Chorshanba, 01-oktyabr, 2014 Toshkent vaqti: 04:55

Din

Din va zamon: Tablig' jamoati nima, tablig'chlar kimlar?

Jamoat al-Tablig' Hindiston va Bangladeshda ayniqsa keng tarqalgan. (Bayram Balci)
Jamoat al-Tablig' Hindiston va Bangladeshda ayniqsa keng tarqalgan. (Bayram Balci)

Multimedia

Audio
Ayni damda Vashingtonda izlanish olib borayotgan olimlardan biri Bayram Balchi bo’lib, u o’zini o’zbek-turk-fransuz deb tanishtiradi. 

2006-2010-yillarda Bayram Balchi (Balci) Toshkentda fransuz ilm maskanini boshqargan. O’zbekistonda yurganida Turkiyaning butun mintaqaga ta’siri va islomiy uyg’onish davrini o’rgangan. Fransuz tilida chiqadigan va aynan Markaziy Osiyoda siyosat, e’tiqod va ijtimoiy hayotni yorituvchi jurnal bosh muharriri. O’tgan yillarda u butun diqqatini Jamoat al-Tablig’ (Tablig’ jamoati) degan harakatga qaratdi.

Bayram Balchi, olim (Bayram Balci)Bayram Balchi, olim (Bayram Balci)
x
Bayram Balchi, olim (Bayram Balci)
Bayram Balchi, olim (Bayram Balci)
Jamoat al-Tablig’ Hindistonda, musulmon aholisi jihatidan dunyoda Indoneziya va Pokistondan keyingi uchinchi o’rinda turadigan jamiyatda chuqur ildiz otgan.

Harakat tarixi 1920-yillarga borib taqaladi. Muhammad Ilyos Kandalaviy degan so’fi unga asos solgan.

Tablig’ arabchada "yetkazmoq" degan ma’noni beradi. Jamoat al-Tablig’ islomning asl ma’nosini tushuntirish va targ’ib qilishni maqsad qilgan harakat. Shu tariqa konservativ islomning bir qismi sanaladi, deydi olim Bayram Balchi.

Uning a’zolarini fundamental qarashdagi musulmonlar deyish mumkin, ammo guruh siyosiy mafkuraga ega emas va hokimiyatga intilmaydi. Hizb-ut-Tahrir singari tashkilotlardan farqi shunda, deydi u.

Jamoat al-Tablig’ tuzilgan zamonlardayoq siyosiy masalalarga aralashmagan, masalan Hindistonda hindu-musulmon mojarosidan nari yurgan, deya izohlaydi tadqiqotchi.
 
Harakat keyinroq G’arbiy Yevropa, xususan Fransiyada ham paydo bo'ldi.
 
Tablig’chilar diniy targ’ibotni burch deb biladi. To’rt oygacha bo’lgan muddatda maxsus darslardan o’tgach, dunyo kezib, islom urug’ini sochishga bel bog’laydi. Uch kunlik va 40 kunlik safarga chiqib, targ’ibot ishlari olib boriladi.
 
Kalima keltirish, namoz, ilm va zikr, boshqa musulmonlarga hurmat, har bir ishni xudo yo’liga qilish va islom o’gitlarini eshikma-eshik yurib yetkazish – hayot mazmunidir, deya bayon qilgan Muhammad Ilyos Kandalaviy o’z kitoblarida.
 
Markaziy Osiyoga tablig’chilar 1960-70-yillarda borgan, deya tushuntiradi Bayram Balchi. Sovet Ittifoqi bilan yaqin bo’lgan Hindiston o’z yoshlarini u yerga o’qishga yuborganida, talabalar orasida bu harakat a’zolari ham bor edi. 

Mintaqa davlatlari mustaqillikka erishgach diniy uyg’onishga e’tibor oshdi. Arab dunyosi, Turkiya va Janubiy Osiyodan turli oqim va harakatlar o’z ta’sirini o’tkazishga urina boshladi. Islomiy targ’ibot kuchaydi. 
 
1990-yillar oxiriga borib, O’zbekistondek yirik jamiyatda hukumat diniy faoliyat ustidan nazoratni kuchaytirdi. 

Mutaassiblikka o’rin yo’q; aqidaparastlik va radikal qarashlar toqat qilinmaydi; diniy adabiyot, darslik va o’gitlar hukumat maxsus idorasi tomonidan ma’qullanishi kerak; O’zbekiston dunyoviy tuzumda qoladi degan siyosat amalda.
 
Jamoat al-Tablig’ O’zbekiston, Tojikiston va Qozog’istonda man etilgan. Aynan Tojikistonda o'nlab a'zolar qamoqda, deydi Balchi.

Harakat Qirg’izistonda ancha erkin faoliyat yuritadi, ammo hukumatga doimiy hisobot berib turilishi shart. Turkmanistonda kuzatilmagan, deydi u.
 
Olim Hindistonda izlanishlar olib borganida Markaziy Osiyodan borgan yosh tablig’chilarni uchratgan. Dehli, Laknov va Kalkuttadagi markazlarda o’zbeklar, tojiklar, qirg’izlar va qozoqlar bor, deya tasviylaydi u.  

Olim deydiki, Qirg’izistonda tablig’chilar e’tibori asosan qirg’iz yoshlarida. Chunki, deya tahlil qiladi u, bu qatlam dindan ancha yiroq va ularning ongiga ta’sir qilib, ichkilik va giyohvand moddalarni tashlashga undash osonroq.

Namoz o’qishni o’rgatish, Qur’on mazmunini tushuntirish va shu tariqa, tablig’chilar so’zi bilan aytganda, to’g’ri yo’lga boshlash – savob ish deya qaraladi, deydi Bayram Balchi. O’zbek oilalarida din va iymonga e’tibor azaldan kuchli, deydi u. Tablig’chilar shu sabab O’sh va Jalol-Obodda diqqatni o’zbeklar emas, qirg’izlarga qaratadi.
 
Ayollarga nisbatan munosabat qanday? Ko’plab dinshunoslar qatorida Bayram Balchi xotin-qizlarning bu harakatdagi rolini passiv deb hisoblaydi. 
 
Hozir jahon siyosatida Markaziy va Janubiy Osiyo deb ataladigan mintaqalar aslida azaldan diniy-madaniy jihatdan bir-biriga ta’sir o’tkazib kelganini unutmang, deydi olim.

Turli tariqatlar, adabiyotlar va tahlilnomalar Buyuk Ipak Yo’li orqali yurtma-yurt kezib, yangi jamiyatlarda o’ziga xoz bir tarzda o’rin topgan.
 
Hindistonda tablig'chilar qatnaydigan masjidlardan biri (Bayram Balci)Hindistonda tablig'chilar qatnaydigan masjidlardan biri (Bayram Balci)
x
Hindistonda tablig'chilar qatnaydigan masjidlardan biri (Bayram Balci)
Hindistonda tablig'chilar qatnaydigan masjidlardan biri (Bayram Balci)
Tablig’chilar markazi Dehlidagi Nizomiddin masjididir. Bangladeshda ham keng qanot yozgan.

Urdu, arab, rus, ingliz va fransuz tillarida chiqqan adabiyotlar bor.

Ular faoliyatini uzoq yillardan beri o’rganib kelayotgan Bayram Balchi nazarida bu harakat kichik guruhlar shaklida ish olib boradigan missionerlardan iborat.
 
Musulmon olamida tablig’chilarga nisbatan tanqid kuchli, ayniqsa arab dunyosida va xususan salafiylar orasida.

G’arbda bu tariqatni o'rgangan ziyolilar ularni zo’ravonlikdan yiroq, ammo mutaassib to’da deb ataydi.

Tablig' jamoati/Navbahor Imamova
Tablig' jamoati - Bayram Balchi- Markaziy Osiyo - Navbahor Imamovai
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Sportchilar va oilaviy zo'ravonlik - US/Sports/Domestic Violencei
X
30.09.2014 23:12
AQSh Futbol Ligasi sportchilar axloqiga ko’z-quloq bo’lishga va’da berayapti. Yaqinda sportchi yulduz o’zining rafiqasini mushtlab hushidan ketkazgani aks etgan video tarqalishi ortidan ligaga bosim oshgan. Obama ma’muriyati esa jabrdiydalarni jim o’tirmaslikka, guvohlarni oraga tushishga undayapti.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Ashraf G'ani( markazda) prezidentlikni qabul qilib olish marosimiga kelmoqda, 29-sentabr, 2014-yil.

  • Prezident Ashraf G'ani Kobuldagi Amani maktabiga tashrif buyurdi, 30-sentabr, 2014-yil.

  • Prezident Ashraf G'ani Kobuldagi Amani maktabiga tashrif buyurdi, 30-sentabr, 2014-yil.

  • Prezident Ashraf G'ani Kobuldagi Amani maktabiga tashrif buyurdi, 30-sentabr, 2014-yil.

  • Abdulla Abdulla bosh vazirlik lavozimini qabul qilib olish uchun tantanali marosimga tashrif buyurmoqda, 29-sentabr, 2014-yil.

  • Sobiq prezident Hamid Karzay o'z lavozimini Ashraf G'aniga topshirish uchun tantanali marosimga tashrif buyurmoqda, 29-sentabr, 2014-yil.

  • Ashraf G'ani (chapda) prezident sifatida qasamyod keltirmoqda, 29-sentabr, 2014-yil.

  • Prezident sifatida qasamyod keltirgan Ashraf G'ani Afg'oniston Oliy sudi raisi Abdul Salom Azimiy bilan qo'l berib ko'rishmoqda, 29-sentabr, 2014-yil.

Fotogalereya

Fotogalereya Ashraf G'ani - Afg'onistonning yangi prezidenti

Uzoq davom etgan saylov mashmashasidan so'ng Ashraf G'ani Afg'onistonning yangi prezidenti deb e'lon qilindi. Saylovda unga qarshi kurash olib borgan Abdulla Abdulla, o'zaro siyosiy kelishuvdan so'ng, yangi hukumatning bosh vaziri etib tayinlandi. Yangi hukumat ishga tushishi bilan Hamid Karzay davrida AQSh bilan tuzilgan xavfsizlik bitimini imzoladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Gonkongda norozilik namoyishlari

Gonkong politsiyasi ko'zdan yosh oqizuvchi gaz qo'llab, namoyishchilarni tarqatishga urinishiga qaramay, aholi ko'chalarni tark etmayapti. Ular Pekinning siyosiy islohotni cheklashga qaratilgan choralaridan norozi.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebola epidemiyasi suratlarda

Ebola epidemiyasi kengayishda davom etmoqda. BMT Bosh Assambleyasi yig'inida ham shu mavzuga alohida e'tibor qaratildi.
Fotogalereya

Fotogalereya Varshava, Polsha: O'zbekistonda inson huquqlari va siyosiy mahbuslar

Nyu-Yorkda asoslangan xalqaro tashkilot, inson huquqlari bo'yicha "Human Rights Watch" (HRW) o'zining 121 betlik yangi hisobotida tahlil qilishicha, O’zbekiston inson huquqlari keng ko’lamda poymol etiladigan davlat; so'z va fikr erkinligi faqat qog'ozda; bu huquqlarni amalda qo'llash - qamoq va qiynoq tomon yo'l. Tahlilnoma Varshavada e'lon qilindi. Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti u yerda inson huquqlari bo'yicha yillik majlisini o'tkazmoqda. Unda O'zbekistonning taniqli huquq himoyachilari Vasila Inoyatova va Mo'tabar Tojiboyeva singari faollar so'zga chiqqan va qamoqxonalardagi vaziyat haqida tanqidiy hisobotlar bergan. Konferensiya doirasida siyosiy mahbuslarning ozod etilishiga chaqiruvchi namoyishlar ham o'tmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Minglab odamlar iqlim himoyasiga otlandi

Yakshanba kuni minglab odamlar namoyishga chiqib, siyosat ahlini iqlimdagi salbiy o'zgarishlarga qarshi dadilroq harakat qilishga chaqirdi.
Fotogalereya

Fotogalereya O'n minglab suriyaliklar Turkiyaga qochayapti

Suriyada "Islomiy davlat" jangari guruhining hamlasi ketidan o'n minglab kurdlar Turkiyaga qochayapti. Anqara qochqinlarni kiritish uchun 19-sentabrda Suriya bilan chegarani ochgan. Hozirning o'zida Turkiyada Suriyadagi urushdan bosh olib ketgan yuz minglab suriyalik jon saqlamoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Jalol-Obod, Arslonbob va O'zgan

Jalol-Obod viloyati bo'ylab sayohat... Shahardan Suzoq qishlog'i tomon boramiz. So'ngra Arslonbob to'glariga chiqamiz va sharsharalar tagida dam olamiz. Qishloqlarni kezamiz. Jamoatchilik bilan muloqotda bo'lamiz. Bozorlar, ko'chalar va hayot. Qirg'iziston janubida shu yilning avgustida olingan suratlarni tomosha qiling. Tafsilotlar mana bu blogda: http://blogs.voanews.com/uzbek/yoshlariston/2014/09/20/jalol-obod-arslonbob-va-ozgandagi-bebaho-lahzalar/
Fotogalereya

Fotogalereya "Islomiy davlat"ga qarshi kurash

Iroq va Suriyadagi "Islomiy davlat" jangarilariga qarshi xalqaro koalitsiya tuzish jarayoni davom etmoqda. Ko'plab davlatlar o'q-dori va qurollar yetkazish, shuningdek, Iroq va kurd askarlarini harbiy tayyorgarlikdan o'tkazish ishlarida yordam berishga va'da berdi.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI