Shanba, 01-noyabr, 2014 Toshkent vaqti: 02:24

Siyosat

Islomiy partiya: Tojikiston dunyoviy, demokratik davlat bo'lishi kerak

Tojikiston Islomiy Uyg’onish Partiyasi raisi Muhiddin Kabiriy Vashingtonda ilm-fan arboblari, siyosatdonlar va jurnalistlar bilan suhbatda, 16-oktabr, 2012
Tojikiston Islomiy Uyg’onish Partiyasi raisi Muhiddin Kabiriy Vashingtonda ilm-fan arboblari, siyosatdonlar va jurnalistlar bilan suhbatda, 16-oktabr, 2012

Multimedia

Audio

Tojikiston Islomiy Uyg’onish Partiyasi raisi Muhiddin Kabiriy shu kunlarda Amerikaga safar qildi. Davlat departamentida Janubiy va Markaziy Osiyo bilan aloqalarga mas'ul Robert Bleyk huzurida bo'ldi. Shuningdek, Nyu-Yorkda tojik diasporasi bilan uchrashdi. Siyosatdonlar va jurnalistlar bilan muloqot qilgan arbob deydiki, uning davlati – musulmon va o’ziga xos madaniyat va mentalitetga ega jamiyat.

Ammo, deydi u, Tojikiston Yevrosiyoning ajralmas qismi va faqat taraqqiyot sari qadam tashlashi lozim. Repressiya yoshlarni radikalizmga yetaklaydi, xalqning ongi pasayib, umidlari so’nadi, deydi Kabiriy.

Islomiy partiya rahbari vatanini biror boshqa musulmon davlatga qiyoslamaydi, kelajakni Britaniya singari tuzumlarda ko’radi.

“Biz ham ularga o’xshab, ham dinni, ham madaniy-ma’naviy qadriyatlarimizni o’zida mujassam etgan erkin va ochiq jamiyatga aylanishimiz kerak”,- deydi u.

Zamonaviy kiyingan va nutqini bismillohdan boshlagan Kabiriy Vashingtondagi ilmiy tahlil markazlaridan birida so’zlar ekan, u boshliq partiya avvalo “tabiiy siyosiy kuch” ekaniga urg’u beradi.

To’g’ri, deydi u, Markaziy Osiyoda undan boshqa islomiy partiya rasman tan olinmagan va u singari parlamentda o’ringa ega emas.

Bugun 40 mingdan oshiq a’zoli Tojikiston Islomiy Uyg’onish Partiyasiga 1973-yilda asos solingan. Boshida yoshlar harakati bo’lgan. 1989-yilda Moskvada ro’yxatdan o’tgan.

Partiya 1990-yillardagi urushda ishtirok etgan. Tinchlik muzokaralari va mojarodan keyingi hayotda muhim rol o’ynagan.

Hozirga kelib, u prezident Imomali Rahmon yetakchi Demokratik partiyadan keyingi ikkinchi yirik siyosiy guruh. Bu degani, mamlakatdagi eng katta muxolifat.

A’zolarining ko’pchiligi – xotin-qizlar. Erkaklarning ko’pi chetga ish izlab ketgani, oilani tebratish asosan onalar bo’ynida ekani, shuningdek, davlat xizmatidagi erkaklar muxolifatga qo’shilishga qo’rqqani uchun ham, ayollar bu partiyaga kiradi, deya tushuntiradi Kabiriy.

Islomiy partiya islomiy tuzum tarafdori desangiz adashasiz. Uning asosiy maqsadlari, deydi u, tinchlik-farovonlik, demokratiya, erkinlik, oshkoralik va taraqqiyotni targ’ib qilish. Ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni ko’zlovchi dasturlar orqali xalqqa yordam berish.

Lekin partiyaning moliyaviy salohiyati cheklangan. Madad so’rab kelganlarga xizmat ko’rsatishga harakat qilamiz, masalan o’qituvchi, talabalar yoki sportchilar. Xayriyadan tushgan pul va a’zolar to’lagan badal – asosiy manbalar, deydi Kabiriy.

Partiya vakillari dindor, ammo mutaassiblikdan yiroq, deydi arbob. Bu yili Tog’li Badaxshon viloyatida kuzatilgan qurolli olishuvda bizning qo’limiz yo’q, u yerdagi jangarilar fuqaro urushidan qolgan odamlar, ularning islomga aloqasi ham yo’q, deydi Kabiriy.​

Islomiy partiya Tojikistonda qabul qilingan ayrim qonunlardan norozi. Biri maktab yoshidagi bolalarning masjidga qatnashini taqiqlaydi, yana biri diniy faoliyatni cheklaydi, deya talqin qiladi Kabiriy.

"Bu qonunlar davlat uchun uyat. E’tiqod erkinligi demokratiya asoslaridan biri emasmi"? - deya so’raydi u.

Bu tanqidga hukumat ekstremizmga qarshi kurash shunday choralar talab qiladi deya javob bermoqda. Lekin Kabiriy fikricha bu qonunlar yoshlarni, ayniqsa o’smirlarni mutaassib to’dalar quchog’iga otmoqda, yashirin guruhlar vujudga kelmoqda.

Tojikistonda ayrimlar bu partiyani zamonaviylikda ayblab, islomiy mafkurani olg’a surmayotganlikda tanqid qiladi. Muhiddin Kabiriy hokimiyatga kelish uchun demokratiya va farovonlik haqida gapirib, oddiy xalqning qo’ynini puch yong’oqqa to’ldirmoqda degan fikrlar ham yangraydi. 

Kabiriyning aytishicha, kelasi yilgi prezident saylovlarida qatnashish, nomzod ko’rsatish haqida hali biror qarorga kelinmagan. 2006-yilda ham rahbarlikka bu partiyadan hech kim da'vogarlik qilmagan.


Partiya saylov qonunlari o’zgartirilishini talab qilmoqda. Ro’yxatdan o’tish, uchastkalar tashkil etish, ovozlarni hisoblash va e’lon qilish bobida fundamental islohotlar amalga oshirilishi shart, deydi Kabiriy amaldagi tartibni qoralar ekan. Lekin parlament ularni ma’qullamasligi aniq.

Kabiriy nazarida Tojikiston va umuman butun Markaziy Osiyoda “radikal” degan so’zning mag’zini chaqib olish kerak.

Diniy radikalizm va ekstremizm, ya’ni zo’ravonlikni targ’ib qilish, mutaassiblik boshqa narsa, deydi u.

Ammo iqtisodiy jihatdan nochor, ishsizlik keng va korrupsiyaga botgan jamiyatlarda radikal o’zgarishlar, ya’ni tub islohotlar qilish kerak deb chiqqan tomonlarni tuzum yoki xalq dushmani deb qoralash adolatdan emas, deydi u.

Afsuski, deydi Kabiriy, yakkahokimlik chuqur ildiz otgan jamiyatlarda hukumat har qanday narsani bahona qilib, odamlarni siquvga olishi mumkin.

Rahbarlarning shaxsiyati muhim faktor, deydi u. Masalan, Tojikiston va O’zbekiston orasida suv va GESlar bo’yicha kelishmovchilik aslida prezidentlarning o’jarligi va manmanligidan kelib chiqadi.

Birinchidan, deydi u, ikki davlat o’rtasida viza tartibini bekor qilish kerak. Ikkinchidan esa, ikki rahbar suv har bir tomon uchun qanchalik zarur resurs ekanini tan olib, murosa yo’lini izlashi lozim.

Markaziy Osiyo davlatlari o’z suvereniteti va mustaqilligini saqlab qolgan holda, mintaqaviy integratsiya, iqtisodiy birdamlikka erishishi mumkinmi degan savolga, Muhiddin Kabiriy shunday javob beradi: “Albatta mumkin, qachonki tuzumlar avtoritar bo’lmasa, demokratik boshqaruv qaror topsa”.


Tojikiston Islomiy Uyg'onish Partiyasi raisi Muhiddin Kabiriy bilan davra suhbati/Navbahor Imamova
Tojikiston Islomiy Uyg'onish Partiyasi raisi Muhiddin Kabiriy bilan davra suhbati/Navbahor Imamovai
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Urush faxriylari uchun maxsus uylar - Houses for war veteransi
X
31.10.2014 10:03
Iroq va Afg'onistondan 300 mingga yaqin askar majruhlanib qaytgan. AQSh Mudofaa vazirligi yirik bir kompaniya bilan hamkorlikda ularga qulay uylar qurib berishga kirishgan. Ruhan va jismonan nogiron insonlar uchun maxsus imoratlar.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Quddus: arab va yahudiylar orasida to'qnashuvlar

Quddusdagi al-Aqsa masjidi bugun qisman ochiq. Isroil politsiyasi chorshanba kuni inshootni butunlay yopib qo'ygach, Falastin ma'muriyati buni urush e'lon qilishga qiyoslagan edi. Hududda hafta boshida ro'y bergan otishmada avval isroillik ruhoniy jarohatlangan; ketidan politsiya falastinlik bir shaxsni otib o'ldirgan edi. To'polon ko'tarilmasligi uchun musulmon va yahudiylar uchun muqaddas sanalgan masjid va uning atrofini vaqtincha to'sib qo'ydik, deydi Isroil huquq-tartibot xodimlari. 50 yoshgacha bo'lgan erkaklar hududga hamon yo'latilmayapti. G'azoda hukmron HAMAS va Isroil o'rtasida shu yil ro'y bergan ikki oylik urush ortidan yahudiy va falastinliklar munosabati hanuz tarang. Ixtilof 21 mingdan ziyod odam, asosan, g'azolik tinch aholini hayotdan olib ketgan edi.
Fotogalereya

Fotogalereya Burkina Fasoda xalq isyon ko'tardi, prezident ishdan ketdi

G'arbiy Afrikadagi davlat, Burkina Fasoda prezident Bleyz Kompraore 27 yillik boshqaruvdan keyin ishdan ketdi. Mamlakatda o'n minglab odamlar namoyishga chiqib, rahbarning iste'fosini talab qilayotgan edi. Chiqishlar qonli tus olgach, kecha armiya parlamentni tarqatib yuborib, muvaffaq hukumat tuzilishini ma'lum qilgan. 1987-yildan beri Burkina Fasoni boshqarayotgan Kompraore sal oldin parlamentda yangi qonunni olg'a surib, hokimiyatda uzoqroq qolishni ko'zlayotgan edi. Omma bundan norozi bo'lib isyon ko'targan. Sobiq rahbar hozir qayerda ekani, o'rniga kim tayinlanishi hali ma'lum emas. Ayrim manbalarda general Luame Loug vaqtli hukumatga bosh bo'lishi mumkin deyilmoqda. Kecha, payshanba kuni poytaxt Uagaduguda odamlar parlamentga o't qo'yib, boshqa davlat idoralariga bostirib kirgan. Politsiyaning aytishicha, o'lganlar va yaradorlar bor. Xalqni tinchlantirish uchun rasmiylar parlamentda olg'a surilgan konstitutsion o'zgarishlarni va bir necha soat oldin e'lon qilingan favqulodda holatni bekor qildi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Pan Gi Mun G'arbiy Afrikadagi bu davlatda vaziyatni xavotir bilan kuzatayapmiz, deydi. Bosh kotib tomonlarni tinchlanishga va zo'ravonlikdan tiyilishga chaqirmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Peshmerga kuchlari Kobaniga yetib keldi

Iroq Kurdistonidan peshmerga jangchilarining bir qismi Suriyaning Kobani shahriga yetib borgan. Ular "Islomiy davlat" jangari guruhiga qarshi kurashda mahalliy kurdlar va xalqaro koalitsiyaga yordam beradi.
Fotogalereya

Fotogalereya Gavayi vulqoni aholi turar joylariga yetib keldi

Gavayida otilib chiqqan vulqon lavalari bir necha hafta o'tib Paxoa shaharchasiga yetib keldi. Sekin harakatlanayotgan lava "daryosi" yo'lda uchragan har qanday narsani kuydirib kulga aylantirmoqda. Shaharcha aholisi xavfsiz joyga evakuatsiya qilingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebolaga qarshi global kurash

Dunyo bo'ylab Ebolaga qarshi kurash choralari kuchaytirilmoqda. Eboladan ogohlik oyligi doirasida turli mamlakatlarda xavfli kasallikka qarshi tayyorgarlik mashg'ulotlari o'tkazilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Afg'onistondagi missiya nihoyasiga yetayapti

Afg'onistonning Hilmand viloyatidagi yirik harbiy baza mahalliy armiya nazoratiga o'tdi. AQSh va Britaniya qo'shinlari missiyani yakunlab, o'lkani tark etishga hozirlik ko'rmoqda. 2015-yilda Afg'onistonda 12 ming xorijiy askar qoladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Suriya va Iroq

G'arb qo'llab-quvvatlovini olgan kurd jangchilari Turkiya orqali Suriyaga 1300 safdoshini jo'natishga hozirlik ko'rayapti. Iroqda va Suriyada janglar davom etmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Turkiya kurdlari qo'shni davlatdagi urushda o'lgan elatdoshlariga motam tutmoqda

Suriyaning Kobani shahri bir necha kundan beri jang maydoni. "Islomiy davlat" bilan qonli urush ketmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Kanada parlamentida otishma, Ottavadan suratlar

Kanada poytaxtida urush qahramonlariga qo'yilgan yodgorlik oldida turgan askar otib ketilgan. Bu inshoot yaqinidagi parlament binosi ham xavf ostida degan ogohlantirishdan keyin evakuatsiya ishlari boshlangan. Harbiy soqchini nishonga olgan shaxs parlament tomon qochdi, deydi guvohlar. Imoratdan o'q ovozlari eshitilgan. Askarni otgan odam politsiya o'qidan o'lgan. Yaralangan askar ham kasalxonada jon bergan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI