Shanba, 01-noyabr, 2014 Toshkent vaqti: 08:11

Din

Din va zamon: Tablig' jamoati nima, tablig'chlar kimlar?

Jamoat al-Tablig' Hindiston va Bangladeshda ayniqsa keng tarqalgan. (Bayram Balci)
Jamoat al-Tablig' Hindiston va Bangladeshda ayniqsa keng tarqalgan. (Bayram Balci)

Multimedia

Audio
Ayni damda Vashingtonda izlanish olib borayotgan olimlardan biri Bayram Balchi bo’lib, u o’zini o’zbek-turk-fransuz deb tanishtiradi. 

2006-2010-yillarda Bayram Balchi (Balci) Toshkentda fransuz ilm maskanini boshqargan. O’zbekistonda yurganida Turkiyaning butun mintaqaga ta’siri va islomiy uyg’onish davrini o’rgangan. Fransuz tilida chiqadigan va aynan Markaziy Osiyoda siyosat, e’tiqod va ijtimoiy hayotni yorituvchi jurnal bosh muharriri. O’tgan yillarda u butun diqqatini Jamoat al-Tablig’ (Tablig’ jamoati) degan harakatga qaratdi.

Bayram Balchi, olim (Bayram Balci)Bayram Balchi, olim (Bayram Balci)
x
Bayram Balchi, olim (Bayram Balci)
Bayram Balchi, olim (Bayram Balci)
Jamoat al-Tablig’ Hindistonda, musulmon aholisi jihatidan dunyoda Indoneziya va Pokistondan keyingi uchinchi o’rinda turadigan jamiyatda chuqur ildiz otgan.

Harakat tarixi 1920-yillarga borib taqaladi. Muhammad Ilyos Kandalaviy degan so’fi unga asos solgan.

Tablig’ arabchada "yetkazmoq" degan ma’noni beradi. Jamoat al-Tablig’ islomning asl ma’nosini tushuntirish va targ’ib qilishni maqsad qilgan harakat. Shu tariqa konservativ islomning bir qismi sanaladi, deydi olim Bayram Balchi.

Uning a’zolarini fundamental qarashdagi musulmonlar deyish mumkin, ammo guruh siyosiy mafkuraga ega emas va hokimiyatga intilmaydi. Hizb-ut-Tahrir singari tashkilotlardan farqi shunda, deydi u.

Jamoat al-Tablig’ tuzilgan zamonlardayoq siyosiy masalalarga aralashmagan, masalan Hindistonda hindu-musulmon mojarosidan nari yurgan, deya izohlaydi tadqiqotchi.
 
Harakat keyinroq G’arbiy Yevropa, xususan Fransiyada ham paydo bo'ldi.
 
Tablig’chilar diniy targ’ibotni burch deb biladi. To’rt oygacha bo’lgan muddatda maxsus darslardan o’tgach, dunyo kezib, islom urug’ini sochishga bel bog’laydi. Uch kunlik va 40 kunlik safarga chiqib, targ’ibot ishlari olib boriladi.
 
Kalima keltirish, namoz, ilm va zikr, boshqa musulmonlarga hurmat, har bir ishni xudo yo’liga qilish va islom o’gitlarini eshikma-eshik yurib yetkazish – hayot mazmunidir, deya bayon qilgan Muhammad Ilyos Kandalaviy o’z kitoblarida.
 
Markaziy Osiyoga tablig’chilar 1960-70-yillarda borgan, deya tushuntiradi Bayram Balchi. Sovet Ittifoqi bilan yaqin bo’lgan Hindiston o’z yoshlarini u yerga o’qishga yuborganida, talabalar orasida bu harakat a’zolari ham bor edi. 

Mintaqa davlatlari mustaqillikka erishgach diniy uyg’onishga e’tibor oshdi. Arab dunyosi, Turkiya va Janubiy Osiyodan turli oqim va harakatlar o’z ta’sirini o’tkazishga urina boshladi. Islomiy targ’ibot kuchaydi. 
 
1990-yillar oxiriga borib, O’zbekistondek yirik jamiyatda hukumat diniy faoliyat ustidan nazoratni kuchaytirdi. 

Mutaassiblikka o’rin yo’q; aqidaparastlik va radikal qarashlar toqat qilinmaydi; diniy adabiyot, darslik va o’gitlar hukumat maxsus idorasi tomonidan ma’qullanishi kerak; O’zbekiston dunyoviy tuzumda qoladi degan siyosat amalda.
 
Jamoat al-Tablig’ O’zbekiston, Tojikiston va Qozog’istonda man etilgan. Aynan Tojikistonda o'nlab a'zolar qamoqda, deydi Balchi.

Harakat Qirg’izistonda ancha erkin faoliyat yuritadi, ammo hukumatga doimiy hisobot berib turilishi shart. Turkmanistonda kuzatilmagan, deydi u.
 
Olim Hindistonda izlanishlar olib borganida Markaziy Osiyodan borgan yosh tablig’chilarni uchratgan. Dehli, Laknov va Kalkuttadagi markazlarda o’zbeklar, tojiklar, qirg’izlar va qozoqlar bor, deya tasviylaydi u.  

Olim deydiki, Qirg’izistonda tablig’chilar e’tibori asosan qirg’iz yoshlarida. Chunki, deya tahlil qiladi u, bu qatlam dindan ancha yiroq va ularning ongiga ta’sir qilib, ichkilik va giyohvand moddalarni tashlashga undash osonroq.

Namoz o’qishni o’rgatish, Qur’on mazmunini tushuntirish va shu tariqa, tablig’chilar so’zi bilan aytganda, to’g’ri yo’lga boshlash – savob ish deya qaraladi, deydi Bayram Balchi. O’zbek oilalarida din va iymonga e’tibor azaldan kuchli, deydi u. Tablig’chilar shu sabab O’sh va Jalol-Obodda diqqatni o’zbeklar emas, qirg’izlarga qaratadi.
 
Ayollarga nisbatan munosabat qanday? Ko’plab dinshunoslar qatorida Bayram Balchi xotin-qizlarning bu harakatdagi rolini passiv deb hisoblaydi. 
 
Hozir jahon siyosatida Markaziy va Janubiy Osiyo deb ataladigan mintaqalar aslida azaldan diniy-madaniy jihatdan bir-biriga ta’sir o’tkazib kelganini unutmang, deydi olim.

Turli tariqatlar, adabiyotlar va tahlilnomalar Buyuk Ipak Yo’li orqali yurtma-yurt kezib, yangi jamiyatlarda o’ziga xoz bir tarzda o’rin topgan.
 
Hindistonda tablig'chilar qatnaydigan masjidlardan biri (Bayram Balci)Hindistonda tablig'chilar qatnaydigan masjidlardan biri (Bayram Balci)
x
Hindistonda tablig'chilar qatnaydigan masjidlardan biri (Bayram Balci)
Hindistonda tablig'chilar qatnaydigan masjidlardan biri (Bayram Balci)
Tablig’chilar markazi Dehlidagi Nizomiddin masjididir. Bangladeshda ham keng qanot yozgan.

Urdu, arab, rus, ingliz va fransuz tillarida chiqqan adabiyotlar bor.

Ular faoliyatini uzoq yillardan beri o’rganib kelayotgan Bayram Balchi nazarida bu harakat kichik guruhlar shaklida ish olib boradigan missionerlardan iborat.
 
Musulmon olamida tablig’chilarga nisbatan tanqid kuchli, ayniqsa arab dunyosida va xususan salafiylar orasida.

G’arbda bu tariqatni o'rgangan ziyolilar ularni zo’ravonlikdan yiroq, ammo mutaassib to’da deb ataydi.

Tablig' jamoati/Navbahor Imamova
Tablig' jamoati - Bayram Balchi- Markaziy Osiyo - Navbahor Imamovai
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Otalar uyda, bola boqadi; onalar ishda - Today's dadsi
X
31.10.2014 22:03
Bugun ko'plab erkaklar uyda bola tarbiyasi bilan band, onalar esa ishlab pul topadi. Buning nimasi yomon, deya so'raydi "Amerika Ovozi" bilan gaplashgan amerikaliklar.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Quddus: arab va yahudiylar orasida to'qnashuvlar

Quddusdagi al-Aqsa masjidi bugun qisman ochiq. Isroil politsiyasi chorshanba kuni inshootni butunlay yopib qo'ygach, Falastin ma'muriyati buni urush e'lon qilishga qiyoslagan edi. Hududda hafta boshida ro'y bergan otishmada avval isroillik ruhoniy jarohatlangan; ketidan politsiya falastinlik bir shaxsni otib o'ldirgan edi. To'polon ko'tarilmasligi uchun musulmon va yahudiylar uchun muqaddas sanalgan masjid va uning atrofini vaqtincha to'sib qo'ydik, deydi Isroil huquq-tartibot xodimlari. 50 yoshgacha bo'lgan erkaklar hududga hamon yo'latilmayapti. G'azoda hukmron HAMAS va Isroil o'rtasida shu yil ro'y bergan ikki oylik urush ortidan yahudiy va falastinliklar munosabati hanuz tarang. Ixtilof 21 mingdan ziyod odam, asosan, g'azolik tinch aholini hayotdan olib ketgan edi.
Fotogalereya

Fotogalereya Burkina Fasoda xalq isyon ko'tardi, prezident ishdan ketdi

G'arbiy Afrikadagi davlat, Burkina Fasoda prezident Bleyz Kompraore 27 yillik boshqaruvdan keyin ishdan ketdi. Mamlakatda o'n minglab odamlar namoyishga chiqib, rahbarning iste'fosini talab qilayotgan edi. Chiqishlar qonli tus olgach, kecha armiya parlamentni tarqatib yuborib, muvaffaq hukumat tuzilishini ma'lum qilgan. 1987-yildan beri Burkina Fasoni boshqarayotgan Kompraore sal oldin parlamentda yangi qonunni olg'a surib, hokimiyatda uzoqroq qolishni ko'zlayotgan edi. Omma bundan norozi bo'lib isyon ko'targan. Sobiq rahbar hozir qayerda ekani, o'rniga kim tayinlanishi hali ma'lum emas. Ayrim manbalarda general Luame Loug vaqtli hukumatga bosh bo'lishi mumkin deyilmoqda. Kecha, payshanba kuni poytaxt Uagaduguda odamlar parlamentga o't qo'yib, boshqa davlat idoralariga bostirib kirgan. Politsiyaning aytishicha, o'lganlar va yaradorlar bor. Xalqni tinchlantirish uchun rasmiylar parlamentda olg'a surilgan konstitutsion o'zgarishlarni va bir necha soat oldin e'lon qilingan favqulodda holatni bekor qildi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Pan Gi Mun G'arbiy Afrikadagi bu davlatda vaziyatni xavotir bilan kuzatayapmiz, deydi. Bosh kotib tomonlarni tinchlanishga va zo'ravonlikdan tiyilishga chaqirmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Peshmerga kuchlari Kobaniga yetib keldi

Iroq Kurdistonidan peshmerga jangchilarining bir qismi Suriyaning Kobani shahriga yetib borgan. Ular "Islomiy davlat" jangari guruhiga qarshi kurashda mahalliy kurdlar va xalqaro koalitsiyaga yordam beradi.
Fotogalereya

Fotogalereya Gavayi vulqoni aholi turar joylariga yetib keldi

Gavayida otilib chiqqan vulqon lavalari bir necha hafta o'tib Paxoa shaharchasiga yetib keldi. Sekin harakatlanayotgan lava "daryosi" yo'lda uchragan har qanday narsani kuydirib kulga aylantirmoqda. Shaharcha aholisi xavfsiz joyga evakuatsiya qilingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebolaga qarshi global kurash

Dunyo bo'ylab Ebolaga qarshi kurash choralari kuchaytirilmoqda. Eboladan ogohlik oyligi doirasida turli mamlakatlarda xavfli kasallikka qarshi tayyorgarlik mashg'ulotlari o'tkazilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Afg'onistondagi missiya nihoyasiga yetayapti

Afg'onistonning Hilmand viloyatidagi yirik harbiy baza mahalliy armiya nazoratiga o'tdi. AQSh va Britaniya qo'shinlari missiyani yakunlab, o'lkani tark etishga hozirlik ko'rmoqda. 2015-yilda Afg'onistonda 12 ming xorijiy askar qoladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Suriya va Iroq

G'arb qo'llab-quvvatlovini olgan kurd jangchilari Turkiya orqali Suriyaga 1300 safdoshini jo'natishga hozirlik ko'rayapti. Iroqda va Suriyada janglar davom etmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Turkiya kurdlari qo'shni davlatdagi urushda o'lgan elatdoshlariga motam tutmoqda

Suriyaning Kobani shahri bir necha kundan beri jang maydoni. "Islomiy davlat" bilan qonli urush ketmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Kanada parlamentida otishma, Ottavadan suratlar

Kanada poytaxtida urush qahramonlariga qo'yilgan yodgorlik oldida turgan askar otib ketilgan. Bu inshoot yaqinidagi parlament binosi ham xavf ostida degan ogohlantirishdan keyin evakuatsiya ishlari boshlangan. Harbiy soqchini nishonga olgan shaxs parlament tomon qochdi, deydi guvohlar. Imoratdan o'q ovozlari eshitilgan. Askarni otgan odam politsiya o'qidan o'lgan. Yaralangan askar ham kasalxonada jon bergan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI