Seshanba, 21-oktyabr, 2014 Toshkent vaqti: 07:12

AQSh-Markaziy Osiyo

AQSh-Markaziy Osiyo: Kelajakda hamkorlik nimaga asoslanadi?

Markaziy Osiyo rahbarlari AQShdan nima istaydi?
Markaziy Osiyo rahbarlari AQShdan nima istaydi?

Multimedia

Audio
Kelasi ikki yilda ko’p narsa o’zgarishi mumkin, ammo Obama ma’muriyati qo’shinlar Afg’onistonni 2014-yil oxirigacha butkul tark etadi degan qarorida qat’iy. Amerikaning Markaziy Osiyoga e’tibori aynan afg’on urushi sabab oshganini hisobga olsak, 2014-yildan keyingi hamkorlik nimaga asoslanadi? Vashingtonda bu borada qizg’in bahslar ketmoqda.

AQSh-Markaziy Osiyo: Hamkorlik nimaga asoslanadi? Navbahor Imamova
AQSh-Markaziy Osiyo: Hamkorlik nimaga asoslanadi? Navbahor Imamovai
|| 0:00:00
...
 
🔇
X

Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazi (CSIS) - Vashingtondagi yetakchi tahlilchilar va siyosatdonlarni o’z bag’riga olgan maskan. Lekin ular orasida aynan Markaziy Osiyo bo’yicha izlanishlar olib boradigan olimni topish qiyin. Mintaqani kuzatadiganlar asosan Rossiya va butun Yevrosiyodagi vaziyatni o’rganadigan siyosatshunoslar.

Shulardan biri Jeffri Mankoff (Jeffrey Mankoff) yaqinda “Qo’shma Shtatlar va Markaziy Osiyo, 2014-yildan keyin” degan mavzuda katta ilmiy ish yozdi.
 
Mankoff tahlili shundan iboratki, Amerika uchun regionda qiladigan ish ko’p. Islohotlarni quvvatlash, barqarorlikni saqlash va iqtisodiy jihatdan yordam berish. Bular zarur, ammo bag’oyat qiyin vazifalar, deydi u.
 
Mintaqa davlatlari Amerikadan nima istaydi? Ularning maqsadi AQShniki bilan qanchalik hamohang? Bularni hali bilmaymiz, deydi u.
 
Shunisi aniqki, Markaziy Osiyodagi besh hukumat, aksariyati avtoritar, Vashington ularni quvvatlashini istaydi.

Siyosiy islohotlar, huquq va erkinlik haqida ular bilan kelishish deyarli mumkin emas. Demokratiya tushunchasi ular uchun o’zgacha ma’noni anglatadi. Shu bois ham Obama ma’muriyati ikki tomonga birdek ma’qul sohalarda ishlashga urinmoqda, masalan, xavfsizlikni ta’minlash yoki qoradori savdosiga qarshi kurash.
 
“Rossiya va Xitoy yaqin qo’shnilar. Amerika ular bilan bellashishga harakat qilmaydi, lekin ular bilan region yuzasidan birga ishlashni o’rganishimiz kerak”,- deydi Jeffri Mankoff.

“Har ikki davlat AQShning asl niyati nima deb doimiy shubha ostida yashaydi. Vashington maqsad xolis ekanini tushuntirishi kerak”.
 
Xitoy va Rossiya Markaziy Osiyo davlatlariga katta sarmoya kiritgan biznes hamkorlar va bu mamlakatlar tinch yashashidan birdek manfaatdor, deydi olim. Albatta, ular o’z ta’sir kuchini oshirishga harakat qilmoqda. 2014-yildan keyin AQSh mintaqaga tobe bo’lmaydi va shu sabab ham hamkorlik shartlari o’zgaradi.

Obama ma’muriyati bu borada chuqur o’ylanishi va konkret rejalar bilan chiqishi kerak, deydi tadqiqotchi. Markaziy Osiyo davlatlarini integratsiyaga undash va ularga ko’maklashish – Amerika uchun ma’qul yo’llardan biri, deya tavsiya qiladi u. Bunda, deya qo’shadi Jeffri Mankoff, Rossiya bilan yaqindan hamkorlik qilish kerak.
 
Uzoq yillar diplomatlik qilgan, keyinchalik Jorj Bush ma’muriyatida davlat xavfsizligi masalalari bilan shug’ullangan, asosan Rossiya bo’yicha mutaxassis Tomas Grexem (Thomas Graham) “Markaziy Osiyo 2006-yilgacha AQShning biror strategik hujjatida prioritet deb belgilanmagan edi”, deya tan oladi.

Uning fikricha, mintaqa hali ham Amerika hukumati uchun eng dolzarb mavzulardan biri emas. Afg’onistondan keyin e’tibor pasayishi tayin, deydi u. Hamkorlikni oshirish uchun sharoit va mablag’ kerak. Har ikkisiga javob “yo’q” ekan, ko’p narsa kutmang, deydi u.
 
Rossiya – boshqa gap, deydi Tom Grexem. Bu davlat Amerika uchun doimiy prioritetlardan biri. Markaziy Osiyo xavfsizligi haqida gap ketganda, Rossiya katta qudratga ega ekanini unutmaslik kerak. Amerika Rossiyaning mintaqadagi roli oshishiga qarshi chiqmaydi.

To’g’ri, Vashington o’z nufuziga ega bo’lishni istaydi, lekin Rossiya bilan regionda bellashmaydi, deydi Grexem. Jeffri Mankoffning “AQSh mintaqa yuzasidan Rossiya bilan hamkorlik qilishi kerak” degan taklifiga u qisqa qilib, “Moskva bunga qiziqmaydi” deya javob beradi.

Vashingtonda Markaziy Osiyo deganda hammaning xayoliga keladigan yetakchi olim Fred Starr, Jons Xopkins Universiteti professori, bir narsaga hayron: Nima uchun mintaqa xususida gapirganimizda hamon Rossiyani o’ylaymiz? Bu Amerikaning strategik xatosi bo’lib qolmoqda, deydi u.
 
“Markaziy Osiyo davlatlari - besh mustaqil va suveren respublika. Xalqaro maydonda tan olingan va mustaqil kuch sifatida oyoqqa turishga urinayotgan mamlakatlar. Har biri alohida qaralishni, o’z nufuzi va pozitsiyasiga ega bo’lishni istaydi. Ularga Rossiya nuqtai nazaridan yoki uning rolidan kelib chiqqan holda qarash ahmoqlik”, - deydi professor Starr.
 
Starr fikricha Amerikaning mintaqa bilan aloqalari qanday bo’lishini nafaqat Vashington, balki tegishli davlatlarning rahbarlari hal qiladi. AQSh shuni unutmasligi kerakki, bu respublikalar g’arbu-sharq bilan birdek hamkorlik qilishni, bir davlatga tayanib qolmaslikni xohlaydi.
 
Amerika Yangi Ipak Yo’li tashabbusini targ’ib qilar ekan, shu paytgacha ishga solingan ayrim loyihalari va bergan va’dalarini unutmasin, deydi olim.
 
“Biz qanchalik ishonchli hamkormiz? Ular bizga qay darajada tayana oladi?” – degan savollarni o’rtaga tashlaydi Fred Starr.
 
Amerika hissasidan qat’i nazar, Markaziy Osiyoning har bir davlati o’z yo’lida shakllanishda, qo’shnilar bilan aloqalarni kengaytirishda, o’zi bilganidek rivojlanishda davom etadi, deydi u.

Vashington mintaqaga nisbatan siyosatini belgilaganda, ularning xohish-irodasini hisobga olishga majbur, deydi u, aks holda hech narsaga erisha olmaysiz.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Ebola epidemiyasi - Virus Scarei
X
21.10.2014 00:59
Amerikada olimlar Ebola kasalligiga qarshi qanday kurashish xususida bosh qotirmoqda. Shu kungacha kasallik 4000 dan oshiq odamni hayotdan olib ketdi, asosan Afrika g'arbida. Epidemiya chegara bilmaydi. Uning oldini olish esa hamisha juda murakkab masala. Bemorlar soni oshib bormoqda.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Indoneziyaning yangi rahbari, armiya yoki siyosiy elitaga aloqasi bo'lmagan, oddiy xalqdan chiqqan Joko Vidodo qasamyod keltirdi. 53 yoshli arbobni fuqaro Jokovi deb biladi, o'tmishda uy jihozlari sotib kun ko'rgan. Jakarta meri lavozimida islohotchi sifatida tanilgan.

  • Indoneziyaning yangi rahbari, armiya yoki siyosiy elitaga aloqasi bo'lmagan, oddiy xalqdan chiqqan Joko Vidodo qasamyod keltirdi. 53 yoshli arbobni fuqaro Jokovi deb biladi, o'tmishda uy jihozlari sotib kun ko'rgan. Jakarta meri lavozimida islohotchi sifatida tanilgan.

  • Indoneziya yangi rahbari Joko Vidodo, sobiq prezident Susilo Bambang Yudxoyono Jakartada.

  • Indoneziyaning yangi rahbari, armiya yoki siyosiy elitaga aloqasi bo'lmagan, oddiy xalqdan chiqqan Joko Vidodo qasamyod keltirdi. 53 yoshli arbobni fuqaro Jokovi deb biladi, o'tmishda uy jihozlari sotib kun ko'rgan. Jakarta meri lavozimida islohotchi sifatida tanilgan.

  • Indoneziyaning yangi rahbari, armiya yoki siyosiy elitaga aloqasi bo'lmagan, oddiy xalqdan chiqqan Joko Vidodo qasamyod keltirdi. 53 yoshli arbobni fuqaro Jokovi deb biladi, o'tmishda uy jihozlari sotib kun ko'rgan. Jakarta meri lavozimida islohotchi sifatida tanilgan.

  • Indoneziyaning yangi rahbari, armiya yoki siyosiy elitaga aloqasi bo'lmagan, oddiy xalqdan chiqqan Joko Vidodo qasamyod keltirdi. 53 yoshli arbobni fuqaro Jokovi deb biladi, o'tmishda uy jihozlari sotib kun ko'rgan. Jakarta meri lavozimida islohotchi sifatida tanilgan.

  • Indoneziyaning yangi rahbari, armiya yoki siyosiy elitaga aloqasi bo'lmagan, oddiy xalqdan chiqqan Joko Vidodo qasamyod keltirdi. 53 yoshli arbobni fuqaro Jokovi deb biladi, o'tmishda uy jihozlari sotib kun ko'rgan. Jakarta meri lavozimida islohotchi sifatida tanilgan.

  • Indoneziyaning yangi rahbari, armiya yoki siyosiy elitaga aloqasi bo'lmagan, oddiy xalqdan chiqqan Joko Vidodo qasamyod keltirdi. 53 yoshli arbobni fuqaro Jokovi deb biladi, o'tmishda uy jihozlari sotib kun ko'rgan. Jakarta meri lavozimida islohotchi sifatida tanilgan.

Fotogalereya

Fotogalereya Joko Vidodo, Indoneziya prezidenti qasamyod keltirdi

Indoneziyaning yangi rahbari, armiya yoki siyosiy elitaga aloqasi bo'lmagan, oddiy xalqdan chiqqan Joko Vidodo qasamyod keltirdi. 53 yoshli arbobni fuqaro Jokovi deb biladi, o'tmishda uy jihozlari sotib kun ko'rgan. Jakarta meri lavozimida islohotchi sifatida tanilgan.
Fotogalereya

Fotogalereya Kobanida janglar davom etmoqda - 20-oktabr, 2014-yil

Suriyaning Turkiya chegarasi yaqinidagi Kobani shahrida kurdlar va "Islomiy davlat" jangarilari o'rtasida kurash davom etmoqda. Turkiya Tashqi ishlar vaziri Mevlut Chavusho'g'lining aytishicha, Iroq kurdlarining "Islomiy davlat"ga qarshi kurashda Suriya kurdlariga ko'mak berish uchun Turkiya orqali chegarani kesib o'tishiga ruxsat berilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Gonkongda minglab namoyishchilar politsiya bilan yuzma-yuz, tarqalmoqchi emas

Bu yoshlar Gonkongda demokratik saylovlar talab qilmoqda. Pekin siyosatini qoralab, rahbarni mahalliy xalqning o'zi tanlashi shart, deydi ular. Talabalar chodirlar qurib olgan, shu yerda tunashayapti. Maqsad tinchlik, deydi ular, "hukumat bizning dardimizni eshitsin". Pekin nazarida ularning talabi asossiz.
Fotogalereya

Fotogalereya Kobani uchun janglar davom etmoqda

Suriyaning Kobani shahrida "Islomiy davlat" va kurd jangchilari o'rtasida qonli janglar davom etmoqda. Tinch aholining katta qismi qo'shni Turkiyaga qochib o'tgan.
Fotogalereya

Fotogalereya AQShda Ebola bilan xastalanganlar soni ikkitaga yetdi

O'tgan hafta AQShning Texas shtati kasalxonasida bir bemor Ebola virusidan vafot etgan edi. Unga qaragan ikki hamshira ham virusni yuqtirgani aniqlandi. Ayni paytda dunyo bo'ylab kasallikka qarshi kurash choralari kuchaytirilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Kobani shahri uchun janglar avjida, Suriya

Suriyaning Turkiya bilan chegaradosh Kobani shahri "Islomiy davlat" bilan olishmoqda. Amerika havo hujumlari orqali kurd jangchilariga ko'maklashmoqda. Turkiya bu urushga aralashmoqchi emas, lekin "Islomiy davlat" ga qarshi AQSh boshliq xalqaro koalitsiyaga kirgan.
Fotogalereya

Fotogalereya Shimoliy Koreya rahbari ommaga ko'rindi

Ikki oydan beri jamoatchilikka ko'rinmagan Kim Chen Unning yangi suratlari paydo bo'ldi. Ularni Shimoliy Koreya Markaziy Axborot Agentligi tarqatmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebola balosi... Afrika g'arbidagi bugungi manzara

Kasallik 4000 dan oshiq odamni hayotdan olib ketdi. Bir necha davlat vahima va qo'rquvda. Yordam berilmoqda, ammo kasallik hozircha bedavo.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI