Shanba, 01-noyabr, 2014 Toshkent vaqti: 16:00

Markaziy Osiyo

Qozog'iston muftiysi: Markaziy Osiyo ahli dindor va bag'rikeng

Qozog'iston muftiysi shayx Abdusattor hoji Derbisali Vashingtonda
Qozog'iston muftiysi shayx Abdusattor hoji Derbisali Vashingtonda
Markaziy Osiyo davlatlari din va vijdon erkinligi huquqlari cheklangan o’lkalar sifatida xalqaro hamjamiyat tanqidiga uchrab keladi. Har yili Davlat departamenti chop etadigan bayonotda ham bu mamlakatlar dindorlar haq-huquqlarini toptovchi rejimlar sifatida tilga olinadi.

Regionning hududiy va iqtisodiy jihatdan eng katta davlati Qozog’iston bu borada obro’sini qayta tiklashga va xalqaro hamjamiyat oldida o’zini diniy bag’rikenglikka amal qiladigan mamlakat sifatida tanitishga urinmoqda. Shu kunlar AQShda mehmon bo’lib turgan Qozog’iston musulmonlari diniy idorasi raisi, muftiy shayx Abdusattor hoji Derbisali ham bu borada hukumat bilan hamfikr. Poytaxt Vashingtonda joylashgan Rumiy forumida qozog’istonlik diniy arbob shu mavzuda suhbat berdi.


Shayx Abdusattor hoji Derbisali 2000-yildan beri Qozog’iston musulmonlari diniy idorasini boshqaradi. Diniy ta’limini sovet davrida chiqargan olim uzoq yillar Qozog’iston Davlat Universitetining Sharqshunoslik va arab filologiyasi bo’limida dars bergan. Qozog’iston mustaqillikka erishgach, o’quv yurtlaridagi ilmiy faoliyatini davom ettirish bilan birga bir muddat Qozog’istonning Saudiya Arabistonidagi elchixonasida ham ishlagan.

Muftiy Derbisali Islomni tinchlik va insonparvarlik dini sifatida targ’ib etadi. Ekstremizmga qarshi kurashda Qozog’iston hukumatining diniy voizi sifatida tanilgan. Kecha qozog’istonlik peshvo Vashingtonda  “Islom – tinchlik va bunyodkorlik dini” mavzusidagi kichik ilmiy anjuman mehmoni bo’ldi. Uning aytishicha, chetdan sizib kiruvchi ekstremist diniy g’oyalarning oldini olish uchun davlat dinni nazorat qiilshi kerak.

“Mustaqillikdan keyingi yillarda to’la erkinlik, demokratiya boshlangach, chetdan turli maqsadlarni ko’zlagan diniy oqimlar, sektalar kirib kela boshladi. Shuning uchun davlat ularni tartibga solishga qaror qildi. Xalq buni talab qildi”, - deydi muftiy.

O’tgan yili Qozog’istonda diniy faoliyat olib boruvchi barcha tashkilotlarni davlat ro’yxatidan o’tkazish to’grisida qonun qabul qilindi. Tanqidchilar fikricha, bu ishdan maqsad mamlakatdagi diniy guruhlar faoliyatini cheklash va nazorat qilish. Muftiy Derbisali nazarida esa qonun diniy tashkilotlar faoliyatiga aralashmaydi, balki ularni ro’yxatdan o’tkazadi xolos.

“O’tgan yili diniy tashkilotlarni qayta ro’yxatdan o’tkazish to’g’risida qonun qabul qilindi. Biz mamnuniyat bilan ro’yxatdan o’tdik. Provaslav birodarlarimiz ham shunday qilishdi. Ayrimlar bunga qarshi chiqdi. Bu ixtiyoriy ish. Hech kim ro’yxatdan o’tkazish uchun majburlanmaydi”, - deydi Qozog’iston musulmonlari diniy idorasi raisi.

Markaziy Osiyo mamlakatlari siyosiy jihatdan tarqoq va davlat rahbarlari o’rtasida hudud yetakchiligi uchun nosamimiy raqobat borligi aytiladi. O’lka xalqlari dini va madaniyatiga alohida to’xtalgan qozoq olimi markaziy osiyoliklar til, madaniyat va e’tiqod bo’yicha bir xalq ekanini ta’kidlaydi.

“O’rta Osiyoning barcha musulmonlari hanafiy mazhabida. Agar men qo’shni davlatga borib, minbarga chiqib qozoqcha gapirsam, hech kim savol bermaydi. Chunki hamma tushunadi. Yoki Qirg’iziston, Turkmaniston, O’zbekistondan birodarlarimiz Qozog’istonga konferensiyaga kelsa, ular o’z ona tillarida gapirishlari mumkin. Chunki bir-biriga yaqin tillar bular”, - deydi Abdusattor hoji.

Qozog’iston prezidenti Nursulton Nazarboyevni “Buyuk inson” deya olqishlagan Derbisali mamlakat rahbari yuritayotgan siyosatni to’la qo’llab-quvvatlashini aytadi.

“Avval iqtisodiyot, keyin siyosat, deydi rahbarimiz. Nazarimda,  bu juda to’g’ri gap. Och odamga siyosatning nima qizig’i bor”, - deydi Derbisali.

Diniy tashkilotlarni qayta ro’yxatdan o’tkazish to’g’risidagi qonunda davlat idoralarida ibodat qilishni taqiqlovchi band ham mavjud. Qozog’iston muftiysidan bu haqda so’ralganda, u davlat rahbari ma’qullagan qonun va qarorlar, diniy haq-huquqlarni cheklashidan qat’i nazar, barcha fuqarolar tomonidan birdek hurmat qilinishi kerak, deydi.

“Davlat idoralarida namoz o’qishni cheklash haqidagi masala ko’tarilganda, biz bunga qarshi chiqdik. Bu haqda tepaga yozdik. Lekin ko’pchilikning fikri qabul qilindi. Qonunni parlament qabul qildi. So’ng prezident tasdiqladi. Prezident imzo chekdimi, bo’ysunish kerak. Qonunni hurmat qilish kerak”, - deydi muftiy.

Sovet davrida, xususan, mustaqillikdan keyingi dastlabki yillarda barcha Markaziy Osiyo davlatlari uchun yagona, markazi Toshkentda bo’lgan O’rta Osiyo va Qozog’iston musulmonlari diniy idorasi faoliyat yuritgan. 90-yillar boshida Qozog’iston, so’ng hududning boshqa respublikalari markaziy muftiyatdan ajralib chiqib, o’z diniy idoralarini tashkil etishdi. Qozog’iston muftiysining ajtishicha, shunga qaramay, respublikalar o’rtasidagi diniy va madaniy aloqalar davom etmoqda.

“Biz yaqin aloqadamiz. Besh yil oldin Almatida o’tgan konferensiyada O’zbekistondan muftiy Usmonxon Alimov va boshqa respublikalar muftiylari ishtirok etib, O’rta Osiyo va Qozog’iston muftiylari Kengashini tuzdik. Unga meni rais etib saylashdi. Masalan, ro’za qachon, hayit qachon kabi masalalarda o’zaro maslahatlashib turamiz”, - deydi Derbisali.

Muftiy turkiy xalqlarning mushtarak tarixi, tili va madaniyatiga alohida urg’u beradi.

Anjuman so’ngida Shayx Abdusattor hoji Derbisalining ingliz tilida chop etilgan “Islom – tinchlik va bunyodkorlik dini” nomli kitobi taqdimoti ham bo’lib o’tdi.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Otalar uyda, bola boqadi; onalar ishda - Today's dadsi
X
31.10.2014 22:03
Bugun ko'plab erkaklar uyda bola tarbiyasi bilan band, onalar esa ishlab pul topadi. Buning nimasi yomon, deya so'raydi "Amerika Ovozi" bilan gaplashgan amerikaliklar.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Quddus: arab va yahudiylar orasida to'qnashuvlar

Quddusdagi al-Aqsa masjidi bugun qisman ochiq. Isroil politsiyasi chorshanba kuni inshootni butunlay yopib qo'ygach, Falastin ma'muriyati buni urush e'lon qilishga qiyoslagan edi. Hududda hafta boshida ro'y bergan otishmada avval isroillik ruhoniy jarohatlangan; ketidan politsiya falastinlik bir shaxsni otib o'ldirgan edi. To'polon ko'tarilmasligi uchun musulmon va yahudiylar uchun muqaddas sanalgan masjid va uning atrofini vaqtincha to'sib qo'ydik, deydi Isroil huquq-tartibot xodimlari. 50 yoshgacha bo'lgan erkaklar hududga hamon yo'latilmayapti. G'azoda hukmron HAMAS va Isroil o'rtasida shu yil ro'y bergan ikki oylik urush ortidan yahudiy va falastinliklar munosabati hanuz tarang. Ixtilof 21 mingdan ziyod odam, asosan, g'azolik tinch aholini hayotdan olib ketgan edi.
Fotogalereya

Fotogalereya Burkina Fasoda xalq isyon ko'tardi, prezident ishdan ketdi

G'arbiy Afrikadagi davlat, Burkina Fasoda prezident Bleyz Kompraore 27 yillik boshqaruvdan keyin ishdan ketdi. Mamlakatda o'n minglab odamlar namoyishga chiqib, rahbarning iste'fosini talab qilayotgan edi. Chiqishlar qonli tus olgach, kecha armiya parlamentni tarqatib yuborib, muvaffaq hukumat tuzilishini ma'lum qilgan. 1987-yildan beri Burkina Fasoni boshqarayotgan Kompraore sal oldin parlamentda yangi qonunni olg'a surib, hokimiyatda uzoqroq qolishni ko'zlayotgan edi. Omma bundan norozi bo'lib isyon ko'targan. Sobiq rahbar hozir qayerda ekani, o'rniga kim tayinlanishi hali ma'lum emas. Ayrim manbalarda general Luame Loug vaqtli hukumatga bosh bo'lishi mumkin deyilmoqda. Kecha, payshanba kuni poytaxt Uagaduguda odamlar parlamentga o't qo'yib, boshqa davlat idoralariga bostirib kirgan. Politsiyaning aytishicha, o'lganlar va yaradorlar bor. Xalqni tinchlantirish uchun rasmiylar parlamentda olg'a surilgan konstitutsion o'zgarishlarni va bir necha soat oldin e'lon qilingan favqulodda holatni bekor qildi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Pan Gi Mun G'arbiy Afrikadagi bu davlatda vaziyatni xavotir bilan kuzatayapmiz, deydi. Bosh kotib tomonlarni tinchlanishga va zo'ravonlikdan tiyilishga chaqirmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Peshmerga kuchlari Kobaniga yetib keldi

Iroq Kurdistonidan peshmerga jangchilarining bir qismi Suriyaning Kobani shahriga yetib borgan. Ular "Islomiy davlat" jangari guruhiga qarshi kurashda mahalliy kurdlar va xalqaro koalitsiyaga yordam beradi.
Fotogalereya

Fotogalereya Gavayi vulqoni aholi turar joylariga yetib keldi

Gavayida otilib chiqqan vulqon lavalari bir necha hafta o'tib Paxoa shaharchasiga yetib keldi. Sekin harakatlanayotgan lava "daryosi" yo'lda uchragan har qanday narsani kuydirib kulga aylantirmoqda. Shaharcha aholisi xavfsiz joyga evakuatsiya qilingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebolaga qarshi global kurash

Dunyo bo'ylab Ebolaga qarshi kurash choralari kuchaytirilmoqda. Eboladan ogohlik oyligi doirasida turli mamlakatlarda xavfli kasallikka qarshi tayyorgarlik mashg'ulotlari o'tkazilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Afg'onistondagi missiya nihoyasiga yetayapti

Afg'onistonning Hilmand viloyatidagi yirik harbiy baza mahalliy armiya nazoratiga o'tdi. AQSh va Britaniya qo'shinlari missiyani yakunlab, o'lkani tark etishga hozirlik ko'rmoqda. 2015-yilda Afg'onistonda 12 ming xorijiy askar qoladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Suriya va Iroq

G'arb qo'llab-quvvatlovini olgan kurd jangchilari Turkiya orqali Suriyaga 1300 safdoshini jo'natishga hozirlik ko'rayapti. Iroqda va Suriyada janglar davom etmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Turkiya kurdlari qo'shni davlatdagi urushda o'lgan elatdoshlariga motam tutmoqda

Suriyaning Kobani shahri bir necha kundan beri jang maydoni. "Islomiy davlat" bilan qonli urush ketmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Kanada parlamentida otishma, Ottavadan suratlar

Kanada poytaxtida urush qahramonlariga qo'yilgan yodgorlik oldida turgan askar otib ketilgan. Bu inshoot yaqinidagi parlament binosi ham xavf ostida degan ogohlantirishdan keyin evakuatsiya ishlari boshlangan. Harbiy soqchini nishonga olgan shaxs parlament tomon qochdi, deydi guvohlar. Imoratdan o'q ovozlari eshitilgan. Askarni otgan odam politsiya o'qidan o'lgan. Yaralangan askar ham kasalxonada jon bergan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI