Dushanba, 21-aprel, 2014 Toshkent vaqti: 17:09

Din

Kreml Volga musulmonlarining radikallashishidan xavotirda

Tatariston bosh muftiysi Ildus Fayzovning terrorchilar hujumiga uchragan mashinasi xavfsizlik xodimlari tomonidan tekshirilmoqda, 19-iyul, 2012-yil.
Tatariston bosh muftiysi Ildus Fayzovning terrorchilar hujumiga uchragan mashinasi xavfsizlik xodimlari tomonidan tekshirilmoqda, 19-iyul, 2012-yil.
Matn hajmi - +
Shimoliy Kavkaz Sovet Ittifoqi qulaganidan beri radikal islomiy kuchlar jonlangan mintaqa sifatida Rossiyani tashvishga solib keladi. Ayrim ekspertlar nazarida, ekstremist diniy guruhlar faoliyati Rossiya Federatsiyasining boshqa respublikalari, jumladan, Tatariston va Boshqirdistonga ham yoyilmoqda. Vashingtondagi Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazida o’tgan ilmiy yig’inda rossiyalik dinshunos olim Sergey Markedonov shu haqda o’z fikrlarini bildirdi.
 
Rossiya hukumati mamlakatning etnik va diniy ziddiyatlarini hal etishda, xususan, muammoli musulmon o’lkalarini boshqarishda shu paytgacha Tataristonni o’rnak qilib kelgan. Bu yerda musulmonlar nafaqat yangi federatsiya davrida, balki, Sovet, hatto undan oldingi chor Rossiyasi davrida ham hukumatga sodiq fuqarolar sifatida tanilgan. Ammo o’tgan yili iyul oyida Tatariston muftiyatiga uyushtirilgan qonli xurujlar respublikada vaziyat o’zgarayotganidan darak bergandek.
 
Sergey Markedonov AQShda chop etilgan ilmiy risolasida buning sabablarini tahlil qiladi. Muallifga ko’ra, Shimoliy Kavkazdagi qonli g’alayonning sabablarini Rossiya va G’arb tadqiqotchilari ikki omilga bog’lashadi. Birinchisi ijtimoiy falokat, aholining qashshoqligi, iqtisodiyotning xarobligi bo’lsa, ikkinchisi Kremlning mahalliy aholiga nisbatan yuritadigan mustabid siyosati.  
 
“Ammo Volga mintaqasida vaziyat boshqacha. Bu yerda aholi iqtisodiy muammolarga yuz tutmagan. Respublika neft va gaz zaxiralariga boy. Butun Rossiya sanoat mahsulotlarining 24 foizi Volgadan chiqadi. Gazni Yevropaga tashiydigan quvurlar ham Tatariston va Boshqirdistondan o’tgan”, - deydi Markedonov.
 
Unga ko’ra, Chechenistondagi g’alayonni bostirishda markaziy hukumat aynan Tatariston modelidan foydalanishga uringan.
 
“Mojaro arafasida Chechenistonda Tataristonning namunasini yaratish masalasi jiddiy muhokama qilingan. Markaziy hukumat Tatariston modeliga asoslangan 11 xil kelishuv taklif qilgan. Shuning uchun Tataristondagi vaziyatni Kavkazdagi sabablarga bog’lash noto’g’ri”, - deydi rus tadqiqotchisi.
 
Volgada haqiqatdan ham radikal islomiy guruhlar faoliyati jonlanyaptimi? Agar shunday bo’lsa, buning sababi nimada? Markedonov mintaqadagi musulmonlarning aksariyati, asosan, an’anaviy sunniylar ekanini ta’kidlaydi. Radikallashuv mahalliy aholining azaliy e’tiqodiga yot Salafiylar oqimiga mansub kichik guruhlar orasida kuzatilayotganini aytadi.
 
“Radikal musulmonlarning paydo bo’lish sabablari turlicha. Bu yerda “Hizbut-Tahrir”, “Jamoati Tablig’iya” kabi guruhlar bor. Kavkazda esa bunday guruhlar deyarli uchramaydi. Shuningdek, Volgada islomni qabul qilayotgan ruslar ko’p. Bundaylar radikal guruhlar orasida ham uchraydi”, - deydi u.
 
Kuzatuvchi nazarida, Volga musulmonlarining o’zgarishiga dunyoning globallashuvi ham ta’sir ko’rsatmoqda.
 
“Sovet davrida, undan oldingi imperiya paytida Volga musulmonlarining dunyo bilan aloqasi cheklangan edi. Ittifoq qulagach, dunyo eshiklari ochildi. Bu yerga global islom nomi ostida har xil aqidalar, diniy guruhlar kirib keldi. Ularning turli radikal kayfiyatlarning paydo bo’lishida roli katta ”, - deydi Markedonov.
 
Imperiya parchalanishi bilan nafaqat katta bir davlat barbod bo’ldi, balki Sovet ideologiyasi butunlay g’oyib bo’ldi.
 
“Shundan so’ng har bir millat o’zligini qidirishga tushdi. 90-yillar boshida eng ko’p urf bo’lgan g’oya milliy mustaqillik edi. U paytlar Kavkazda ham, Volgada ham islom muhim rol o’ynamagan”, - deydi Markedonov.
 
Musulmonlar o’rtasidagi bo’linish ham mintaqada ekstremizm kuchayishiga hissa qo’shayotgan omillardan. Volga musulmonlari mansub rasmiy muftiyat radikal musulmonlarga qarshi keskin kurash olib boradi. Ayni paytda, asosan, radikal guruhlar mamlakat muftiyatini tan olmasdan, mustaqil markazlarini tashkil etmoqda. O’tgan yili iyul oyida Tatariston muftiysiga qarshi uyushtirilgan suiqasdni ana shu ichki kurashning natijasi deyish mumkin.
 
Olimga ko’ra, radikal guruhlar orasida Arab bahoridan ilhom olayotganlar ham yo’q emas. Rossiya hukumati esa qo’zg’olondan so’ng hukumat tepasiga kelgan diniy guruhlar bilan qanday ishlashni bilmay boshi qotgan.

Volgada islom, Behzod Muhammadiy
Volgada islom, Behzod Muhammadiyi
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Ukraina inqirozi va jahon iqtisodiyotii
X
20.04.2014
Ukrainada ziddiyatlar kuchaymoqda. Shunga qaramay, xalqaro hamjamiyat tomonidan va’da qilinayotgan yordam miqdori ham oshmoqda. Ayni paytda Rossiya va Ukraina o’rtasidagi ixtilofdan har ikki mamlakat iqtisodiyoti ham zarar ko’rmoqda.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Ukrainadan suratlar

Sharqdagi to'qnashuvlarda o'lganlar, jarohat olganlar bor.
Fotogalereya

Fotogalereya Boston fojiasini eslab

O'tgan yilning 15-aprelida 25 mingga yaqin kishini bir joyga to'plagan marafon paytida yuz bergan portlash uch kishini hayotdan olib ketgan va 260 dan ortiq odam jarohatlangan edi.
Fotogalereya

Fotogalereya Nigeriyada qonli kun

Fotogalereya

Fotogalereya Ukrainadan suratlar

Fotogalereya

Fotogalereya Vashingtonda olcha gulladi

Har yili aprel oyida Vashington shahri olcha gullari bilan burkanadi. Bir asr muqaddam Yaponiya tomonidan hadya qilingan ko’chatlar bugun Vashingtonning ramziy ko’rkiga aylangan. Olchaning gullash mavsumi har yili 10 kuncha davom etadi. Yilning bu davrida Vashington sayyohlar bilan to’ladi. Chunki ayni shu kunlarda poytaxt Olcha guli festivalini tashkil qiladi. Vashington bo’ylab yapon madaniyati kunlari o’tkaziladi. Musiqa va raqs, me’morchilik san’ati, urf-odatlar, kinolar namoyish etiladi. Yapon tili va adabiyoti ham targ’ib qilinadi. Yaponiyadan mehmonlar kelib, sahnada amerikaliklarni xushnud qiladi. Ikki xalq san’atini ifodalovchi asarlar namoyish etiladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Janubiy Afrika Respublikasi notinch

BMT Xavfsizlik Kengashi tobora notinch Janubiy Afrika Respublikasiga keng ko’lamli tinchlikparvar qo’shin safarbar etadi. Salkam 12 ming kishilik missiya tinch aholini himoya qilib, insonparvarlik yordami qatnovini ta’minlaydi. Mamlakatda mazhablararo adovat va zo’ravonlik minglab odamlarni hayotdan olib ketdi. Afrikalik olti ming va fransiyalik ikki ming qo’shin tinchlikni saqlay oladi, deydi BMT rasmiylari. Xalqaro qo’shinlar 15-sentabrda ishga kirishadi. AQShning BMTdagi elchisi Samanta Pauer shu hafta Markaziy Afrika Respublikasida bo’ldi. Qo’shma Shtatlar Afrika ittifoqi qo’shinlarini qo’llab quvvatlaydi; jahon hamjamiyati bu davlatga dadilroq yordam berishi lozim, deydi elchi. BMT, xususan, Markaziy Afrika Respublikasida 19 ming musulmon hayoti jiddiy tahdid ostida va ular mamlakatning xavfsiz hududlariga yoki xorijiy davlatga ko’chirilishi kerak, deya ogohlantiradi. Nasroniy jangarilar musulmon aholiga qarshi qonli hujumlarni boshlagandan beri o’n minglab musulmon poytaxtni va g'arbiy viloyatlarni tark etgan. Ayrim mahalliy rasmiylarning aytishicha, aholini ko’chirish choralari ixtilofni yanada kuchaytirib, mamlakatni parchalab yuborishi mumkin.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI