatilmagan bir hol, shunday emasmi?”

Besh mamlakat – kuzatuvchi. Afg’oniston, Hindiston, Pokiston, Eron va Mongoliya. Yaqindan beri Turkiya ham muzokaralarda qatnashishga qiziqa boshladi. Turkiya NATO a’zosi ekan, deydi professor Pan, bu jiddiy o’zgarish.
 
G’arb ziyolilari va siyosatdonlari Shanxay Hamkorlik Tashkilotiga NATO bilan tenglashishga urinayotgan, lekin zaif bir organ sifatida qaraydi. Professor Pan Guang bu fikrni tamoman rad etadi. Shanxay-6, deydi u, NATO bilan birga ishlashi kerak. Har ikkisi uchun bu dunyoda vazifa yetarli.

Masalan, Afg’onistonda, deydi Xitoy akademigi. Rossiya va Xitoy afg’on qurolli kuchlarini tayyorgarlikdan o’tkazishda yordamlashib, qo’ldan kelgancha sarmoya kiritib, nochor davlat iqtisodiyotini oyoqqa turg’azishda ko’maklashib, barqarorlik yo’lida hissa qo’shishi mumkin.

Turkiyaning madaniy jihatdan Markaziy Osiyo va Afg’oniston xalqlariga yaqinligi hamjihatlik uchun xizmat qilishi kerak, deydi professor. 
 
Xitoy Afg’onistonning tabiiy boyliklari, xususan mineral zaxiralarini qazish uchun 2007-yilda ulkan kelishuv imzolagan, 3 milliard dollar miqdorida sarmoya ajratilgan. Yo’llar va transport, telekommunikatsiya hamda qishloq xo’jaligi uchun yana yuzlab million dollar ajratilgan.
 
Pan GuangPan Guang
x
Pan Guang
Pan Guang
Olim vatani Xitoyning butun mintaqadagi rolini qisqacha qilib shunday izohlaydi: O’zaro manfaatlarga asoslangan holda madad ko’rsatish, biznes qilish va xavfsizlikni ta’minlash, xususan diniy ekstremizmga qarshi birga kurashish.

Markaziy Osiyoning qay davlatiga qaramang, ular Xitoydan shuni kutadi va so’rayapti, deya ta’kidlaydi Pan Guang. Hozir mintaqaning har bir davlatida Xitoy eng yirik sarmoyador va biznes hamkor.
 
Shanxay-6 doirasida Rossiya ko’proq xavfsizlikka urg’u bersa, Xitoy iqtisodiy hamkorlikka.

Ikki tomonlama aloqalar siyosiy-iqtisodiy jihatdan mustahkam deb bong urish mumkin, deydi amerikalik olim Richard Uayts (Richard Weitz, Hudson Institute), lekin ham Shanxay-6, ham mintaqaviy jihatdan masala juda murakkab.

Birinchidan, deydi u, Moskva va Pekin Markaziy Osiyodagi o’zgarishlarni turlicha ko’radi va talqin qiladi. Rasmiylar ba’zida buni qanchalik rad etmasin, ular bir-biriga raqobatdosh davlatlar. Har ikkisi ta’sir kuchini oshirish, qudratini mustamkamlash payida. Oradagi mamlakatlar albatta buni biladi va tushunadi.
 
Amerika Markaziy Osiyoda na Rossiya va na Xitoy bilan bellashish niyatida. Vashington rasmiylaridan shuni ko’p eshitamiz. Lekin Moskva va Pekinda o’tirgan siyosatdonlar bunga ishonmaydi. Qo’shma Shtatlar qo’l qovushtirib o’tirgani yo’q, deydi ular, biznes va iqtisodiy hamkorlik bobida orqada, lekin siyosiy-ijtimoiy ta’siri beqiyos. Yangi Ipak Yo’li singari g’oyalar amalga oshishi uchun barcha davlatlar birdek tashabbus ko’rsatishi kerak, deydi Uayts, afsuski, real yondashuv kuzatilmaydi.

Richard Uayts (Richard Weitz)Richard Uayts (Richard Weitz)
x
Richard Uayts (Richard Weitz)
Richard Uayts (Richard Weitz)
Uayts singari olimlar fikricha, Shanxay Hamkorlik Tashkiloti ko’p jihatdan zaif.

Kelishuvlar ko’p hollarda qog’ozda qolib ketadi, chunki Rossiya va Xitoy bir-biri olg’a surgan dasturlarni amalda quvvatlagisi kelmaydi va natijada kam mablag’ ajratiladi. Energetik klub ochamiz deyishgan edi, deydi Uayts, gaz va neft bahosi yuzasidan kelisha olmayapti. Eksportchi Moskva yonilg’i qimmatroq bo’lsin desa, iste’molchi Xitoy arzonroq deydi. 
 
Afg’onistonda NATO va Amerika Xitoyni hamkorlikka chorlayotgan bo’lishi mumkin, ammo manfaatlar to’qnashuvi u yerda ham sezilib, siyosiy jihatdan bir pozitsiyada turishi qiyin, deya tahlil qiladi Richard Uayts. Yangi davlat va jamiyat qanday qurilishi, terrorizm, erkinlik va demokratiya deganda tomonlar turlicha qarashlar va qadriyatlarga ega.
 
Bir narsa aniq, deydi olim, Xitoy iqtisodiy jihatdan kuchayib borar ekan, qo’shni davlatlar u bilan iloji boricha do’stona va yaqin aloqada bo’ladi. Shu bois Markaziy Osiyo va Afg’onistondagi roli oshsa oshadiki, pasaymaydi, deydi u.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
G'azoda tinch aholi orasida qurbonlar oshmoqdai
X
24.07.2014 03:14
Uch haftadirki, Isroil G’azoga raketa yog’dirishda davom etmoqda. Falastinliklar orasida o’lganlar soni 600 dan oshgan. Aksariyati oddiy fuqarolar, ayollar va bolalar. Isroilda esa qurbonlar soni 30 ga yaqinlashgan.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Isroil amalga oshirgan havo hujumi ketidan G'azodagi ko'rinish. 23-iyul, 2014-yil.
  • Falastinlik o'g'il Isroil havo hujumida o'lgan otasiga motam tutayapti. 23-iyul, 2014-yil.
  • Amerika Davlat kotibi Jon Kerri Quddusda BMT Bosh kotibi Pan Gi Mun bilan ko'rishdi. 23-iyul, 2014-yil.
  • Tel-Aviv aeroporti, Isroil.
  • HAMAS otgan raketa Tel-Aviv aeroporti yoniga tushganidan keyin reyslar bekor qilingan. 23-iyul, 2014-yil.
  • G'azo sektori.
  • Falastinlik o't o'chiruvchi.
  • Falastinlik qutqaruvchilar Isroil havo hujumidan keyin vayronalarni ko'zdan kechirayapti.
  • G'azo sektori.
  • Jangda o'lgan isroillik askarni xotirlashmoqda.
  • G'azoga hujum ketidan manzara.
Fotogalereya

Fotogalereya BMT Xavfsizlik kengashi G'azoda otishmani zudlik bilan to'xtatishga chaqirdi

BMT Xavfsizlik kengashi Isroil va XAMASni o'zaro otishmani zudlik bilan to'xtatishga chaqiruvchi qaror qabul qildi. G'azoda ikki haftadan beri davom etayotgan havo hujumlarida 500 dan ziyod falastinlik halok bo'lgan, Isroil tomonidan esa bir necha askar o'lgan.
Fotogalereya

Fotogalereya Kunning suratlari - 20-iyul, 2014-yil

Kunning muhim voqealari va dunyoning turli burchaklaridagi manzara suratlarda.
Fotogalereya

Fotogalereya O'zbekistonlik ustalar Santa Fe xalqaro festivalida

Amerikaning Nyu-Meksiko shtatidagi Santa-Fe shahrida har yili o’tadigan usta hunarmandlar festivali (Santa Fe International Folk Art Market) nufuzli davra hisoblanadi. Unga taklif qilingan chevar, kashtado’z yoki sozandaning ijodi so’zsiz tan olinadi. Qaysi davlatda bo’lmasin ularning mahsuloti darrov qo’lma qo’l bo’lib ketadi. Bu yilgi yarmarkada O’zbekistondan 25 kishi qatnashdi - eng katta jamoalardan biri. 11-13-iyul kunlari o’tgan tadbirda ustalar bir-biri bilan tanishdi, tajriba almashdi, mahsulotini sotdi, yangi xaridor va hamkorlar topdi va vatanga daromad bilan qaytdi. Bu esa, deydi hunarmandlar, yangi imkoniyatlarga yo’l ochadi. Yangi ish o’rinlari, ta’lim dasturlari, mustaqil faoliyat, erkin nafas va yurt taraqqiyoti uchun hissa degani bu.
Fotogalereya

Fotogalereya MH17 - Ukraina osmonida urib tushirilgan samolyot qoldiqlari va bugungi manzara

Ukraina hukumati Rossiyani ikki kun oldin Donetskda urib tushirilgan yo’lovchi samolyot qoldiqlari orasidan ashyoviy dalillarni yo’q qilishda separatistlarga yordam berayotganlikda ayblamoqda. Malayziya havo yo’llariga tegishli samolyot ichida 298 odam bo’lgan. Hammasi o’lgan. AQSh hukumatining tasdiqlashicha, samolyot yerdan nishonga olingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Isroil piyoda kuchlari G'azoda hujumlarni davom ettirmoqda

8-iyulda boshlangan operatsiyada hozirgacha 300 dan oshiq falastinlik o’lgan. Uch kundirki, Isroil kuchlari G'azo sektorida yuzlab manzillarni o'qqa tutmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Dunyo ahli Ukrainadagi fojeadan dahshatda, 295 odam halok bo'lgan

Yo'lovchilardan 173 nafari Niderlandiya, 44 kishi Avstraliya, 12 odam Indoneziya, shuningdek, Britaniya, Germaniya, Belgiya, Kanada, Yangi Zelandiya va Filippin fuqarolaridir. AQSh razvedka agentliklarining tasdiqlashicha, samolyot raketa bilan urib tushirilgan va aynan Ukraina sarhadidan turib nishonga olingan. Samolyot havoda portlagan. Ukraina qurolli kuchlari bunday vositaga ega emas, deydi Amerika rasmiylari. Gumon shuki, samolyotni o'qqa olganlar - rusparast bo'lginchilar.
Fotogalereya

Fotogalereya AQShga noqonuniy kirib kelayotgan muhojir bolalar

AQShning janubiy chegaralarida noqonuniy muhojirlar muammosi gumanitar inqiroz sifatida baholanmoqda. Chegarani kesib o'tganlar orasida 50 mingdan ortiq voyaga yetmagan bola bor. Ular mahalliy va federal hukumat uchun yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Ukrainada Malayziya samolyoti quladi

Boeing-777 samolyoti 280 yo'lovchi va 15 ekipaj a'zolari bilan Amsterdamdan Kuala Lumpurga uchayotgan bo'lgan. Ukraina hukumati va isyonchilar bir-birini ayblamoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Isroil Falastin ahliga: tirik qolishni istasangiz, qoching!

Isroil G'azo sektorini havodan o'qqa tutishda davom etarkan, BMT uni va unga qarshi raketa otayotgan HAMASni sulh tuzishga undamoqda. AQSh vositachilik qilishga tayyor. Tomonlar murosadan yiroq. Isroil G'azo ahlini jon saqlash uchun uylarini tark etishga chaqirmoqda. HAMAS jangarilarini qirib tashlamaguncha, hujumlar to'xtamaydi, deya bildirmoqda bu davlat rasmiylari. Hozirgacha 200 dan oshiq odamning yostig'i qurigan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI