Dushanba, 01-sentyabr, 2014 Toshkent vaqti: 12:30

Markaziy Osiyo

Jahon savdo tashkiloti va Markaziy Osiyo. A'zolik foydami yoki zarar?

O'zgen bozori, Qirg'iziston
O'zgen bozori, Qirg'iziston

Multimedia

Markaziy Osiyo va JST
Markaziy Osiyo va JSTi
|| 0:00:00
...
 
🔇
X

Tojikiston mart oyida Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo’ladi. Hozircha Markaziy Osiyodan tashkilot tarkibida yolg’iz Qirg’iziston bor. Ayrim ma’lumotlarga ko’ra, Qozog’iston ham 17 yillik harakatdan so’ng joriy yilda unga kirishi mumkin.

Jahon savdo tashkilotiga a’zolik respublikalarga nima bera oladi? Vashingtondagi Jons Xopkins universitetining Markaziy Osiyo bo’yicha tahlil institutida mintaqa elchilari o’z davlatlarining bu masalaga nisbatan siyosati yuzasidan fikr bildirdi.

Qirg’iziston Jahon savdo tashkilotiga Markaziy Osiyodan birinchilardan qo’shildi – 1998-yil oxirida. Jarayon atigi ikki yil vaqt oldi, xolos. Bu – rekord ko’rsatkich.

Misol uchun, Tojikiston 11-yil harakat qildi, Qozog’iston muzokaralarning 17-yiliga kirdi, O’zbekiston esa a’zolik uchun arizani 1994-yilda topshirgan. Turkmaniston esa bu haqda endi o’ylanmoqda.

Tashkilotga a’zolikning ma’nosi va foydasi nimada? Birinchidan, unga kirgan davlatlar umumiy qoidalarga binoan bir-biri bilan savdo qiladi, ya’ni teng huquqli asosda. Ikkinchidan, munozara kelib chiqgudek bo’lsa, davlatlar muammoni do’q-po’pisa va urush bilan emas, tashkilot doirasida hal qiladi. Uchinchidan, a’zo davlatlar bir-birining importlariga nisbatan cheklovlar va tariflarni keskin kamaytirishi shart. Bu esa bozorning a’zo mamlakatlar mahsulotlari uchun ochilishini talab qiladi. Ya’ni savdo halol qoidalarga ko’ra olib boriladi, hamkorlarda bir-biriga ishonch bo’ladi.

Biroq bu imkoniyatlardan barcha a’zolar ham birdek foydalana olmasligi mumkin. Agar muayyan bir davlatda ishlab chiqarish, tabiiy resurslar, iqtisodiy o’sish bo’lmasa, o’zgarish ham bo’lmaydi. Misol uchun, Qirg’iziston. Respublika 15 yildan beri Jahon savdo tashkiloti tarkibida bo’lsa-da, farovon hayotdan darak yo’q.

Qirg’iziston elchisi Muxtor Jumaliyev ham Vashingtondagi tadbirda respublika muvaffaqiyatlarini kamtarona baholadi.

"A’zolik Qirg’izistonga zarar keltirdi, deb aytolmayman. 1998-yildan beri tashqi savdo olti karra o’sdi. Biroq tan olish kerak, savdo hajmining 60 foizi Rossiya, Qozog’iston va O’zbekistonga to’g’ri keladi. Bu davlatlar bilan ikki tomonlama shartnomalar asosida olib-sotyapmiz. Sarmoyalar o’sdi, biroq buning a’zolikka bog’liqligini ko’rmadik. Jahon savdo tashkilotida bo’lishimiz xizmatlar sohasini ancha rivojlantirdi. Jumladan, telekommunikatsiya, transport, energetika ta’minoti va boshqalarni", - deydi Qirg’iziston elchisi.

Muxtor Jumaliyev nazarida eng katta foyda savdo munozaralarini hal etishda bo’ldi. Mayda davlatlarga muammolarni ikki tomonlama bitimlardan ko’ra, tashkilot doirasida hal qilish ham oson, ham tez, deydi u.

Mutaxassislarga ko’ra va qirg’iz elchisining tan olishicha, qo’shni davlatlar ham Jahon savdo tashkilotiga kirsagina, a’zolikdan foyda ancha sezilarli bo’ladi: mintaqaviy savdo kuchayadi, cheklovlar bartaraf etiladi, sarmoya ko’payadi.

Qirg’iziston 1998-yilda tashkilotga qabul qilinib, qo’shnilarini shoshtirib qo’ydi. Qirg’iz bozori barcha turdagi import mollari, jumladan sifatsiz va arzon mahsulotlarga keng ochilib, qo’shni davlatlarda ishlab chiqariladigan mollarning raqobatsiz bo’lish ehtimoli yuzaga keldi. Natijada Qozog’iston va O’zbekiston Qirg’izistonga nisbatan bojxona to’lovlarini keskin ko’tarishga majbur bo’ldi.

Bu ikki davlat bugun tashkilotga kirishga tayyormi? Buning uchun mamlakat iqtisodiyoti va qonunlari yangi qoidalarga moslashgan bo’lishi lozim. Qozog’iston shu yilning o’zidayoq a’zo bo’lishi mumkin.

Bunga yana bir sabab Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi hududidagi Bojxona Ittifoqining talabi. Ittifoq va Jahon savdo tashkiloti qoidalari bir-biriga qarshi kelmasligi uchun ittifoqqa a’zo davlatlardan savdo tashkilotiga ham kirish so’ralgan. Rossiya o’tgan yili a’zo bo’ldi.

O’zbekistonchi? Elchi Ilhom Ne’matovning aytishicha, a’zolikning O’zbekiston iqtisodiyoti uchun foydali va zararli tomonlari diqqat bilan o’rganilmoqda.

"O'zbekiston bu tashkilotga qaysi sharoitda kiradi, undan o'ziga qanday foyda va zarar oladi, muzokaralarda shularni chuqur o'ylash kerak", - deydi diplomat.

Elchi Ne’matovga ko’ra, O’zbekiston tashkilotga kirgudek bo’lsa ham, yaqin orada savdo ko’rsatkichlari gurkirashini kutmaslik kerak.

"Hozircha yutuq bo'lmaydi. O'zbekistonda Mustaqillik yilarining boshida paxta monopoliyasi hukm surgan. Iqtisod diversifikatsiyalashtirilishi natijasida ko'p sanoatlarimiz mustaqil va muvaffaqiyatli ishlab turibdi. Avtomobillar chiqarilib, eksport qilinyapti, yengil sanoatda ham juda yaxshi, sifatli tovarlar chetga sotilyapti. Agar tashkilotga hozir kirsak, bu sanoatlar zarar ko'rishi, ishsizlik kuchayishi mumkin".

Shunga qaramay, deydi O’zbekiston elchisi, respublika Jahon savdo tashkilotiga kirish maqsadidan qaytmaydi.

Jahon Savdo Tashkiloti va Markaziy Osiyo / WTO Central Asiai
X
22.02.2013 21:18
Tojikiston mart oyida Jahon savdo tashkilotiga a'zo bo'ladi. Hozircha Markaziy Osiyodan yolg'iz Qirg'iziston bor bu organda. Qozog'iston ham 17 yillik harakatdan so'ng bu yili unga qo'shilishi mumkin. O'zbekiston bir kun kirish niyatida, lekin shoshmayapti. Turkmaniston ham keyingi paytlarda shunday maqsadi borligini yashirmayapti. Xo'sh, Jahon savdo tashkiloti respublikalarga nima bera oladi? Vashingtondagi Jons Xopkins universitetida elchilar bu borada munozara olib bordi.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Amerika futboli - eng daromadbop sport turi - American Footballi
X
30.08.2014 22:39
Amerikada eng ommabop sport nima deb so'rasangiz, beysbol yoki futbol degan javob olasiz. Futbol deganda amerikacha futbol nazarda tutiladi. Bu o'yin - AQShdagi eng daromadli sport turi.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
  • Bishkek, Kyrgyzstan
Fotogalereya

Fotogalereya Bugungi Bishkek, suratlarda

Sovet davrida Frunze, ungacha esa Pishpek, bugungi kunda esa Bishkek, Qirg'iziston poytaxti, o'tgan o'n yillikda ikki inqilob va qator namoyishlarga guvoh bo'ldi. Markaziy Osiyoning boshqa biror markazi yaqin o'tmishda bu qadar siyosiy voqealarni boshdan kechirmagan. Biroq Bishkek bir qarashda Sovet davridan beri ko'p o'zgarmagandek. Imoratlar, ko'chalar eskirgan. Kommunizm nishonalarini ko'rasiz atrofda. Qizig'i, globalizatsiya bobida ham orqada qolmagan. 900 mingga yaqin aholisi bilan Bishkek Qirg'izistonning metropolisi.
Fotogalereya

Fotogalereya Kaliforniya shimolida zilzila, 6 balda

24-avgust kuni Kaliforniya shtati shimolida yer qimirladi. Uning kuchi 6 balni tashkil etgan. Hududda azaldan zilzila ehtimoli yuqori. Binolar vayron bo'lgan, yong'inlar va elektr tarmoqlarida uzilish kuzatilgan. Hech kim o'lmagan. Lekin tunda yuz bergan tabiiy ofat aholi orasida katta vahima uyg'otgan. Zilzila ayniqsa Napa shahrida qattiq sezilgan.
Fotogalereya

Fotogalereya O'zbek shoirasi Zulfiya Boboyeva xonadonida - Tojikistonning Mujun qishlog'idan fotolavha

Tojikiston aholisining 24 foizi, ikki millondan ortig’ini o’zbeklar tashkil etadi. Ular orasida yuzdan ortiq shoir va ijodkorlar bor. Respublika shimolining O’zbekiston va Qirg’iziston bilan chegaradosh G’onchi nohiyasining so’lim Mujun qishlog’ida o’zbek adabiyotining yorqin yulduzlaridan biri, shoira Zulfiya Boboyeva yashaydi. So’g’d viloyat o’zbeklar ma’naviyat va ma’rifat markazi tashabbusi va G’onchi nohiyasi raisi Zafar Ismoilzodaning joriy yil 30-iyulidagi qarori bilan Tojikiston yozuvchilar uyushmasi a’zosi, Maftun Jo’ra nomidagi adabiy mukofot laureati Zulfiya Boboyevaning 60 yoshlik yubiley tantanalari bo'lib o'tdi. Tadbir uning xonadonida kechdi. Shoira yura olmaydi. Boshlang’ich maktabda o'qib yurganidan beri aravachaga mixlanib qolgan. Ijod uning hayoti mazmuniga aylangan. Yosh qizaloq she'rga havas qo’yib, mustaqil o’qib o’rganadi, ma’lumotli bo’ladi. O’zining she’riy satrlarida bitganidek: Bo’ldilar she’rim bayotim-sabrim saodati, Yo’g’rildi shu sabab ishqqa ko’nglimning toati!
Fotogalereya

Fotogalereya Tripolidagi xalqaro aeroport jangarilar qo'liga o'tdi

Muxolifatdagi islomiy guruhning qurollangan vakillari Liviya poytaxti Tripolidagi xalqaro aeroportni egallab oldi. Ular amaldagi parlament faoliyatini noqonuniy deb hisoblab, avvalgi Milliy Kongressning qayta tiklanishini talab qilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Donetskda o'ziga xos parad

Ukraina mustaqillik bayramini nishonlar ekan, sharqda bo'lginchilar asirdagi askarlarni ko'chalardan namoyishkorona olib o'tishdi

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI