Chorshanba, 16-aprel, 2014 Toshkent vaqti: 15:20

Markaziy Osiyo

Qozog'iston muftiysi: Markaziy Osiyo ahli dindor va bag'rikeng

Qozog'iston muftiysi shayx Abdusattor hoji Derbisali Vashingtonda
Qozog'iston muftiysi shayx Abdusattor hoji Derbisali Vashingtonda
Matn hajmi - +
Markaziy Osiyo davlatlari din va vijdon erkinligi huquqlari cheklangan o’lkalar sifatida xalqaro hamjamiyat tanqidiga uchrab keladi. Har yili Davlat departamenti chop etadigan bayonotda ham bu mamlakatlar dindorlar haq-huquqlarini toptovchi rejimlar sifatida tilga olinadi.

Regionning hududiy va iqtisodiy jihatdan eng katta davlati Qozog’iston bu borada obro’sini qayta tiklashga va xalqaro hamjamiyat oldida o’zini diniy bag’rikenglikka amal qiladigan mamlakat sifatida tanitishga urinmoqda. Shu kunlar AQShda mehmon bo’lib turgan Qozog’iston musulmonlari diniy idorasi raisi, muftiy shayx Abdusattor hoji Derbisali ham bu borada hukumat bilan hamfikr. Poytaxt Vashingtonda joylashgan Rumiy forumida qozog’istonlik diniy arbob shu mavzuda suhbat berdi.


Shayx Abdusattor hoji Derbisali 2000-yildan beri Qozog’iston musulmonlari diniy idorasini boshqaradi. Diniy ta’limini sovet davrida chiqargan olim uzoq yillar Qozog’iston Davlat Universitetining Sharqshunoslik va arab filologiyasi bo’limida dars bergan. Qozog’iston mustaqillikka erishgach, o’quv yurtlaridagi ilmiy faoliyatini davom ettirish bilan birga bir muddat Qozog’istonning Saudiya Arabistonidagi elchixonasida ham ishlagan.

Muftiy Derbisali Islomni tinchlik va insonparvarlik dini sifatida targ’ib etadi. Ekstremizmga qarshi kurashda Qozog’iston hukumatining diniy voizi sifatida tanilgan. Kecha qozog’istonlik peshvo Vashingtonda  “Islom – tinchlik va bunyodkorlik dini” mavzusidagi kichik ilmiy anjuman mehmoni bo’ldi. Uning aytishicha, chetdan sizib kiruvchi ekstremist diniy g’oyalarning oldini olish uchun davlat dinni nazorat qiilshi kerak.

“Mustaqillikdan keyingi yillarda to’la erkinlik, demokratiya boshlangach, chetdan turli maqsadlarni ko’zlagan diniy oqimlar, sektalar kirib kela boshladi. Shuning uchun davlat ularni tartibga solishga qaror qildi. Xalq buni talab qildi”, - deydi muftiy.

O’tgan yili Qozog’istonda diniy faoliyat olib boruvchi barcha tashkilotlarni davlat ro’yxatidan o’tkazish to’grisida qonun qabul qilindi. Tanqidchilar fikricha, bu ishdan maqsad mamlakatdagi diniy guruhlar faoliyatini cheklash va nazorat qilish. Muftiy Derbisali nazarida esa qonun diniy tashkilotlar faoliyatiga aralashmaydi, balki ularni ro’yxatdan o’tkazadi xolos.

“O’tgan yili diniy tashkilotlarni qayta ro’yxatdan o’tkazish to’g’risida qonun qabul qilindi. Biz mamnuniyat bilan ro’yxatdan o’tdik. Provaslav birodarlarimiz ham shunday qilishdi. Ayrimlar bunga qarshi chiqdi. Bu ixtiyoriy ish. Hech kim ro’yxatdan o’tkazish uchun majburlanmaydi”, - deydi Qozog’iston musulmonlari diniy idorasi raisi.

Markaziy Osiyo mamlakatlari siyosiy jihatdan tarqoq va davlat rahbarlari o’rtasida hudud yetakchiligi uchun nosamimiy raqobat borligi aytiladi. O’lka xalqlari dini va madaniyatiga alohida to’xtalgan qozoq olimi markaziy osiyoliklar til, madaniyat va e’tiqod bo’yicha bir xalq ekanini ta’kidlaydi.

“O’rta Osiyoning barcha musulmonlari hanafiy mazhabida. Agar men qo’shni davlatga borib, minbarga chiqib qozoqcha gapirsam, hech kim savol bermaydi. Chunki hamma tushunadi. Yoki Qirg’iziston, Turkmaniston, O’zbekistondan birodarlarimiz Qozog’istonga konferensiyaga kelsa, ular o’z ona tillarida gapirishlari mumkin. Chunki bir-biriga yaqin tillar bular”, - deydi Abdusattor hoji.

Qozog’iston prezidenti Nursulton Nazarboyevni “Buyuk inson” deya olqishlagan Derbisali mamlakat rahbari yuritayotgan siyosatni to’la qo’llab-quvvatlashini aytadi.

“Avval iqtisodiyot, keyin siyosat, deydi rahbarimiz. Nazarimda,  bu juda to’g’ri gap. Och odamga siyosatning nima qizig’i bor”, - deydi Derbisali.

Diniy tashkilotlarni qayta ro’yxatdan o’tkazish to’g’risidagi qonunda davlat idoralarida ibodat qilishni taqiqlovchi band ham mavjud. Qozog’iston muftiysidan bu haqda so’ralganda, u davlat rahbari ma’qullagan qonun va qarorlar, diniy haq-huquqlarni cheklashidan qat’i nazar, barcha fuqarolar tomonidan birdek hurmat qilinishi kerak, deydi.

“Davlat idoralarida namoz o’qishni cheklash haqidagi masala ko’tarilganda, biz bunga qarshi chiqdik. Bu haqda tepaga yozdik. Lekin ko’pchilikning fikri qabul qilindi. Qonunni parlament qabul qildi. So’ng prezident tasdiqladi. Prezident imzo chekdimi, bo’ysunish kerak. Qonunni hurmat qilish kerak”, - deydi muftiy.

Sovet davrida, xususan, mustaqillikdan keyingi dastlabki yillarda barcha Markaziy Osiyo davlatlari uchun yagona, markazi Toshkentda bo’lgan O’rta Osiyo va Qozog’iston musulmonlari diniy idorasi faoliyat yuritgan. 90-yillar boshida Qozog’iston, so’ng hududning boshqa respublikalari markaziy muftiyatdan ajralib chiqib, o’z diniy idoralarini tashkil etishdi. Qozog’iston muftiysining ajtishicha, shunga qaramay, respublikalar o’rtasidagi diniy va madaniy aloqalar davom etmoqda.

“Biz yaqin aloqadamiz. Besh yil oldin Almatida o’tgan konferensiyada O’zbekistondan muftiy Usmonxon Alimov va boshqa respublikalar muftiylari ishtirok etib, O’rta Osiyo va Qozog’iston muftiylari Kengashini tuzdik. Unga meni rais etib saylashdi. Masalan, ro’za qachon, hayit qachon kabi masalalarda o’zaro maslahatlashib turamiz”, - deydi Derbisali.

Muftiy turkiy xalqlarning mushtarak tarixi, tili va madaniyatiga alohida urg’u beradi.

Anjuman so’ngida Shayx Abdusattor hoji Derbisalining ingliz tilida chop etilgan “Islom – tinchlik va bunyodkorlik dini” nomli kitobi taqdimoti ham bo’lib o’tdi.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Bill Geyts va xayriya - Bill Gates philanthrophyi
X
16.04.2014
Bostondagi mashhur universitetlarda o'qib, ularni tashlab o'z bizneslarini ochib, milliarderlar va zamon ixtirochilariga aylangan shaxslar orasida Bill Geyts alohida o'ringa ega. U nafaqat dunyodagi eng boy shaxslardan biri balki saxovatpeshalikda ham yetakchi.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Prezident Barak Obama xalqni bardam bo'lishga chaqirdi.
Fotogalereya

Fotogalereya Boston fojeasini eslab

O'tgan yilning 15-aprelida 25 mingga yaqin kishini bir joyga to'plagan marafon paytida yuz bergan portlash uch kishini hayotdan olib ketdi. 260 dan ortiq odam jarohatlandi.
Fotogalereya

Fotogalereya Ukrainadan suratlar

Fotogalereya

Fotogalereya Vashingtonda olcha gulladi

Har yili aprel oyida Vashington shahri olcha gullari bilan burkanadi. Bir asr muqaddam Yaponiya tomonidan hadya qilingan ko’chatlar bugun Vashingtonning ramziy ko’rkiga aylangan. Olchaning gullash mavsumi har yili 10 kuncha davom etadi. Yilning bu davrida Vashington sayyohlar bilan to’ladi. Chunki ayni shu kunlarda poytaxt Olcha guli festivalini tashkil qiladi. Vashington bo’ylab yapon madaniyati kunlari o’tkaziladi. Musiqa va raqs, me’morchilik san’ati, urf-odatlar, kinolar namoyish etiladi. Yapon tili va adabiyoti ham targ’ib qilinadi. Yaponiyadan mehmonlar kelib, sahnada amerikaliklarni xushnud qiladi. Ikki xalq san’atini ifodalovchi asarlar namoyish etiladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Janubiy Afrika Respublikasi notinch

BMT Xavfsizlik Kengashi tobora notinch Janubiy Afrika Respublikasiga keng ko’lamli tinchlikparvar qo’shin safarbar etadi. Salkam 12 ming kishilik missiya tinch aholini himoya qilib, insonparvarlik yordami qatnovini ta’minlaydi. Mamlakatda mazhablararo adovat va zo’ravonlik minglab odamlarni hayotdan olib ketdi. Afrikalik olti ming va fransiyalik ikki ming qo’shin tinchlikni saqlay oladi, deydi BMT rasmiylari. Xalqaro qo’shinlar 15-sentabrda ishga kirishadi. AQShning BMTdagi elchisi Samanta Pauer shu hafta Markaziy Afrika Respublikasida bo’ldi. Qo’shma Shtatlar Afrika ittifoqi qo’shinlarini qo’llab quvvatlaydi; jahon hamjamiyati bu davlatga dadilroq yordam berishi lozim, deydi elchi. BMT, xususan, Markaziy Afrika Respublikasida 19 ming musulmon hayoti jiddiy tahdid ostida va ular mamlakatning xavfsiz hududlariga yoki xorijiy davlatga ko’chirilishi kerak, deya ogohlantiradi. Nasroniy jangarilar musulmon aholiga qarshi qonli hujumlarni boshlagandan beri o’n minglab musulmon poytaxtni va g'arbiy viloyatlarni tark etgan. Ayrim mahalliy rasmiylarning aytishicha, aholini ko’chirish choralari ixtilofni yanada kuchaytirib, mamlakatni parchalab yuborishi mumkin.
Fotogalereya

Fotogalereya Pensilvaniyadagi maktabda fojea

Pensilvaniya shtati, Murisvil shahridagi Franklin o'rta maktabida o'quvchi 19 bola va yana bir kishini pichoqlagan. To'rt odamning ahvoli og'ir, deydi politsiya.
Fotogalereya

Fotogalereya Pokistonda yo'lovchi poyezdi portladi

Pokiston janubi-g'arbidagi temiryo'l bekatida yo'lovchi poyezdi portlab, o'nlab odamlar halok bo'lgan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI