Shanba, 01-noyabr, 2014 Toshkent vaqti: 11:01

Ijtimoiy masalalar

Video o’yinlar qonli jinoyatlarga turtki berayaptimi?

Video o'yinlar ta'siri/Video Game Violencei
X
08.02.2013 20:23
2012-yilda jahon bo'ylab video o'yinlar uchun 70 milliard dollar sarflangan. Hindiston, Braziliya, Rossiya va Janubi-sharqiy Osiyoda mahsulotga talab oshib borayapti. Shimoliy Amerika, G'arbiy Yevropa va Sharqiy Osiyoda bu asosiy tovarlardan. Video o'yinlar tobora real hayotga o'xshatib ishlangani sari ulardagi qonli sahnalar va jamiyatda ro'y berayotgan qotilliklar o'rtasida aloqa bormi degan savol tez-tez yangrayapti.

Video o'yinlar ta'siri/Video Game Violence

Multimedia

Audio
Amerika Ovozi
O’tayotgan yilda odamlar video o’yinlar uchun 70 milliard dollar sarflagan. Hindiston, Braziliya, Rossiya va Janubi-sharqiy Osiyoda mahsulotga talab oshib borayapti.


Shimoliy Amerika, G’arbiy Yevropa va Sharqiy Osiyoda bu asosiy tovarlardan. Video o’yinlar tobora real hayotga o’xshatib ishlangani sari ulardagi qonli sahnalar va jamiyatda ro’y berayotgan qotilliklar o’rtasida aloqa bormi degan savol tez-tez yangrayapti.

Amerika shimoli-sharqidagi maktabda 20 yoshli yigit sodir etgan qatliom jamiyatni junbushga keltirdi. Qonunchilar video o’yinlarda vahshiylik, shafqatsizlikni nazoratga olish yuzasidan chora izlashga tushdi.

Lekin Virjiniya Texnologiya Universiteti professori Jeyms Ayvori videodagi zo’ravonlik kundalik hayotda berahmlikka yetaklashi ilmiy jihatdan tasdiqlanmagan, deydi. Olim video o’yinlar ta’sirini o’rganib keladi.

“Sohani izchil kuzatgan ekspertlar fikri bir – real hayotdagi qonli jinoyatlar va videodagi jabr-zulm o’rtasida aniq-tiniq bog’liqlik yo’q. Isbotlanmagan bu”, - deydi Ayvori.

Jonliday qilib yaratilgan o’yinlar xaridorbop. 2011-yilda eng zo’r yigirmatalikning deyarli yarmida qotillik, so’kish va axloqsiz holatlar tasvirlangan.

Jinoiy ishlar bo’yicha yurist Rene Sandler ana shunday qonli videolarga bog’lanib qolgan mijozlarni himoya qilgan:

“Amerikada ayovsiz video o’yinlar haqiqiy bosh og’riq. Shafqatsiz fe’l-atvorni kuylovchi bu mahsulot iste’molchilari o’zgaradi, ayniqsa, uzoq vaqt o’ynasa. Ularning xatti-harakati agressiv tus oladi”.

Video o’yinlar filmlardan farq qiladi, chunki odam passiv tomoshabin emas, balki qatnashchi, bosh qahramondir. Ammo professor Jeyms Ayvori o’yinchining birovga ziyoni yo’q, deb hisoblaydi:

“Video o’yin o’ynayotgan odam bosh qahramonlardan birining obraziga kirib, o’zini qotilday tuta boshlaydi, atrofdagilarga jabr qilish ehtimoli yuqori, degan tasavvur bor. Oddiy odamga bu mantiqiyday tuyulishi mumkin, lekin videoning zarari haqida, uning telemahsulotga qaraganda zararli ekani haqida ilmiy dalil yo’q”.

Odam o’yin bilan real hayotning farqiga boradi, deydi video ishqibozlardan biri:

“Odam o’ldirishni himoya qilmayapman. Lekin videodagi odamlar haqiqiy emas-ku. Ularni otib, hech kimga ziyon qilmaysiz-ku”.

Qurol uyushmasi vitse-prezidenti Veyn Lapiyer bu fikrga qo’shilmaydi.

“Bu davlatda ming afsus, qahri qattiq, poraxo’r bir sanoat bor. O’z xalqiga qarshi zulmni targ’ib qiluvchi berahm video o’yinlarni sotib, pul qiladi bu odamlar”, - deydi u.

Veyn Lapiyer g’oyat qonxo’r video o’yinlar ro’yxatida “Avtomobil o’g’rilari” nomli mahsulotni alohida eslatdi.

Bu tovar mualliflaridan biri Navid Xonsariy bolaligimda Eronda, keyin AQSh va Kanadada sinab ko’rdim, deydi.

“Albatta, bu uch davlatning barida video o’yinlar talay, odam yoshidan qat’iy nazar, mahsulotni topib, o’ynashi mumkin. O’rtadagi tafovut shundan iboratki, qurol-aslaha har yerda, istagan burchakda ham sotilavermaydi”, - deydi o'yin muallifi.
Videodagi odamlar haqiqiy emas-ku. Ularni otib, hech kimga ziyon qilmaysiz-ku.

Virtual zo’ravonlikka urg’u berib, qurol-aslaha nazorati va ruhiy kasalliklarni davolash kabi muammolarga yetarli e’tibor berilmayapti, deydi Ayvori.

“Shafqatsiz videolar va real jinoyatlar haqida gap ketar ekan, izchil o’rganib, isbotlanmagan mavzularga chalg’ib ketayapmiz. Holbuki, uzoq yillik muammolarni ko’rib-ko’rmaganga olayapmiz”.

Qo’shma Shtatlarda sodir etilgan so’nggi xunrezlik va hujumlar ortidagi shaxslar berahm video o’yinlar ishqibozi bo’lganmi? Tergovchilar bu haqda aniq xulosa qilganicha yo’q.
Mazkur forum yopiq.
Izohlarni tartiblashtirish
Izohlar
     
Fikr bildiruvchi: Halida E-mail adresingiz: Toshkent-Amerika
30.12.2012 04:22
Qozonga yaqin yursang qorasi yuqadi deyishgan. Bu o'yinlarni o'ynagan inson albatta shu narsalarni qilib ko'rgisi keladi, bu o'yinlar psixikal tomondan inson miyasiga o'zi bilmagan holatda juda qattiq ta'sirini ko'rsatadi. Bu oyinlar jonli emasku deyilmoqda, lekin aslida hayotda jonlilar azobini tortmoqda. Bu o'yinlarni dastidan begunoh yoshu-qari insonlar jabrlanmoqda. Shu o'yinlarni yaratgan insonlar aqlini boshqa kerakli va juda foydali narsalarni yaratishga bag'ishlasin, agar juda aqlli bolishsa! Va ko'p insonlar bunday o'yinlarga qarshi, va bunday o'yinlarni foydasidan hech kim xursand bo'lmagan hali. Men bunday o'yinlarga umuman qarshiman, agar shunday narsalarni, ya'ni, insonga zararli o'yin va boshqa narsalarni daf qilishsa bundan juda ham xursand bo'lardim.

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Otalar uyda, bola boqadi; onalar ishda - Today's dadsi
X
31.10.2014 22:03
Bugun ko'plab erkaklar uyda bola tarbiyasi bilan band, onalar esa ishlab pul topadi. Buning nimasi yomon, deya so'raydi "Amerika Ovozi" bilan gaplashgan amerikaliklar.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Quddus: arab va yahudiylar orasida to'qnashuvlar

Quddusdagi al-Aqsa masjidi bugun qisman ochiq. Isroil politsiyasi chorshanba kuni inshootni butunlay yopib qo'ygach, Falastin ma'muriyati buni urush e'lon qilishga qiyoslagan edi. Hududda hafta boshida ro'y bergan otishmada avval isroillik ruhoniy jarohatlangan; ketidan politsiya falastinlik bir shaxsni otib o'ldirgan edi. To'polon ko'tarilmasligi uchun musulmon va yahudiylar uchun muqaddas sanalgan masjid va uning atrofini vaqtincha to'sib qo'ydik, deydi Isroil huquq-tartibot xodimlari. 50 yoshgacha bo'lgan erkaklar hududga hamon yo'latilmayapti. G'azoda hukmron HAMAS va Isroil o'rtasida shu yil ro'y bergan ikki oylik urush ortidan yahudiy va falastinliklar munosabati hanuz tarang. Ixtilof 21 mingdan ziyod odam, asosan, g'azolik tinch aholini hayotdan olib ketgan edi.
Fotogalereya

Fotogalereya Burkina Fasoda xalq isyon ko'tardi, prezident ishdan ketdi

G'arbiy Afrikadagi davlat, Burkina Fasoda prezident Bleyz Kompraore 27 yillik boshqaruvdan keyin ishdan ketdi. Mamlakatda o'n minglab odamlar namoyishga chiqib, rahbarning iste'fosini talab qilayotgan edi. Chiqishlar qonli tus olgach, kecha armiya parlamentni tarqatib yuborib, muvaffaq hukumat tuzilishini ma'lum qilgan. 1987-yildan beri Burkina Fasoni boshqarayotgan Kompraore sal oldin parlamentda yangi qonunni olg'a surib, hokimiyatda uzoqroq qolishni ko'zlayotgan edi. Omma bundan norozi bo'lib isyon ko'targan. Sobiq rahbar hozir qayerda ekani, o'rniga kim tayinlanishi hali ma'lum emas. Ayrim manbalarda general Luame Loug vaqtli hukumatga bosh bo'lishi mumkin deyilmoqda. Kecha, payshanba kuni poytaxt Uagaduguda odamlar parlamentga o't qo'yib, boshqa davlat idoralariga bostirib kirgan. Politsiyaning aytishicha, o'lganlar va yaradorlar bor. Xalqni tinchlantirish uchun rasmiylar parlamentda olg'a surilgan konstitutsion o'zgarishlarni va bir necha soat oldin e'lon qilingan favqulodda holatni bekor qildi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Pan Gi Mun G'arbiy Afrikadagi bu davlatda vaziyatni xavotir bilan kuzatayapmiz, deydi. Bosh kotib tomonlarni tinchlanishga va zo'ravonlikdan tiyilishga chaqirmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Peshmerga kuchlari Kobaniga yetib keldi

Iroq Kurdistonidan peshmerga jangchilarining bir qismi Suriyaning Kobani shahriga yetib borgan. Ular "Islomiy davlat" jangari guruhiga qarshi kurashda mahalliy kurdlar va xalqaro koalitsiyaga yordam beradi.
Fotogalereya

Fotogalereya Gavayi vulqoni aholi turar joylariga yetib keldi

Gavayida otilib chiqqan vulqon lavalari bir necha hafta o'tib Paxoa shaharchasiga yetib keldi. Sekin harakatlanayotgan lava "daryosi" yo'lda uchragan har qanday narsani kuydirib kulga aylantirmoqda. Shaharcha aholisi xavfsiz joyga evakuatsiya qilingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebolaga qarshi global kurash

Dunyo bo'ylab Ebolaga qarshi kurash choralari kuchaytirilmoqda. Eboladan ogohlik oyligi doirasida turli mamlakatlarda xavfli kasallikka qarshi tayyorgarlik mashg'ulotlari o'tkazilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Afg'onistondagi missiya nihoyasiga yetayapti

Afg'onistonning Hilmand viloyatidagi yirik harbiy baza mahalliy armiya nazoratiga o'tdi. AQSh va Britaniya qo'shinlari missiyani yakunlab, o'lkani tark etishga hozirlik ko'rmoqda. 2015-yilda Afg'onistonda 12 ming xorijiy askar qoladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Suriya va Iroq

G'arb qo'llab-quvvatlovini olgan kurd jangchilari Turkiya orqali Suriyaga 1300 safdoshini jo'natishga hozirlik ko'rayapti. Iroqda va Suriyada janglar davom etmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Turkiya kurdlari qo'shni davlatdagi urushda o'lgan elatdoshlariga motam tutmoqda

Suriyaning Kobani shahri bir necha kundan beri jang maydoni. "Islomiy davlat" bilan qonli urush ketmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Kanada parlamentida otishma, Ottavadan suratlar

Kanada poytaxtida urush qahramonlariga qo'yilgan yodgorlik oldida turgan askar otib ketilgan. Bu inshoot yaqinidagi parlament binosi ham xavf ostida degan ogohlantirishdan keyin evakuatsiya ishlari boshlangan. Harbiy soqchini nishonga olgan shaxs parlament tomon qochdi, deydi guvohlar. Imoratdan o'q ovozlari eshitilgan. Askarni otgan odam politsiya o'qidan o'lgan. Yaralangan askar ham kasalxonada jon bergan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI