Seshanba, 02-sentyabr, 2014 Toshkent vaqti: 06:50

Iqtisodiyot

Shanxaydan tahlilchi: Xitoyning Markaziy Osiyodagi roli oshsa oshadiki, pasaymaydi

Multimedia

Audio
1992-yilda, Xitoy Markaziy Osiyoning yangi mustaqil respublikalari bilan aloqa qilishni boshlagan davrda, butun mintaqa bo’ylab 500 million dollar sarmoya kiritilgan bo’lsa, 2011-yilda investitsiya hajmi 40 milliard dollarga yetdi. 25 milliardning o’zi Qozog’istonga to’g’ri keladi.



2006-yildan beri Qozog’iston nefti, 2009-yildan esa Turkmaniston gazi Xitoy tomon yo’nalgan. Mintaqa tabiiy boyliklari tarixda ilk bor Rossiyani chetlab o’tgan holda jahon bozoriga chiqarildi, deydi Pan Guang, Shanxay akademiyasida xalqaro tadqiqotlar markazi rahbari o’rinbosari.

Xitoyning yetakchi olimi nazarida Markaziy Osiyo uchun Xitoy sarmoyasi suv va havodek zarur. Mintaqa ham Xitoy uchun strategik, ayniqsa, energetik jihatdan nihoyatda muhim.

Professor Pan Guang 2001-yilda tashkil etilgan Shanxay Hamkorlik Tashkilotini mustahkam organ deb ataydi. Hamkorlik kengayishi uchun zamin yaratgan tizim, deydi u.
 
“Rossiya, Xitoy va Markaziy Osiyoning to’rt davlati (O’zbekiston, Qozog’iston, Qirg’iziston va Tojikiston) bir yoqadan bosh chiqarib, iqtisodiy, siyosiy va madaniy masalalarni birgalikda hal etishga kelishgani – tarixiy ahamiyatga ega, avval hech kuzatilmagan bir hol, shunday emasmi?”

Besh mamlakat – kuzatuvchi. Afg’oniston, Hindiston, Pokiston, Eron va Mongoliya. Yaqindan beri Turkiya ham muzokaralarda qatnashishga qiziqa boshladi. Turkiya NATO a’zosi ekan, deydi professor Pan, bu jiddiy o’zgarish.
 
G’arb ziyolilari va siyosatdonlari Shanxay Hamkorlik Tashkilotiga NATO bilan tenglashishga urinayotgan, lekin zaif bir organ sifatida qaraydi. Professor Pan Guang bu fikrni tamoman rad etadi. Shanxay-6, deydi u, NATO bilan birga ishlashi kerak. Har ikkisi uchun bu dunyoda vazifa yetarli.

Masalan, Afg’onistonda, deydi Xitoy akademigi. Rossiya va Xitoy afg’on qurolli kuchlarini tayyorgarlikdan o’tkazishda yordamlashib, qo’ldan kelgancha sarmoya kiritib, nochor davlat iqtisodiyotini oyoqqa turg’azishda ko’maklashib, barqarorlik yo’lida hissa qo’shishi mumkin.

Turkiyaning madaniy jihatdan Markaziy Osiyo va Afg’oniston xalqlariga yaqinligi hamjihatlik uchun xizmat qilishi kerak, deydi professor. 
 
Xitoy Afg’onistonning tabiiy boyliklari, xususan mineral zaxiralarini qazish uchun 2007-yilda ulkan kelishuv imzolagan, 3 milliard dollar miqdorida sarmoya ajratilgan. Yo’llar va transport, telekommunikatsiya hamda qishloq xo’jaligi uchun yana yuzlab million dollar ajratilgan.
 
Pan GuangPan Guang
x
Pan Guang
Pan Guang
Olim vatani Xitoyning butun mintaqadagi rolini qisqacha qilib shunday izohlaydi: O’zaro manfaatlarga asoslangan holda madad ko’rsatish, biznes qilish va xavfsizlikni ta’minlash, xususan diniy ekstremizmga qarshi birga kurashish.

Markaziy Osiyoning qay davlatiga qaramang, ular Xitoydan shuni kutadi va so’rayapti, deya ta’kidlaydi Pan Guang. Hozir mintaqaning har bir davlatida Xitoy eng yirik sarmoyador va biznes hamkor.
 
Shanxay-6 doirasida Rossiya ko’proq xavfsizlikka urg’u bersa, Xitoy iqtisodiy hamkorlikka.

Ikki tomonlama aloqalar siyosiy-iqtisodiy jihatdan mustahkam deb bong urish mumkin, deydi amerikalik olim Richard Uayts (Richard Weitz, Hudson Institute), lekin ham Shanxay-6, ham mintaqaviy jihatdan masala juda murakkab.

Birinchidan, deydi u, Moskva va Pekin Markaziy Osiyodagi o’zgarishlarni turlicha ko’radi va talqin qiladi. Rasmiylar ba’zida buni qanchalik rad etmasin, ular bir-biriga raqobatdosh davlatlar. Har ikkisi ta’sir kuchini oshirish, qudratini mustamkamlash payida. Oradagi mamlakatlar albatta buni biladi va tushunadi.
 
Amerika Markaziy Osiyoda na Rossiya va na Xitoy bilan bellashish niyatida. Vashington rasmiylaridan shuni ko’p eshitamiz. Lekin Moskva va Pekinda o’tirgan siyosatdonlar bunga ishonmaydi. Qo’shma Shtatlar qo’l qovushtirib o’tirgani yo’q, deydi ular, biznes va iqtisodiy hamkorlik bobida orqada, lekin siyosiy-ijtimoiy ta’siri beqiyos. Yangi Ipak Yo’li singari g’oyalar amalga oshishi uchun barcha davlatlar birdek tashabbus ko’rsatishi kerak, deydi Uayts, afsuski, real yondashuv kuzatilmaydi.

Richard Uayts (Richard Weitz)Richard Uayts (Richard Weitz)
x
Richard Uayts (Richard Weitz)
Richard Uayts (Richard Weitz)
Uayts singari olimlar fikricha, Shanxay Hamkorlik Tashkiloti ko’p jihatdan zaif.

Kelishuvlar ko’p hollarda qog’ozda qolib ketadi, chunki Rossiya va Xitoy bir-biri olg’a surgan dasturlarni amalda quvvatlagisi kelmaydi va natijada kam mablag’ ajratiladi. Energetik klub ochamiz deyishgan edi, deydi Uayts, gaz va neft bahosi yuzasidan kelisha olmayapti. Eksportchi Moskva yonilg’i qimmatroq bo’lsin desa, iste’molchi Xitoy arzonroq deydi. 
 
Afg’onistonda NATO va Amerika Xitoyni hamkorlikka chorlayotgan bo’lishi mumkin, ammo manfaatlar to’qnashuvi u yerda ham sezilib, siyosiy jihatdan bir pozitsiyada turishi qiyin, deya tahlil qiladi Richard Uayts. Yangi davlat va jamiyat qanday qurilishi, terrorizm, erkinlik va demokratiya deganda tomonlar turlicha qarashlar va qadriyatlarga ega.
 
Bir narsa aniq, deydi olim, Xitoy iqtisodiy jihatdan kuchayib borar ekan, qo’shni davlatlar u bilan iloji boricha do’stona va yaqin aloqada bo’ladi. Shu bois Markaziy Osiyo va Afg’onistondagi roli oshsa oshadiki, pasaymaydi, deydi u.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
"Islomiy davlat" va Amerika/ US-Terrorismi
X
01.09.2014 23:52
AQSh Mudofaa vaziri Chak Xeyglning aytishicha, avvaliga o'zini “Iroq va Shom islomiy davlati” deb atagan va endilikda qisqacha “Islomiy davlat” deya yuritilayotgan guruh boshqa terror tashkilotlariga qaraganda yaxshiroq qurollangan va harbiy jihatdan puxta.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
Fotogalereya

Fotogalereya Bugungi Bishkek, suratlarda

Sovet davrida Frunze, ungacha esa Pishpek, bugungi kunda esa Bishkek, Qirg'iziston poytaxti, o'tgan o'n yillikda ikki inqilob va qator namoyishlarga guvoh bo'ldi. Markaziy Osiyoning boshqa biror markazi yaqin o'tmishda bu qadar siyosiy voqealarni boshdan kechirmagan. Biroq Bishkek bir qarashda Sovet davridan beri ko'p o'zgarmagandek. Imoratlar, ko'chalar eskirgan. Kommunizm nishonalarini ko'rasiz atrofda. Qizig'i, globalizatsiya bobida ham orqada qolmagan. 900 mingga yaqin aholisi bilan Bishkek Qirg'izistonning metropolisi.
Fotogalereya

Fotogalereya Kaliforniya shimolida zilzila, 6 balda

24-avgust kuni Kaliforniya shtati shimolida yer qimirladi. Uning kuchi 6 balni tashkil etgan. Hududda azaldan zilzila ehtimoli yuqori. Binolar vayron bo'lgan, yong'inlar va elektr tarmoqlarida uzilish kuzatilgan. Hech kim o'lmagan. Lekin tunda yuz bergan tabiiy ofat aholi orasida katta vahima uyg'otgan. Zilzila ayniqsa Napa shahrida qattiq sezilgan.
Fotogalereya

Fotogalereya O'zbek shoirasi Zulfiya Boboyeva xonadonida - Tojikistonning Mujun qishlog'idan fotolavha

Tojikiston aholisining 24 foizi, ikki millondan ortig’ini o’zbeklar tashkil etadi. Ular orasida yuzdan ortiq shoir va ijodkorlar bor. Respublika shimolining O’zbekiston va Qirg’iziston bilan chegaradosh G’onchi nohiyasining so’lim Mujun qishlog’ida o’zbek adabiyotining yorqin yulduzlaridan biri, shoira Zulfiya Boboyeva yashaydi. So’g’d viloyat o’zbeklar ma’naviyat va ma’rifat markazi tashabbusi va G’onchi nohiyasi raisi Zafar Ismoilzodaning joriy yil 30-iyulidagi qarori bilan Tojikiston yozuvchilar uyushmasi a’zosi, Maftun Jo’ra nomidagi adabiy mukofot laureati Zulfiya Boboyevaning 60 yoshlik yubiley tantanalari bo'lib o'tdi. Tadbir uning xonadonida kechdi. Shoira yura olmaydi. Boshlang’ich maktabda o'qib yurganidan beri aravachaga mixlanib qolgan. Ijod uning hayoti mazmuniga aylangan. Yosh qizaloq she'rga havas qo’yib, mustaqil o’qib o’rganadi, ma’lumotli bo’ladi. O’zining she’riy satrlarida bitganidek: Bo’ldilar she’rim bayotim-sabrim saodati, Yo’g’rildi shu sabab ishqqa ko’nglimning toati!
Fotogalereya

Fotogalereya Tripolidagi xalqaro aeroport jangarilar qo'liga o'tdi

Muxolifatdagi islomiy guruhning qurollangan vakillari Liviya poytaxti Tripolidagi xalqaro aeroportni egallab oldi. Ular amaldagi parlament faoliyatini noqonuniy deb hisoblab, avvalgi Milliy Kongressning qayta tiklanishini talab qilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Donetskda o'ziga xos parad

Ukraina mustaqillik bayramini nishonlar ekan, sharqda bo'lginchilar asirdagi askarlarni ko'chalardan namoyishkorona olib o'tishdi

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI