Dushanba, 01-sentyabr, 2014 Toshkent vaqti: 18:43

Ijtimoiy masalalar

Markaziy Osiyo: Adolat izlab bugun kimga borasiz?

Bugun Markaziy Osiyoda adolat izlab yurganlar millionlarni tashkil etadi. Qay respublikaga qaramang, xalq adliya va huquq-tartibot tizimidan dod deydi. Korrupsiya chuqur ildiz otgan tuzumlarda aynan bu sohalar eng chuqur balchiqqa botgan. Porasiz biror ishni bitirish qiyin. Mintaqada azaldan mahalliy adolat tizimi mavjud. Qozilardan tortib, mahalla oqsoqollari, oilaviy va xotin-qizlar masalalari bilan shug’ullanadigan qo’mitalar. Shuningdek, turmush bilan bog’liq muammolarni yechishda keksa yoshli qarindoshlar maslahatiga suyanishadi.
 

Markaziy Osiyoda adolat izlab... Informal justice in Central Asiai
|| 0:00:00
X
06.06.2012 01:00

Tasavvur qiling, eridan kaltak yegan ayol kimga madad izlab boradi? Yaqinlaridan bu turmush, bolalaringni o’yla, eringning aqli kirib qolar degan gap eshitadi. Qaynona-qaynota uning dardini eshitmaydi, eshitsa ham er bo’lganidan keyin uradi-da deya eslatib qo’yiladi. Uydagi gap ko’chaga chiqmasligi kerak. Ona jismonan-ruhan ezilib yashayveradi, bolalar ham shunga yarasha azobda.

 

Oilaviy zo’ravonlik XXI asrga kelib ham Tojikistondek jamiyatlarda jinoyat emas. Qonun bunday jabrni tan olmaydi. Nodavlat tashkilotlar taxminicha har yili bu jamiyatda yuzlab ayollar o’ziga o’t qo’yadi. Zulmdan, hayotdan to’ygan insonlar eng yaqin kishilaridan ham umidini uzgan.
 

Azita Ranjbar, amerikalik yosh olima, Tojikiston va Qirg’izistonda uzoq vaqt bo’lib, mahalliy adolat tizimlari va jamoatchilik fikrini o’rgandi. U olib borgan loyihaga Yevrosiyo Jamg'armasi (Eurasia Foundation) homiylik qilgan.
 

Markaziy Osiyo, adolatni izlab qayga borasiz? Navbahor Imamova lavhasi
Markaziy Osiyo, adolatni izlab qayga borasiz? Navbahor Imamova lavhasii
|| 0:00:00
...
 
🔇
X


Azita Ranjbar (chapdan), amerikalik olima, Tojikiston va Qirg'izistondagi vaziyatni yaqindan o'rgangan
Azita Ranjbar (chapdan), amerikalik olima, Tojikiston va Qirg'izistondagi vaziyatni yaqindan o'rgangan
Davlat fuqaroning eng oddiy talabi, adolatni ta’minlay olmagani sabab ham bu jamiyatlarda diniy yetakchilar, mahalla raislari va faollar muhim rol o’ynaydi, deydi u. Ajralish, er yoki xotinning mas’uliyatsizligi, mulk talashish, o’g’rilik singari hollarni hal etishda odamlar avvalo shu kishilarga murojaat qiladi.

 

Albatta, bu yetakchilar har doim ham zarur bilim va malakaga ega emas. Ko’p hollarda ular hukumatning “quloqlari”. Lekin noiloj fuqarolar uchun ulardan ma’qulroq odamlar yo’q. Qishloqqa tanish, sharoitdan boxabar, hurmat-izzatli insonlar. Ayniqsa, imom va otinlarga ishonch yuqori, deya kuzatadi Azita Ranjbar.
 

Ko’p-xotinlik hozir mintaqada, ayniqsa Tojikistonda keng tarqalgan holat, deydi u. Qonun emas, mulla oldida nikohga kirgan ayol, huquqi buzilsa, kimga boradi? Eri tashlab ketsa, bolalarini kim boqadi? Kimdan moliyaviy yordam oladi?

 

Avvalo mahalliy yetakchilardan ko’mak so’raydi. Kattalar uning erini taniydi. Uni vijdonli va iymonli bo’lishga chaqiradigan, qolaversa qo’rqitib, do’q qilib qo’yadigan odamlar shular.

 

Qirg’izistondagi vaziyatni ham yaqindan kuzatgan va bu borada ilmiy-tahliliy maqolalar yozgan olima oqsoqollar va qishloq boshqaruvlari rolini yuqori baholaydi. Lekin, deydi u, hozir bu respublikada odamlar qonunga ko’proq tayana boshlagan. Tanish-bilishlarni ishga solib, murosa qilish yo’lini izlaydi, juda bo’lmasa, talabini qo’rqitish orqali qondirishga urinadi. Ularga xizmat ko’rsatishga usta advokatlar ham ko’p ekan, deydi Azita Ranjbar.
 

Bu masalani nega o’zimiz emas, chet ellik ekspertlar ko’tarmoqda deb hayron bo’lishingiz mumkin. Gap shundaki, mahalliy sharoit haqida mushohada yuritib, chuqur ildiz otgan salbiy holatlarni savolga tuta oladigan va bu haqda gapira oladigan mutaxassislar juda kam. Jabrlanuvchilar ham odatda o’z dardini kamera va mikrofon oldida gapirishga jur’at etmaydi.

 

Adliya tizimi ishlamasa-da, deydi olimlar, an'ana va keksalar hamda mahalliy yetakchilar adolatni ta'minlashga harakat qiladi, jamiyatni ushlab turadi
Adliya tizimi ishlamasa-da, deydi olimlar, an'ana va keksalar hamda mahalliy yetakchilar adolatni ta'minlashga harakat qiladi, jamiyatni ushlab turadi
Markaziy Osiyoda din va madaniyat masalalarini o’rgangan olim Erik Makglinchi mentalitet va ta’lim sifati muhim omillar ekanini eslatadi. Zamon o’zgarar ekan, odamlarning davlat, mahalla, oila va o’zidan ham talabi o’zgarib boradi, deydi u.

 

Shuningdek, deya tahlil qiladi olim, adliya tizimi ishlamasa-da, azaliy an'ana-yu keksalarga hurmat va mahalliy yetakchilar adolatni ta'minlashga harakat qiladi, jamiyatni ushlab turadi.

Avvalo, hukumatlar muammolarni ochiq tan olib, adliya tizimida konkret islohotlar qilishi kerak, deydi u. Har bir respublika hozir bu yo’ldan ketayotganini da’vo qiladi.
 

Tashqi dunyo, deydi Erik Makglinchi, ayniqsa Jahon Banki, BMT, AQSh Xalqaro Taraqqiyot Agentligi singari organlar, moliyaviy yordam ajratayotganida bu soha rivojiga ko’proq e’tibor qaratishi zarur. Nodavlat tashkilotlar, shuningdek, mahalliy sharoitda adolat ta’minlash bilan mashg’ul yetakchilar, imom va otinlar, qozi va boshqalar bilan ishlash kerak.
 

Azita Ranjbar esa ta’lim saviyasini bu muammolar bilan bog’lamaydi. Oliy ma’lumotli odamlar ham adolatni suddan emas, mahalliy qozilardan izlayotganini ko’rasiz, deydi u. Davlatga ishonch yo’q.

 

Olima nazarida jamoatchilik yuqorida tilga olingan masalalarni ochiq muhokama qilishni o’rganishi lozim. Mahalliy odamlardan ham astalik bilan harakat qilish kerak degan gaplarni eshitasiz.

 

Yetakchilarning o’zlari esa hamma “adolatparvarlar” ni ham bir qolipda ko’rmang deydi. Vijdonli, ko’pni ko’rgan oqsoqol va onaxonlar ko’p, ammo ular ham korrupsiyadan xoli emas.

O’zbekistonlik bir faol bizga aytganidek: Hozir adolat bu pul. Kim boy bo’lsa, adolat, rasmiymi yoki norasmiy, o’sha odam tomonda. Tekinga hech kim yordam bermaydi.

Mazkur forum yopiq.
Izohlarni tartiblashtirish
Izohlar
     
Fikr bildiruvchi: Maksim
30.05.2012 17:35
Kechirasizlar-u menda faqat bir savol bor. AQSH fuqaroligini qanday olsa bo'ladi ?

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Amerika Manzaralari/Exploring America, September 1, 2014i
X
01.09.2014 10:31
Har dushanba Toshkent vaqti bilan 15:30 da sun'iy yo'ldosh orqali uzatiladigan 30 daqiqali ko'rsatuv Amerikadagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy manzara bilan tanishtiradi. Qolaversa, Qo'shma Shtatlar - Markaziy Osiyo davlatlari orasidagi aloqalarni tahlil qiladi.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
Fotogalereya

Fotogalereya Bugungi Bishkek, suratlarda

Sovet davrida Frunze, ungacha esa Pishpek, bugungi kunda esa Bishkek, Qirg'iziston poytaxti, o'tgan o'n yillikda ikki inqilob va qator namoyishlarga guvoh bo'ldi. Markaziy Osiyoning boshqa biror markazi yaqin o'tmishda bu qadar siyosiy voqealarni boshdan kechirmagan. Biroq Bishkek bir qarashda Sovet davridan beri ko'p o'zgarmagandek. Imoratlar, ko'chalar eskirgan. Kommunizm nishonalarini ko'rasiz atrofda. Qizig'i, globalizatsiya bobida ham orqada qolmagan. 900 mingga yaqin aholisi bilan Bishkek Qirg'izistonning metropolisi.
Fotogalereya

Fotogalereya Kaliforniya shimolida zilzila, 6 balda

24-avgust kuni Kaliforniya shtati shimolida yer qimirladi. Uning kuchi 6 balni tashkil etgan. Hududda azaldan zilzila ehtimoli yuqori. Binolar vayron bo'lgan, yong'inlar va elektr tarmoqlarida uzilish kuzatilgan. Hech kim o'lmagan. Lekin tunda yuz bergan tabiiy ofat aholi orasida katta vahima uyg'otgan. Zilzila ayniqsa Napa shahrida qattiq sezilgan.
Fotogalereya

Fotogalereya O'zbek shoirasi Zulfiya Boboyeva xonadonida - Tojikistonning Mujun qishlog'idan fotolavha

Tojikiston aholisining 24 foizi, ikki millondan ortig’ini o’zbeklar tashkil etadi. Ular orasida yuzdan ortiq shoir va ijodkorlar bor. Respublika shimolining O’zbekiston va Qirg’iziston bilan chegaradosh G’onchi nohiyasining so’lim Mujun qishlog’ida o’zbek adabiyotining yorqin yulduzlaridan biri, shoira Zulfiya Boboyeva yashaydi. So’g’d viloyat o’zbeklar ma’naviyat va ma’rifat markazi tashabbusi va G’onchi nohiyasi raisi Zafar Ismoilzodaning joriy yil 30-iyulidagi qarori bilan Tojikiston yozuvchilar uyushmasi a’zosi, Maftun Jo’ra nomidagi adabiy mukofot laureati Zulfiya Boboyevaning 60 yoshlik yubiley tantanalari bo'lib o'tdi. Tadbir uning xonadonida kechdi. Shoira yura olmaydi. Boshlang’ich maktabda o'qib yurganidan beri aravachaga mixlanib qolgan. Ijod uning hayoti mazmuniga aylangan. Yosh qizaloq she'rga havas qo’yib, mustaqil o’qib o’rganadi, ma’lumotli bo’ladi. O’zining she’riy satrlarida bitganidek: Bo’ldilar she’rim bayotim-sabrim saodati, Yo’g’rildi shu sabab ishqqa ko’nglimning toati!
Fotogalereya

Fotogalereya Tripolidagi xalqaro aeroport jangarilar qo'liga o'tdi

Muxolifatdagi islomiy guruhning qurollangan vakillari Liviya poytaxti Tripolidagi xalqaro aeroportni egallab oldi. Ular amaldagi parlament faoliyatini noqonuniy deb hisoblab, avvalgi Milliy Kongressning qayta tiklanishini talab qilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Donetskda o'ziga xos parad

Ukraina mustaqillik bayramini nishonlar ekan, sharqda bo'lginchilar asirdagi askarlarni ko'chalardan namoyishkorona olib o'tishdi

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI