Chorshanba, 03-sentyabr, 2014 Toshkent vaqti: 02:15

Markaziy Osiyo

Koalitsiya ketsa, avvalo ayollar jabr ko’radi

Amerika Ovozi
Afg'oniston va Amerika rasmiylari bugun Kobulda yuzma-yuz muloqot boshlab, 2014-yildan keyin xavfsizlik bobida hamkorlik haqida gaplashmoqda. AQShning qancha zobiti qoladi? Qancha baza faoliyatini davom ettiradi? Xorij qo'shinlari qaysi tomon qonunlari asosida ishlaydi? Mana shu savollar ko'rib chiqilmoqda.

Muzokara bir necha oy davom etishi mumkin. Aytish joiz, Qo'shma Shtatlar Iroq bilan shu mazmunda bir to'xtamga kela olmagani bois chet el zobitlari mamlakatdan butunlay chiqib ketgan edi.

Afg’oniy Barakzay vatanda, janubiy va sharqiy viloyatlarda oddiy aholi bilan ishlaydi, irrigatsiya tizimini qayta qurish va binolarni ta’mirlash loyihalari bilan mashg’ul. U band bo’lgan Markaziy Osiyo taraqqiyot guruhini (Central Asia Development Group) AQSh Xalqaro taraqqiyot agentligi (USAID) moliyalab keladi.

Barakzay oxirgi 10 yilda Afg'onistonda erishilgan marralardan xursand. Ayniqsa, xotin-qizlar maktablarga qaytib, jamiyatning muhim a’zolari sifatida o’zini rostlay boshlagan. Aksariyat afg’onlar kabi mamlakat taraqqiyot va yutuq sari qadam tashladi, deya ishona boshlagan edim, deydi u.
 
Hozir taxminan 2,4 million qiz tahsil olish imkoniga ega. Amerika qo’shinlari ketgach, mana shu qizlar birinchi bo’lib ziyon ko’rishi aniq, deydi Barakzay.
 
Barakzay Amerikaga Ramsfeld dasturi orqali kelgan. Ramsfeld fondiga (Rumsfeld Foundation) 2007-yilda Amerika sobiq mudofaa vaziri Donald Ramsfeld asos solgan. Maqsadi – siyosat va biznesda yosh liderlarni qo’llab-quvvatlash.

“Bugun oilalar o’rtasida kelishmovchilikni hal qilishda xotin-qizlar qul qilib hadya etilgan holatlar kam emas. Har 10 ayoldan biri tug’uruq paytida jon beradi. Bevalar va ularning farzandlarini yegulikdan mahrum qilish odatiy manzara. Oilalarda ayollar zo’rlab, kaltaklanadi, sudlar esa ularni himoya qilishga ojiz. Qizlar orasida o’z joniga qasd qilishga urinishlar yil-sayin ko’payib borayapti. Kislota bilan hujum qilish, ezib, mayib qilishlar ayniqsa dahshatli”, - deydi Barakzay.
 
Uning so’zlariga qaraganda, Nuriston, Qunduz va Badg’is viloyatlarida Tolibon alohida mahkamalar tuzib, ayollarni qatl etishga kirishgan. 2010-yilda Sidiqa ismli ayol jangarilar ruxsatisiz turmushga chiqqani uchun toshbo’ron qilingan. O’sha yili beva ayol bir erkak bilan aloqa qilgani uchun savalanib, so’ng otib o’ldirilgan. Jangarilar yana bir ayolni nomaqbul fe’l-atvorda ayblab, burni va qulog’ini kesgan.

Toliblar kuchga to’lgani sari bu manzara odatiy tus olmoqda, deydi afg’onistonlik mutaxassis.

“Mamlakatda ahvol og’irlashdimi, Eron va Pokistonga bosh olib ketayotgan afg’onlar oqimi oshishi aniq”, - deydi Afg’oniy Barakzay. “Holbuki, bu ikki davlatda qochqinlar turmushi shundog’am og’ir. Pokiston hukumati qochqinlarga bergan hujjatlar 31-dekabrda eskiradi va minglab afg’onlar uchun ish, ta’lim eshiklari yopiladi. Eronda hayot qiyin ekani sababli joriy yil qariyb 200 ming afg’on qochqini vatanga qaytishga majbur bo’lgan”.

Shu bilan birga, deydi Ramsfeld stipendiati, xalqaro qo’shinlar Afg’onistondan chiqar ekan, mahalliy shifokor va muhandislar xavfsizroq makon izlab, vatanni tark etishi ehtimoldan xoli emas.

“Muallimlar masalasiga kelsak, 2009-yilgi hisoblarga ko’ra, Afg’onistonda o’qituvchi kadrlarning faqat 75 foizi maktabni bitirgan. O’sha yili xavfsizlik nuqtai nazaridan 467 maktab yopilib, o’n minglab bolalar ta’limdan uzilib qolgan. Bu sharoitda o’qimishli afg’onlar oilasi bilan vatandan bosh olib ketayotganiga hayron qolmang”, - deydi Afg’oniy Barakzay.

Uning xulosasi shuki, yaqin bir necha yilda korrupsiya muammosini hal qilib, xavfsizlikni ta’minlash mumkin. Lekin ta’limni yaxshilash 15-20 yil talab qiladi.
Mozori Sharif, Afg'onistonMozori Sharif, Afg'oniston
x
Mozori Sharif, Afg'oniston
Mozori Sharif, Afg'oniston

Yechim bor, deydi Barakzay. Ta’lim sistemasini reforma qilaylik, kelajak garovi sanalmish o’qimishli kadrlarni tayyorlaylik.

Buning uchun esa maktablar, muallimlar, o’quvchilar va ularning oilalari himoyasi uchun muhim bir oshkora va ishonchli tizimni yaratishda Qo’shma Shtatlar yordami zarur, deydi u.

Xalqaro koalitsiya ketib, avvalo ayollar ziyon ko'radi, deydi afg'onistonlik ekspert Afg'oniy Barakzay
Xalqaro koalitsiya ketib, avvalo ayollar ziyon ko'radi, deydi afg'onistonlik ekspert Afg'oniy Barakzayi
|| 0:00:00
...
 
🔇
X

Mutaxassis o’quv dasturlarida e’tibor muhandislikka qaratilsin, deydi. Chunki Afg’onistondan ketishga shaylanayotgan xorijlik kadrlar o’rnini bosadigan mahalliy ekspertlarni tarbiyalash kerak.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
"Islomiy davlat" va Amerika/ US-Terrorismi
X
01.09.2014 23:52
AQSh Mudofaa vaziri Chak Xeyglning aytishicha, avvaliga o'zini “Iroq va Shom islomiy davlati” deb atagan va endilikda qisqacha “Islomiy davlat” deya yuritilayotgan guruh boshqa terror tashkilotlariga qaraganda yaxshiroq qurollangan va harbiy jihatdan puxta.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Bosh vazirlikni topshirgan Nuri al-Malikiy Amirli shahrida xavfsizlik kuchlari va mahalliy fuqarolar davrasida, 1-sentabr, 2014-yil.
  • Peshmerga kuchlari Tikrit yaqinidagi Sulaymon Bek shahrining "Islomiy davlat" jangarilaridan tortib olinganini nishonlamoqda, 1-sentabr, 2014-yil.
  • Kurd peshmerga kuchlari hamda "Asaib Ahlul Haq" shia jangchilari Sulaymon Bek ustidan nazorat o'rnatdi, 1-sentabr, 2014-yil.
  • "Asaib Ahlul Haq" shia guruhi jangchisi otishmadan o'zini panaga olmoqda, 1-sentabr, 2014-yil.
  • Sulaymon Bek shaharchasida "Islomiy davlat" jangari guruhi hamda kurd va shia jangchilari o'rtasida kuchli to'qnashuv yuz berdi, 1-sentabr, 2014-yil.
  • Iroqning Inson huquqlari vaziri Muhammad Shia al-Sudaniy BMTning Yevropadagi idorasida o'tkazilgan Iroq bo'yicha maxsus yig'inda qatnashmoqda, Jeneva, 1-sentabr, 2014-yil.
  • Iroq xavfsizlik kuchlari Bag'dod yaqinidagi Amirli shahrini qo'riqlamoqda, 31-avgust, 2014-yil.
  • Amirli shahri aholisi vertolyotlarda tinch joyga evakuatsiya qilindi, 29-avgust, 2014-yil.
Fotogalereya

Fotogalereya "Islomiy davlat" jangarilariga qarshi kurash davom etmoqda

Jangarilarning Iroq poytaxti Bag'dod yaqinidagi Amirli shahriga qilgan hujumi to'xtatib qolingan. Shuningdek, kurd peshmerga kuchlari hamda shia jangchilari Sulaymon Bekni jangarilar nazoratidan tortib olgan.
Fotogalereya

Fotogalereya Bugungi Bishkek, suratlarda

Sovet davrida Frunze, ungacha esa Pishpek, bugungi kunda esa Bishkek, Qirg'iziston poytaxti, o'tgan o'n yillikda ikki inqilob va qator namoyishlarga guvoh bo'ldi. Markaziy Osiyoning boshqa biror markazi yaqin o'tmishda bu qadar siyosiy voqealarni boshdan kechirmagan. Biroq Bishkek bir qarashda Sovet davridan beri ko'p o'zgarmagandek. Imoratlar, ko'chalar eskirgan. Kommunizm nishonalarini ko'rasiz atrofda. Qizig'i, globalizatsiya bobida ham orqada qolmagan. 900 mingga yaqin aholisi bilan Bishkek Qirg'izistonning metropolisi.
Fotogalereya

Fotogalereya Kaliforniya shimolida zilzila, 6 balda

24-avgust kuni Kaliforniya shtati shimolida yer qimirladi. Uning kuchi 6 balni tashkil etgan. Hududda azaldan zilzila ehtimoli yuqori. Binolar vayron bo'lgan, yong'inlar va elektr tarmoqlarida uzilish kuzatilgan. Hech kim o'lmagan. Lekin tunda yuz bergan tabiiy ofat aholi orasida katta vahima uyg'otgan. Zilzila ayniqsa Napa shahrida qattiq sezilgan.
Fotogalereya

Fotogalereya O'zbek shoirasi Zulfiya Boboyeva xonadonida - Tojikistonning Mujun qishlog'idan fotolavha

Tojikiston aholisining 24 foizi, ikki millondan ortig’ini o’zbeklar tashkil etadi. Ular orasida yuzdan ortiq shoir va ijodkorlar bor. Respublika shimolining O’zbekiston va Qirg’iziston bilan chegaradosh G’onchi nohiyasining so’lim Mujun qishlog’ida o’zbek adabiyotining yorqin yulduzlaridan biri, shoira Zulfiya Boboyeva yashaydi. So’g’d viloyat o’zbeklar ma’naviyat va ma’rifat markazi tashabbusi va G’onchi nohiyasi raisi Zafar Ismoilzodaning joriy yil 30-iyulidagi qarori bilan Tojikiston yozuvchilar uyushmasi a’zosi, Maftun Jo’ra nomidagi adabiy mukofot laureati Zulfiya Boboyevaning 60 yoshlik yubiley tantanalari bo'lib o'tdi. Tadbir uning xonadonida kechdi. Shoira yura olmaydi. Boshlang’ich maktabda o'qib yurganidan beri aravachaga mixlanib qolgan. Ijod uning hayoti mazmuniga aylangan. Yosh qizaloq she'rga havas qo’yib, mustaqil o’qib o’rganadi, ma’lumotli bo’ladi. O’zining she’riy satrlarida bitganidek: Bo’ldilar she’rim bayotim-sabrim saodati, Yo’g’rildi shu sabab ishqqa ko’nglimning toati!
Fotogalereya

Fotogalereya Tripolidagi xalqaro aeroport jangarilar qo'liga o'tdi

Muxolifatdagi islomiy guruhning qurollangan vakillari Liviya poytaxti Tripolidagi xalqaro aeroportni egallab oldi. Ular amaldagi parlament faoliyatini noqonuniy deb hisoblab, avvalgi Milliy Kongressning qayta tiklanishini talab qilmoqda.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI