Seshanba, 22-iyul, 2014 Toshkent vaqti: 22:26

Markaziy Osiyo

Turkmanboshidan so'ng qanday o'zgarishlar yuz berdi?

Turkmaniston prezidenti Qurbonguli Berdimuhammedov ikkinchi muddatga prezidentlik qasamyodini keltirmoqda. 12-fevral, 2012-yil.
Turkmaniston prezidenti Qurbonguli Berdimuhammedov ikkinchi muddatga prezidentlik qasamyodini keltirmoqda. 12-fevral, 2012-yil.
Saparmurod Niyozov vafotidan keyin hokimiyatni egallagan Qurbonguli Berdimuhammedov davrida Turkmaniston qanday o’zgarishlarga yuz tutdi? Iqtisodiyot va siyosatda islohotlar ro’y berdimi? Yaqinda Jons Xopkins universitetida o’tgan ilmiy yig’inda xalqaro kuzatuvchilar shu masalada fikr almashdi.


Tahlilchilar fikricha, Turkmaniston iqtisodiyoti barqaror o’sishda davom etmoqda. Ammo rivojlanish, asosan, gaz va neft sanoatida. Mamlakat tabiiy gaz zaxiralari ko’pligi bo’yicha dunyoda 4-o’rinda turadi. Xalqaro valyuta jamg’armasining Turkmaniston bo’yicha vakili Veronika Bajalu fikriga ko’ra, o’tgan 10 yilda mamlakat yalpi milliy mahsuloti besh baravar o’sgan.
 
“2011-yilga kelib mamlakat o’rtachadan yuqoriroq daromadga ega davlatlar qatoriga kirdi. Bu juda yaxshi ko’rsatkich. Mamlakat iqtisodiyoti nisbatan kichik, aholisi ham oz. Ammo rivojlanish tez. 10 yil avvalgiga qaraganda o’zgarishlar ancha katta”, - deydi Xalqaro valyuta jamg’armasi vakili.
 
Saparmurod Niyozovdan keyingi davrda eksport va import mollari hajmi oshgan. Gaz va neft sanoatiga xorijliklar kiritayotgan sarmoya ham ko’paymoqda. Qurilish va xizmat ko’rsatishda ham o’sish bor.
 
“Iqtisodiy o’sish, asosan, gaz, neft, qurilish va xizmat ko’rsatish sohalarida kuzatilayotgan bo’lsa, mamlakatga kiritilayotgan sarmoya ham, asosan, davlat ajratayotgan mablag’dan kelmoqda. Ammo so’nggi yillarda xorijiy investitsiya miqdori ham oshgan. Davlat gaz savdosi hisobiga mo’maygina xorijiy valyuta zaxirasini g’amlagan”, - deydi Veronika Bajalu.
 
Turkmaniston Jahon savdo tashkiloti a’zosi emas. Ammo so’nggi yillarda kuzatuvchi maqomini olish uchun muzokaralar olib bormoqda.
 
Tahlilchilar fikricha, iqtisodiyotda muammolar ham yo’q emas. Tabiiy boyliklardan oqilona foydalanish, ularni to’g’ri boshqarish, shuningdek, byudjet xarajatlarini samarali maqsadlar sari yo’naltirish hamda daromad va xarajatlarni to’g’ri hisob-kitob qilish masalasida hukumat kamchiliklarga yo’l qo’ymoqda, deydi Xalqaro valyuta jamg’armasi vakili.
 
“Mamlakat uzoq muddatni ko’zlovchi moliyaviy siyosat ishlab chiqishi lozim. Yurt tabiiy gaz zaxirasiga boy ekani bois yaqin orada bu masalada muammolar bo’lmasligi mumkin. Ammo bu resurslardan oqilona foydalanilmasa, iqtisodning uzoq muddatli o’sishini ta’minlash uchun gaz va neft sanoatidan boshqa sektorlar rivojlantirilmasa, iqtisodiyot barqarorligi xavf ostida bo’lishi mumkin”, - deydi xalqaro iqtisodchi.
 
Siyosatshunos Slavomir Xorak nazarida prezident Qurbonguli Berdimuhammedov mintaqadagi boshqa davlat rahbarlari singari avval iqtisodiyot, keyin siyosat degan aqidaga ergashadi. Ammo shunga qaramay, u siyosiy hayotda qator o’zgarishlarni amalga oshirishga urindi, deydi u.
 
“2008-yilda yangi konstitutsiyaning qabul qilinishi katta o’zgarish bo’ldi. Yangi qomus bundan buyon Turkmaniston siyosiy sahnasida kim qanday rol o’ynashini belgilab berishda muhim vazifani o’taydi”, - deydi tadqiqotchi.
 
Yangi konstitutsiya tatbiq etgan eng katta siyosiy o’zgarishlardan biri bu Saparmurod Niyozov davridagi Xalq Kengashining tarqatilishi bo’ldi. O’zida qonunchilik  va ijro hokimiyatini jamlagan sobiq kengash vakolatlari prezident va yangi tuzilgan parlamentga o’tdi.
 
Prezident Berdimuhammedov mamlakatning xalqaro miqyosdagi obro’sini yaxshilashga ham bel bog’lagan. O’tgan yili qabul qilingan yangi qonunga ko’ra, mamlakatning uzoq yillardan beri amalda bo’lgan bir partiyaviylik tizimiga barham berildi.
 
“Yangi rejim Turkmanistonda ko’ppartiyaviylik amalda ekanini ko’rsatishga urinyapti. Hozir ikki partiya faoliyat yuritmoqda. Birinchisi prezident Berdimuhammedov rahbarligidagi Demokratlar partiyasi bo’lsa, ikkinchisi yangi qonun asosida tashkil etilgan Sanoatchilar va ishbilarmonlar partiyasi”, - deydi Xorak.
 
Tahlilchi nazarida Berdimuhammedov hokimiyatga kelishi bilan Turkmanboshi davridan qolgan shaxsga sig’inish asoratlariga qarshi faol kurash boshlandi.
 
“Ayni paytda u odamlar ongida g’oyaviy bo’shliq paydo bo’lmasligi uchun ehtiyotkorlik bilan ish tutdi”, - deydi Xorak.
 
Berdimuhammedov 2007-yilda Turkmanistonda yangi uyg’onish davri boshlanganini e’lon qildi. O’tgan yili prezidentlikka qayta saylangach esa, o’lka qudrat va baxt-saodat asriga kirganini ma’lum qildi. Xalqaro kuzatuvchi nazarida yangi prezident ham o’z shaxsini ulug’lash va hokimiyatini mustahkamlash yo’lidan bormoqda.
 
“Rejim hanuz avtoritar boshqaruvga asoslangan. Ammo ahvol Turkmanboshi davriga qaraganda ancha yaxshi”, - deydi u.
 
Turkmaniston ta’lim tizimini o’rgangan yosh olim Jan Shirning aytishicha, bu sohada ham qator islohotlar o’tkazilgani ko’zga tashlanadi.
 
“Avvalo, ta’limni xalqaro standartlarga moslash bo’yicha o’zgarishlar qilindi. Masalan, maktablar 9 yillikdan 11 yillik tizimga o’tkazildi. Maktablarni yangi o’quv-texnik jihozlar bilan ta’minlash, yangi darsliklar yaratish, “Ruhnoma” avlodi bo’lgan o’qituvchilar malakasini qayta oshirish borasida jiddiy ishlar amalga oshirildi”, - deydi u.
 
Ammo islohotlar aniq maqsad va rejalarsiz, shoshma-shosharlik bilan amalga oshirildi, deydi kuzatuvchi. Uning aytishicha, o’qituvchilar yangi o’zgarishlar uchun tayyor emas.

“O’quvchilar uchun, ayniqsa, 11-12 sinflar uchun yangi o’quv dasturi puxta ishlab chiqilmagan. Muallimlar nimani va qanday o’qitishni bilmaydi. Yangi darsliklar sifati past. Ayrim o’qituvchilar hanuz sovet davridagi darsliklardan foydalanadi”, - deydi Jan Shir.
 
Universitet ta’limi sifatini yaxshilash borasida yangi dasturlar ishlab chiqilgan. 2007-yildan beri mamlakatda talabalar soni ikki barobar oshgan. Ammo eski davrdagi muammolar hanuz mavjud.
 
“Universitetlarga kirish juda qiyin. Qaysi universitetga kirish uchun qancha berish kerak, pora stavkalari bor. Ta’lim tizimida korrupsiya keng tus olgan. Prezident ham buni juda yaxshi biladi”, - deydi tadqiqotchi.
 
Mamlakat iqtisodiyoti, siyosati va ta’lim tizimini o’rgangan tadqiqotchilar har uch yo’nalishda ijobiy o’zgarish va islohotlar borligini aytadi. Ayni paytda, ular yana bir fikrda yakdil: Turkmanboshi Saparmurod Niyozov davrining ko’plab muammo va kamchiliklari yangi prezident qo’li ostida ham davom etmoqda.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Amerika: Shuncha immigrantni nima qilamiz? Obama/Immigrationi
X
22.07.2014 11:27
Immigratsion tanazzulni hal etish uchun prezident nima qilishi zarur? Barak Obama fikricha muammoni tubdan hal qilish uchun Markaziy Amerika davlatlarida jinoyatchilik va qashshoqlikni tugatishda yordam berish lozim. Boshqa yurtdan madad izlayotganlar - ilojsiz odamlar.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Falastinliklar Isroil hujumidan vayron bo'lgan binoda qutqaruv ishlarini olib bormoqda, G'azo, Falastin, 21-iyul, 2014-yil.
  • Isroilliklar Falastindan raketa otilgani haqida ogohlantiruvchi sirena ovozi yangrashi ortidan uylariga kirib yashirinmoqda, Tel-Aviv, 21-iyul, 2014-yil.
  • Falastinliklar Isroil havo hujumi oqibatida vayron bo'lgan uy xarobalari ostidan halok bo'lgan odamning jasadini olib chiqmoqda, G'azo, Falastin, 21-iyul, 2014-yil.
  • Isroil askarlari va og'ir zirhli harbiy texnikalar G'azoga qarab yurmoqda, 21-iyul, 2014-yil.
  • Isroil hujumi ortidan G'azoning Shijayyah tumanida hujumga uchragan binolardan olov va qora tutun chiqmoqda, G'azo, Falastin, 20-iyul, 2014-yil.
  • Isroillik askarlar halok bo'lgan safdoshlari qabri ustida ko'zyosh to'kmoqda, Holon, Isroil, 20-iyul, 2014-yil.
  • Falastinlik kishi qo'lida jarohat olgan bolani Shifo kasalxonasidagi tez tibbiy yordam xonasiga olib ketmoqda, G'azo, Falastin, 20-iyul, 2014-yil.
  • G'azoda halok bo'lgan isroillik zobitning dafn marosimi, Hod Hasharon, 20-iyul, 2014-yil.
  • Janubiy G'azoda yashagan Abu Jama oilasining Isroil hujumida halok bo'lgan a'zolari dafn marosimi, G'azo, Falastin, 21-iyul, 2014-yil.
  • G'azoda halok bo'lgan isroillik zobitning yaqinlari motam tutmoqda, Hod Hasharon, 20-iyul, 2014-yil.
Fotogalereya

Fotogalereya BMT Xavfsizlik kengashi G'azoda otishmani zudlik bilan to'xtatishga chaqirdi

BMT Xavfsizlik kengashi Isroil va XAMASni o'zaro otishmani zudlik bilan to'xtatishga chaqiruvchi qaror qabul qildi. G'azoda ikki haftadan beri davom etayotgan havo hujumlarida 500 dan ziyod falastinlik halok bo'lgan, Isroil tomonidan esa bir necha askar o'lgan.
Fotogalereya

Fotogalereya Kunning suratlari - 20-iyul, 2014-yil

Kunning muhim voqealari va dunyoning turli burchaklaridagi manzara suratlarda.
Fotogalereya

Fotogalereya O'zbekistonlik ustalar Santa Fe xalqaro festivalida

Amerikaning Nyu-Meksiko shtatidagi Santa-Fe shahrida har yili o’tadigan usta hunarmandlar festivali (Santa Fe International Folk Art Market) nufuzli davra hisoblanadi. Unga taklif qilingan chevar, kashtado’z yoki sozandaning ijodi so’zsiz tan olinadi. Qaysi davlatda bo’lmasin ularning mahsuloti darrov qo’lma qo’l bo’lib ketadi. Bu yilgi yarmarkada O’zbekistondan 25 kishi qatnashdi - eng katta jamoalardan biri. 11-13-iyul kunlari o’tgan tadbirda ustalar bir-biri bilan tanishdi, tajriba almashdi, mahsulotini sotdi, yangi xaridor va hamkorlar topdi va vatanga daromad bilan qaytdi. Bu esa, deydi hunarmandlar, yangi imkoniyatlarga yo’l ochadi. Yangi ish o’rinlari, ta’lim dasturlari, mustaqil faoliyat, erkin nafas va yurt taraqqiyoti uchun hissa degani bu.
Fotogalereya

Fotogalereya MH17 - Ukraina osmonida urib tushirilgan samolyot qoldiqlari va bugungi manzara

Ukraina hukumati Rossiyani ikki kun oldin Donetskda urib tushirilgan yo’lovchi samolyot qoldiqlari orasidan ashyoviy dalillarni yo’q qilishda separatistlarga yordam berayotganlikda ayblamoqda. Malayziya havo yo’llariga tegishli samolyot ichida 298 odam bo’lgan. Hammasi o’lgan. AQSh hukumatining tasdiqlashicha, samolyot yerdan nishonga olingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Isroil piyoda kuchlari G'azoda hujumlarni davom ettirmoqda

8-iyulda boshlangan operatsiyada hozirgacha 300 dan oshiq falastinlik o’lgan. Uch kundirki, Isroil kuchlari G'azo sektorida yuzlab manzillarni o'qqa tutmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Dunyo ahli Ukrainadagi fojeadan dahshatda, 295 odam halok bo'lgan

Yo'lovchilardan 173 nafari Niderlandiya, 44 kishi Avstraliya, 12 odam Indoneziya, shuningdek, Britaniya, Germaniya, Belgiya, Kanada, Yangi Zelandiya va Filippin fuqarolaridir. AQSh razvedka agentliklarining tasdiqlashicha, samolyot raketa bilan urib tushirilgan va aynan Ukraina sarhadidan turib nishonga olingan. Samolyot havoda portlagan. Ukraina qurolli kuchlari bunday vositaga ega emas, deydi Amerika rasmiylari. Gumon shuki, samolyotni o'qqa olganlar - rusparast bo'lginchilar.
Fotogalereya

Fotogalereya AQShga noqonuniy kirib kelayotgan muhojir bolalar

AQShning janubiy chegaralarida noqonuniy muhojirlar muammosi gumanitar inqiroz sifatida baholanmoqda. Chegarani kesib o'tganlar orasida 50 mingdan ortiq voyaga yetmagan bola bor. Ular mahalliy va federal hukumat uchun yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Ukrainada Malayziya samolyoti quladi

Boeing-777 samolyoti 280 yo'lovchi va 15 ekipaj a'zolari bilan Amsterdamdan Kuala Lumpurga uchayotgan bo'lgan. Ukraina hukumati va isyonchilar bir-birini ayblamoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Isroil Falastin ahliga: tirik qolishni istasangiz, qoching!

Isroil G'azo sektorini havodan o'qqa tutishda davom etarkan, BMT uni va unga qarshi raketa otayotgan HAMASni sulh tuzishga undamoqda. AQSh vositachilik qilishga tayyor. Tomonlar murosadan yiroq. Isroil G'azo ahlini jon saqlash uchun uylarini tark etishga chaqirmoqda. HAMAS jangarilarini qirib tashlamaguncha, hujumlar to'xtamaydi, deya bildirmoqda bu davlat rasmiylari. Hozirgacha 200 dan oshiq odamning yostig'i qurigan.
Fotogalereya

Fotogalereya Slavyansk, Ukraina, 16-iyul, 2014

15-iyul kuni kechqurun Ukraina sharqida havo hujumlaridan 11 kishi o'lgan. Snijne shahrida binolar vayron bo'lgan. Hukumat separatistlarni ayblasa, separatistlar hukumatni ayblamoqda. Bugun Bosh vazir Arseniy Yatsenyuk Slavyanskda bo'lib, vaziyat bilan tanishdi. Rossiyani bo'lginchi kuchlar ortida turganlikda aybladi. Kreml nazarida esa barcha balolarda Kiyevning o'zi aybdor.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI