Shanba, 01-noyabr, 2014 Toshkent vaqti: 06:03

Ijtimoiy masalalar

Markaziy Osiyo: Adolat izlab bugun kimga borasiz?

Bugun Markaziy Osiyoda adolat izlab yurganlar millionlarni tashkil etadi. Qay respublikaga qaramang, xalq adliya va huquq-tartibot tizimidan dod deydi. Korrupsiya chuqur ildiz otgan tuzumlarda aynan bu sohalar eng chuqur balchiqqa botgan. Porasiz biror ishni bitirish qiyin. Mintaqada azaldan mahalliy adolat tizimi mavjud. Qozilardan tortib, mahalla oqsoqollari, oilaviy va xotin-qizlar masalalari bilan shug’ullanadigan qo’mitalar. Shuningdek, turmush bilan bog’liq muammolarni yechishda keksa yoshli qarindoshlar maslahatiga suyanishadi.
 

Markaziy Osiyoda adolat izlab... Informal justice in Central Asiai
|| 0:00:00
X
06.06.2012 01:00

Tasavvur qiling, eridan kaltak yegan ayol kimga madad izlab boradi? Yaqinlaridan bu turmush, bolalaringni o’yla, eringning aqli kirib qolar degan gap eshitadi. Qaynona-qaynota uning dardini eshitmaydi, eshitsa ham er bo’lganidan keyin uradi-da deya eslatib qo’yiladi. Uydagi gap ko’chaga chiqmasligi kerak. Ona jismonan-ruhan ezilib yashayveradi, bolalar ham shunga yarasha azobda.

 

Oilaviy zo’ravonlik XXI asrga kelib ham Tojikistondek jamiyatlarda jinoyat emas. Qonun bunday jabrni tan olmaydi. Nodavlat tashkilotlar taxminicha har yili bu jamiyatda yuzlab ayollar o’ziga o’t qo’yadi. Zulmdan, hayotdan to’ygan insonlar eng yaqin kishilaridan ham umidini uzgan.
 

Azita Ranjbar, amerikalik yosh olima, Tojikiston va Qirg’izistonda uzoq vaqt bo’lib, mahalliy adolat tizimlari va jamoatchilik fikrini o’rgandi. U olib borgan loyihaga Yevrosiyo Jamg'armasi (Eurasia Foundation) homiylik qilgan.
 

Markaziy Osiyo, adolatni izlab qayga borasiz? Navbahor Imamova lavhasi
Markaziy Osiyo, adolatni izlab qayga borasiz? Navbahor Imamova lavhasii
|| 0:00:00
...
 
🔇
X


Azita Ranjbar (chapdan), amerikalik olima, Tojikiston va Qirg'izistondagi vaziyatni yaqindan o'rgangan
Azita Ranjbar (chapdan), amerikalik olima, Tojikiston va Qirg'izistondagi vaziyatni yaqindan o'rgangan
Davlat fuqaroning eng oddiy talabi, adolatni ta’minlay olmagani sabab ham bu jamiyatlarda diniy yetakchilar, mahalla raislari va faollar muhim rol o’ynaydi, deydi u. Ajralish, er yoki xotinning mas’uliyatsizligi, mulk talashish, o’g’rilik singari hollarni hal etishda odamlar avvalo shu kishilarga murojaat qiladi.

 

Albatta, bu yetakchilar har doim ham zarur bilim va malakaga ega emas. Ko’p hollarda ular hukumatning “quloqlari”. Lekin noiloj fuqarolar uchun ulardan ma’qulroq odamlar yo’q. Qishloqqa tanish, sharoitdan boxabar, hurmat-izzatli insonlar. Ayniqsa, imom va otinlarga ishonch yuqori, deya kuzatadi Azita Ranjbar.
 

Ko’p-xotinlik hozir mintaqada, ayniqsa Tojikistonda keng tarqalgan holat, deydi u. Qonun emas, mulla oldida nikohga kirgan ayol, huquqi buzilsa, kimga boradi? Eri tashlab ketsa, bolalarini kim boqadi? Kimdan moliyaviy yordam oladi?

 

Avvalo mahalliy yetakchilardan ko’mak so’raydi. Kattalar uning erini taniydi. Uni vijdonli va iymonli bo’lishga chaqiradigan, qolaversa qo’rqitib, do’q qilib qo’yadigan odamlar shular.

 

Qirg’izistondagi vaziyatni ham yaqindan kuzatgan va bu borada ilmiy-tahliliy maqolalar yozgan olima oqsoqollar va qishloq boshqaruvlari rolini yuqori baholaydi. Lekin, deydi u, hozir bu respublikada odamlar qonunga ko’proq tayana boshlagan. Tanish-bilishlarni ishga solib, murosa qilish yo’lini izlaydi, juda bo’lmasa, talabini qo’rqitish orqali qondirishga urinadi. Ularga xizmat ko’rsatishga usta advokatlar ham ko’p ekan, deydi Azita Ranjbar.
 

Bu masalani nega o’zimiz emas, chet ellik ekspertlar ko’tarmoqda deb hayron bo’lishingiz mumkin. Gap shundaki, mahalliy sharoit haqida mushohada yuritib, chuqur ildiz otgan salbiy holatlarni savolga tuta oladigan va bu haqda gapira oladigan mutaxassislar juda kam. Jabrlanuvchilar ham odatda o’z dardini kamera va mikrofon oldida gapirishga jur’at etmaydi.

 

Adliya tizimi ishlamasa-da, deydi olimlar, an'ana va keksalar hamda mahalliy yetakchilar adolatni ta'minlashga harakat qiladi, jamiyatni ushlab turadi
Adliya tizimi ishlamasa-da, deydi olimlar, an'ana va keksalar hamda mahalliy yetakchilar adolatni ta'minlashga harakat qiladi, jamiyatni ushlab turadi
Markaziy Osiyoda din va madaniyat masalalarini o’rgangan olim Erik Makglinchi mentalitet va ta’lim sifati muhim omillar ekanini eslatadi. Zamon o’zgarar ekan, odamlarning davlat, mahalla, oila va o’zidan ham talabi o’zgarib boradi, deydi u.

 

Shuningdek, deya tahlil qiladi olim, adliya tizimi ishlamasa-da, azaliy an'ana-yu keksalarga hurmat va mahalliy yetakchilar adolatni ta'minlashga harakat qiladi, jamiyatni ushlab turadi.

Avvalo, hukumatlar muammolarni ochiq tan olib, adliya tizimida konkret islohotlar qilishi kerak, deydi u. Har bir respublika hozir bu yo’ldan ketayotganini da’vo qiladi.
 

Tashqi dunyo, deydi Erik Makglinchi, ayniqsa Jahon Banki, BMT, AQSh Xalqaro Taraqqiyot Agentligi singari organlar, moliyaviy yordam ajratayotganida bu soha rivojiga ko’proq e’tibor qaratishi zarur. Nodavlat tashkilotlar, shuningdek, mahalliy sharoitda adolat ta’minlash bilan mashg’ul yetakchilar, imom va otinlar, qozi va boshqalar bilan ishlash kerak.
 

Azita Ranjbar esa ta’lim saviyasini bu muammolar bilan bog’lamaydi. Oliy ma’lumotli odamlar ham adolatni suddan emas, mahalliy qozilardan izlayotganini ko’rasiz, deydi u. Davlatga ishonch yo’q.

 

Olima nazarida jamoatchilik yuqorida tilga olingan masalalarni ochiq muhokama qilishni o’rganishi lozim. Mahalliy odamlardan ham astalik bilan harakat qilish kerak degan gaplarni eshitasiz.

 

Yetakchilarning o’zlari esa hamma “adolatparvarlar” ni ham bir qolipda ko’rmang deydi. Vijdonli, ko’pni ko’rgan oqsoqol va onaxonlar ko’p, ammo ular ham korrupsiyadan xoli emas.

O’zbekistonlik bir faol bizga aytganidek: Hozir adolat bu pul. Kim boy bo’lsa, adolat, rasmiymi yoki norasmiy, o’sha odam tomonda. Tekinga hech kim yordam bermaydi.

Mazkur forum yopiq.
Izohlarni tartiblashtirish
Izohlar
     
Fikr bildiruvchi: Maksim
30.05.2012 17:35
Kechirasizlar-u menda faqat bir savol bor. AQSH fuqaroligini qanday olsa bo'ladi ?

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Otalar uyda, bola boqadi; onalar ishda - Today's dadsi
X
31.10.2014 22:03
Bugun ko'plab erkaklar uyda bola tarbiyasi bilan band, onalar esa ishlab pul topadi. Buning nimasi yomon, deya so'raydi "Amerika Ovozi" bilan gaplashgan amerikaliklar.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Quddus: arab va yahudiylar orasida to'qnashuvlar

Quddusdagi al-Aqsa masjidi bugun qisman ochiq. Isroil politsiyasi chorshanba kuni inshootni butunlay yopib qo'ygach, Falastin ma'muriyati buni urush e'lon qilishga qiyoslagan edi. Hududda hafta boshida ro'y bergan otishmada avval isroillik ruhoniy jarohatlangan; ketidan politsiya falastinlik bir shaxsni otib o'ldirgan edi. To'polon ko'tarilmasligi uchun musulmon va yahudiylar uchun muqaddas sanalgan masjid va uning atrofini vaqtincha to'sib qo'ydik, deydi Isroil huquq-tartibot xodimlari. 50 yoshgacha bo'lgan erkaklar hududga hamon yo'latilmayapti. G'azoda hukmron HAMAS va Isroil o'rtasida shu yil ro'y bergan ikki oylik urush ortidan yahudiy va falastinliklar munosabati hanuz tarang. Ixtilof 21 mingdan ziyod odam, asosan, g'azolik tinch aholini hayotdan olib ketgan edi.
Fotogalereya

Fotogalereya Burkina Fasoda xalq isyon ko'tardi, prezident ishdan ketdi

G'arbiy Afrikadagi davlat, Burkina Fasoda prezident Bleyz Kompraore 27 yillik boshqaruvdan keyin ishdan ketdi. Mamlakatda o'n minglab odamlar namoyishga chiqib, rahbarning iste'fosini talab qilayotgan edi. Chiqishlar qonli tus olgach, kecha armiya parlamentni tarqatib yuborib, muvaffaq hukumat tuzilishini ma'lum qilgan. 1987-yildan beri Burkina Fasoni boshqarayotgan Kompraore sal oldin parlamentda yangi qonunni olg'a surib, hokimiyatda uzoqroq qolishni ko'zlayotgan edi. Omma bundan norozi bo'lib isyon ko'targan. Sobiq rahbar hozir qayerda ekani, o'rniga kim tayinlanishi hali ma'lum emas. Ayrim manbalarda general Luame Loug vaqtli hukumatga bosh bo'lishi mumkin deyilmoqda. Kecha, payshanba kuni poytaxt Uagaduguda odamlar parlamentga o't qo'yib, boshqa davlat idoralariga bostirib kirgan. Politsiyaning aytishicha, o'lganlar va yaradorlar bor. Xalqni tinchlantirish uchun rasmiylar parlamentda olg'a surilgan konstitutsion o'zgarishlarni va bir necha soat oldin e'lon qilingan favqulodda holatni bekor qildi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Pan Gi Mun G'arbiy Afrikadagi bu davlatda vaziyatni xavotir bilan kuzatayapmiz, deydi. Bosh kotib tomonlarni tinchlanishga va zo'ravonlikdan tiyilishga chaqirmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Peshmerga kuchlari Kobaniga yetib keldi

Iroq Kurdistonidan peshmerga jangchilarining bir qismi Suriyaning Kobani shahriga yetib borgan. Ular "Islomiy davlat" jangari guruhiga qarshi kurashda mahalliy kurdlar va xalqaro koalitsiyaga yordam beradi.
Fotogalereya

Fotogalereya Gavayi vulqoni aholi turar joylariga yetib keldi

Gavayida otilib chiqqan vulqon lavalari bir necha hafta o'tib Paxoa shaharchasiga yetib keldi. Sekin harakatlanayotgan lava "daryosi" yo'lda uchragan har qanday narsani kuydirib kulga aylantirmoqda. Shaharcha aholisi xavfsiz joyga evakuatsiya qilingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebolaga qarshi global kurash

Dunyo bo'ylab Ebolaga qarshi kurash choralari kuchaytirilmoqda. Eboladan ogohlik oyligi doirasida turli mamlakatlarda xavfli kasallikka qarshi tayyorgarlik mashg'ulotlari o'tkazilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Afg'onistondagi missiya nihoyasiga yetayapti

Afg'onistonning Hilmand viloyatidagi yirik harbiy baza mahalliy armiya nazoratiga o'tdi. AQSh va Britaniya qo'shinlari missiyani yakunlab, o'lkani tark etishga hozirlik ko'rmoqda. 2015-yilda Afg'onistonda 12 ming xorijiy askar qoladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Suriya va Iroq

G'arb qo'llab-quvvatlovini olgan kurd jangchilari Turkiya orqali Suriyaga 1300 safdoshini jo'natishga hozirlik ko'rayapti. Iroqda va Suriyada janglar davom etmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Turkiya kurdlari qo'shni davlatdagi urushda o'lgan elatdoshlariga motam tutmoqda

Suriyaning Kobani shahri bir necha kundan beri jang maydoni. "Islomiy davlat" bilan qonli urush ketmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Kanada parlamentida otishma, Ottavadan suratlar

Kanada poytaxtida urush qahramonlariga qo'yilgan yodgorlik oldida turgan askar otib ketilgan. Bu inshoot yaqinidagi parlament binosi ham xavf ostida degan ogohlantirishdan keyin evakuatsiya ishlari boshlangan. Harbiy soqchini nishonga olgan shaxs parlament tomon qochdi, deydi guvohlar. Imoratdan o'q ovozlari eshitilgan. Askarni otgan odam politsiya o'qidan o'lgan. Yaralangan askar ham kasalxonada jon bergan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI