Shanba, 01-noyabr, 2014 Toshkent vaqti: 10:18

Markaziy Osiyo

O’zbekiston yozuvchilar uyushmasining bugungi nufuzi qanday?

Multimedia

Audio
Sovet Ittifoqi qulashi davrida milliy uyg’onish harakatiga hissa qo’shgan O’zbekiston yozuvchilar uyushmasi 1990-yillardan keyin nufuzini yo’qotdi.  Tashkilot rahbari etib yaqinda yozuvchi Muhammad Ali saylangan.
O'zbekiston Yozuvchilar Uyushmasining bugungi ahvoli/Malik Mansur
O'zbekiston Yozuvchilar Uyushmasining bugungi ahvoli/Malik Mansuri
|| 0:00:00
...
 
🔇
X

Ko’plab adiblar fikricha uyushma siyosiy qurol bo’lmasligi kerak. Hukumat unga o’z propaganda vositasi sifatida qarar ekan, ishonch yo’qolib boraveradi.

Ammo ayrim ijodkorlar nazarida yozuvchilar uyushmasining jamiyatdagi o’rni va salohiyatini hali ham tiklash mumkin.

Muhammad Ali O’zbekiston yozuvchilar uyushmasiga sal kam to’rt yil raislik qilgan noshir Bobur Alimov o’rniga keldi. Bobur Alimov nima sababdan lavozimidan chetlatilgani noaniq.

Uyushmadagi navbatdagi almashish, sobiq raislardan biri Abdulla Oripovning ketishi bilan qiyoslaganda, jamoatchilik orasida ortiqcha muhokamaga sabab bo’lmagan. Uyushmaning internet saytida ham o’zgarishlar haqida hech narsa deyilmaydi.

Ijodkorlar buning sababini yozuvchilar uyushmasining jamoatchilik hayotidagi o’rni yo’qolib bo’lgani bilan bog’lashadi. Yangi rais kelishi bilan tashkilot faollashadi, deb aytishga asos yo’q.

“Uyushma bu nodavlat mustaqil tashkilot, uning rahbari saylanishi kerak, tayinlanishi kerak emas. Muhammad Ali avval ham kommunistik mafkura tashviqotchilaridan biri edi. Hozir u tepadan ma’lum bir topshiriq bilan yuborilgan. Vazifasi aynan shu topshiriqni bajarish, yozuvchilar haqida qayg’urish emas”, - deydi ayni paytda muhojiratda yashayotgan o’zbek yozuvchisi Safar Bekjon.

Uyushma 80-yillardan boshlab, taqiqqa uchragan milliy qadriyatlarni himoya qilish va jamiyatdagi og’ir muammolarni muhokamaga chiqarishda hukumatga nisbatan muxolif fikr ayta oladigan yagona tashkilot sifatida yuzaga chiqqan edi.

So’ngroq 90-yillarda sobiq ittifoq bo’ylab kuzatilgan uyg’onish davrining O’zbekistondagi to’lqini uyushma faollari ishtirokida shakllandi. Jamiyatdagi o’zgarishlar, siyosiy jarayonlar markazida ham yozuvchilar turishdi. Amaldagi hukumat o’z mavqeini mustahkamlagach esa siyosiy hayotda faol ishtirok etgan ijodkorlar birin-ketin qatag’onga uchradi.

Safar Bekjon ana shu qatag’onlarni bevosita boshdan kechirgan yozuvchilardan biri.

“80-yillar oxiriga kelib Sovet diktaturasi biroz yumshagan edi. Shu paytda uyushmani jonlantirgan ijodkorlarning ko’pchiligi bugun surgunda, tashqarida, yana ayrimlari rahmatli bo’lib ketishdi”, - deydi yozuvchi.

Mamlakatda bugun ham uyushmaning avvalgi qudrati va mavqei unutilmagan. Ko’plab ijodkorlar bu mavqe tiklanishiga umid qilishadi, biroq amaldagi rejim sharoitida bunday umidlar oqlanishi ta’qiblardan xoli bo’lmaydi.

Uyushma faoliyatini tiklash o’zbek jamiyatida o’zgarishlar qilishga qodir kuch sifatida ko’rib kelindi. O’zbek yozuvchilari uyushmasini xorijda tashkil etish tashabbusi ham olg’a surilgan.

“Uyushmani barcha jabhalarda, iqtisodda, siyosatda, adabiyotdagi  muammolarni hokimiyat darajasiga ko’tarish qudratiga ega bir tashkilotga aylantirish uchun harakat bo’ldi. Lekin, afsuski, diktatura sharoitida bu harakat butunlay bostirib yo’q qilindi. Paralel shaklda bu tashkilotni xorijda tashkillashtirishga ham urinildi. Lekin bunda ham hukumat tomonidan yollangan odamlarning aralashishi tufayli o’zbek yozuvchilari ittifoqini xorijda tuzish imkoniyati yo’qqa chiqdi”, - deydi Safar Bekjon.

Bugungi adabiy jarayonlar, ijodkorlar tanlovidagi mavzularning sayozlashib borishi ham bevosita uyushmaning bugungi mavqei va ahvoli bilan bog’liq ko’riladi.

“Hammasi moddiyatga taqalib qoldi. Yaxshi iqtidorli yozuvchilarimiz imkoniyati bo’lmagani uchun kitob chiqara olmayapti. Adabiy jarayon o’ta sayozlashib ketdi. Nazm va nashrdagi so’nggi o’zbek antologiyasi bilan tanishib chiqdim. Hali Sovet davrida shakllangan yozuvchilarni hisobga olmaganda, yangi asarlarda hech qanday saviya yo’q”, - deydi Safar Bekjon.

Yozuvchilar uyushmasi bugun mamlakat taqdiriga befarq bo’lmagan ziyolilar qatlamini birlashtiruvchi ittifoq emas, hukumat mafkurasi bilan shugu’llanuvchi  targ’ibot mashinasiga aylanib qolgani ta’kidlanadi.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Otalar uyda, bola boqadi; onalar ishda - Today's dadsi
X
31.10.2014 22:03
Bugun ko'plab erkaklar uyda bola tarbiyasi bilan band, onalar esa ishlab pul topadi. Buning nimasi yomon, deya so'raydi "Amerika Ovozi" bilan gaplashgan amerikaliklar.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Quddus: arab va yahudiylar orasida to'qnashuvlar

Quddusdagi al-Aqsa masjidi bugun qisman ochiq. Isroil politsiyasi chorshanba kuni inshootni butunlay yopib qo'ygach, Falastin ma'muriyati buni urush e'lon qilishga qiyoslagan edi. Hududda hafta boshida ro'y bergan otishmada avval isroillik ruhoniy jarohatlangan; ketidan politsiya falastinlik bir shaxsni otib o'ldirgan edi. To'polon ko'tarilmasligi uchun musulmon va yahudiylar uchun muqaddas sanalgan masjid va uning atrofini vaqtincha to'sib qo'ydik, deydi Isroil huquq-tartibot xodimlari. 50 yoshgacha bo'lgan erkaklar hududga hamon yo'latilmayapti. G'azoda hukmron HAMAS va Isroil o'rtasida shu yil ro'y bergan ikki oylik urush ortidan yahudiy va falastinliklar munosabati hanuz tarang. Ixtilof 21 mingdan ziyod odam, asosan, g'azolik tinch aholini hayotdan olib ketgan edi.
Fotogalereya

Fotogalereya Burkina Fasoda xalq isyon ko'tardi, prezident ishdan ketdi

G'arbiy Afrikadagi davlat, Burkina Fasoda prezident Bleyz Kompraore 27 yillik boshqaruvdan keyin ishdan ketdi. Mamlakatda o'n minglab odamlar namoyishga chiqib, rahbarning iste'fosini talab qilayotgan edi. Chiqishlar qonli tus olgach, kecha armiya parlamentni tarqatib yuborib, muvaffaq hukumat tuzilishini ma'lum qilgan. 1987-yildan beri Burkina Fasoni boshqarayotgan Kompraore sal oldin parlamentda yangi qonunni olg'a surib, hokimiyatda uzoqroq qolishni ko'zlayotgan edi. Omma bundan norozi bo'lib isyon ko'targan. Sobiq rahbar hozir qayerda ekani, o'rniga kim tayinlanishi hali ma'lum emas. Ayrim manbalarda general Luame Loug vaqtli hukumatga bosh bo'lishi mumkin deyilmoqda. Kecha, payshanba kuni poytaxt Uagaduguda odamlar parlamentga o't qo'yib, boshqa davlat idoralariga bostirib kirgan. Politsiyaning aytishicha, o'lganlar va yaradorlar bor. Xalqni tinchlantirish uchun rasmiylar parlamentda olg'a surilgan konstitutsion o'zgarishlarni va bir necha soat oldin e'lon qilingan favqulodda holatni bekor qildi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Pan Gi Mun G'arbiy Afrikadagi bu davlatda vaziyatni xavotir bilan kuzatayapmiz, deydi. Bosh kotib tomonlarni tinchlanishga va zo'ravonlikdan tiyilishga chaqirmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Peshmerga kuchlari Kobaniga yetib keldi

Iroq Kurdistonidan peshmerga jangchilarining bir qismi Suriyaning Kobani shahriga yetib borgan. Ular "Islomiy davlat" jangari guruhiga qarshi kurashda mahalliy kurdlar va xalqaro koalitsiyaga yordam beradi.
Fotogalereya

Fotogalereya Gavayi vulqoni aholi turar joylariga yetib keldi

Gavayida otilib chiqqan vulqon lavalari bir necha hafta o'tib Paxoa shaharchasiga yetib keldi. Sekin harakatlanayotgan lava "daryosi" yo'lda uchragan har qanday narsani kuydirib kulga aylantirmoqda. Shaharcha aholisi xavfsiz joyga evakuatsiya qilingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebolaga qarshi global kurash

Dunyo bo'ylab Ebolaga qarshi kurash choralari kuchaytirilmoqda. Eboladan ogohlik oyligi doirasida turli mamlakatlarda xavfli kasallikka qarshi tayyorgarlik mashg'ulotlari o'tkazilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Afg'onistondagi missiya nihoyasiga yetayapti

Afg'onistonning Hilmand viloyatidagi yirik harbiy baza mahalliy armiya nazoratiga o'tdi. AQSh va Britaniya qo'shinlari missiyani yakunlab, o'lkani tark etishga hozirlik ko'rmoqda. 2015-yilda Afg'onistonda 12 ming xorijiy askar qoladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Suriya va Iroq

G'arb qo'llab-quvvatlovini olgan kurd jangchilari Turkiya orqali Suriyaga 1300 safdoshini jo'natishga hozirlik ko'rayapti. Iroqda va Suriyada janglar davom etmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Turkiya kurdlari qo'shni davlatdagi urushda o'lgan elatdoshlariga motam tutmoqda

Suriyaning Kobani shahri bir necha kundan beri jang maydoni. "Islomiy davlat" bilan qonli urush ketmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Kanada parlamentida otishma, Ottavadan suratlar

Kanada poytaxtida urush qahramonlariga qo'yilgan yodgorlik oldida turgan askar otib ketilgan. Bu inshoot yaqinidagi parlament binosi ham xavf ostida degan ogohlantirishdan keyin evakuatsiya ishlari boshlangan. Harbiy soqchini nishonga olgan shaxs parlament tomon qochdi, deydi guvohlar. Imoratdan o'q ovozlari eshitilgan. Askarni otgan odam politsiya o'qidan o'lgan. Yaralangan askar ham kasalxonada jon bergan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI