Chorshanba, 23-iyul, 2014 Toshkent vaqti: 16:53

Markaziy Osiyo

Jahon savdo tashkiloti va Markaziy Osiyo. A'zolik foydami yoki zarar?

O'zgen bozori, Qirg'iziston
O'zgen bozori, Qirg'iziston

Multimedia

Markaziy Osiyo va JST
Markaziy Osiyo va JSTi
|| 0:00:00
...
 
🔇
X

Tojikiston mart oyida Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo’ladi. Hozircha Markaziy Osiyodan tashkilot tarkibida yolg’iz Qirg’iziston bor. Ayrim ma’lumotlarga ko’ra, Qozog’iston ham 17 yillik harakatdan so’ng joriy yilda unga kirishi mumkin.

Jahon savdo tashkilotiga a’zolik respublikalarga nima bera oladi? Vashingtondagi Jons Xopkins universitetining Markaziy Osiyo bo’yicha tahlil institutida mintaqa elchilari o’z davlatlarining bu masalaga nisbatan siyosati yuzasidan fikr bildirdi.

Qirg’iziston Jahon savdo tashkilotiga Markaziy Osiyodan birinchilardan qo’shildi – 1998-yil oxirida. Jarayon atigi ikki yil vaqt oldi, xolos. Bu – rekord ko’rsatkich.

Misol uchun, Tojikiston 11-yil harakat qildi, Qozog’iston muzokaralarning 17-yiliga kirdi, O’zbekiston esa a’zolik uchun arizani 1994-yilda topshirgan. Turkmaniston esa bu haqda endi o’ylanmoqda.

Tashkilotga a’zolikning ma’nosi va foydasi nimada? Birinchidan, unga kirgan davlatlar umumiy qoidalarga binoan bir-biri bilan savdo qiladi, ya’ni teng huquqli asosda. Ikkinchidan, munozara kelib chiqgudek bo’lsa, davlatlar muammoni do’q-po’pisa va urush bilan emas, tashkilot doirasida hal qiladi. Uchinchidan, a’zo davlatlar bir-birining importlariga nisbatan cheklovlar va tariflarni keskin kamaytirishi shart. Bu esa bozorning a’zo mamlakatlar mahsulotlari uchun ochilishini talab qiladi. Ya’ni savdo halol qoidalarga ko’ra olib boriladi, hamkorlarda bir-biriga ishonch bo’ladi.

Biroq bu imkoniyatlardan barcha a’zolar ham birdek foydalana olmasligi mumkin. Agar muayyan bir davlatda ishlab chiqarish, tabiiy resurslar, iqtisodiy o’sish bo’lmasa, o’zgarish ham bo’lmaydi. Misol uchun, Qirg’iziston. Respublika 15 yildan beri Jahon savdo tashkiloti tarkibida bo’lsa-da, farovon hayotdan darak yo’q.

Qirg’iziston elchisi Muxtor Jumaliyev ham Vashingtondagi tadbirda respublika muvaffaqiyatlarini kamtarona baholadi.

"A’zolik Qirg’izistonga zarar keltirdi, deb aytolmayman. 1998-yildan beri tashqi savdo olti karra o’sdi. Biroq tan olish kerak, savdo hajmining 60 foizi Rossiya, Qozog’iston va O’zbekistonga to’g’ri keladi. Bu davlatlar bilan ikki tomonlama shartnomalar asosida olib-sotyapmiz. Sarmoyalar o’sdi, biroq buning a’zolikka bog’liqligini ko’rmadik. Jahon savdo tashkilotida bo’lishimiz xizmatlar sohasini ancha rivojlantirdi. Jumladan, telekommunikatsiya, transport, energetika ta’minoti va boshqalarni", - deydi Qirg’iziston elchisi.

Muxtor Jumaliyev nazarida eng katta foyda savdo munozaralarini hal etishda bo’ldi. Mayda davlatlarga muammolarni ikki tomonlama bitimlardan ko’ra, tashkilot doirasida hal qilish ham oson, ham tez, deydi u.

Mutaxassislarga ko’ra va qirg’iz elchisining tan olishicha, qo’shni davlatlar ham Jahon savdo tashkilotiga kirsagina, a’zolikdan foyda ancha sezilarli bo’ladi: mintaqaviy savdo kuchayadi, cheklovlar bartaraf etiladi, sarmoya ko’payadi.

Qirg’iziston 1998-yilda tashkilotga qabul qilinib, qo’shnilarini shoshtirib qo’ydi. Qirg’iz bozori barcha turdagi import mollari, jumladan sifatsiz va arzon mahsulotlarga keng ochilib, qo’shni davlatlarda ishlab chiqariladigan mollarning raqobatsiz bo’lish ehtimoli yuzaga keldi. Natijada Qozog’iston va O’zbekiston Qirg’izistonga nisbatan bojxona to’lovlarini keskin ko’tarishga majbur bo’ldi.

Bu ikki davlat bugun tashkilotga kirishga tayyormi? Buning uchun mamlakat iqtisodiyoti va qonunlari yangi qoidalarga moslashgan bo’lishi lozim. Qozog’iston shu yilning o’zidayoq a’zo bo’lishi mumkin.

Bunga yana bir sabab Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi hududidagi Bojxona Ittifoqining talabi. Ittifoq va Jahon savdo tashkiloti qoidalari bir-biriga qarshi kelmasligi uchun ittifoqqa a’zo davlatlardan savdo tashkilotiga ham kirish so’ralgan. Rossiya o’tgan yili a’zo bo’ldi.

O’zbekistonchi? Elchi Ilhom Ne’matovning aytishicha, a’zolikning O’zbekiston iqtisodiyoti uchun foydali va zararli tomonlari diqqat bilan o’rganilmoqda.

"O'zbekiston bu tashkilotga qaysi sharoitda kiradi, undan o'ziga qanday foyda va zarar oladi, muzokaralarda shularni chuqur o'ylash kerak", - deydi diplomat.

Elchi Ne’matovga ko’ra, O’zbekiston tashkilotga kirgudek bo’lsa ham, yaqin orada savdo ko’rsatkichlari gurkirashini kutmaslik kerak.

"Hozircha yutuq bo'lmaydi. O'zbekistonda Mustaqillik yilarining boshida paxta monopoliyasi hukm surgan. Iqtisod diversifikatsiyalashtirilishi natijasida ko'p sanoatlarimiz mustaqil va muvaffaqiyatli ishlab turibdi. Avtomobillar chiqarilib, eksport qilinyapti, yengil sanoatda ham juda yaxshi, sifatli tovarlar chetga sotilyapti. Agar tashkilotga hozir kirsak, bu sanoatlar zarar ko'rishi, ishsizlik kuchayishi mumkin".

Shunga qaramay, deydi O’zbekiston elchisi, respublika Jahon savdo tashkilotiga kirish maqsadidan qaytmaydi.

Jahon Savdo Tashkiloti va Markaziy Osiyo / WTO Central Asiai
X
22.02.2013 21:18
Tojikiston mart oyida Jahon savdo tashkilotiga a'zo bo'ladi. Hozircha Markaziy Osiyodan yolg'iz Qirg'iziston bor bu organda. Qozog'iston ham 17 yillik harakatdan so'ng bu yili unga qo'shilishi mumkin. O'zbekiston bir kun kirish niyatida, lekin shoshmayapti. Turkmaniston ham keyingi paytlarda shunday maqsadi borligini yashirmayapti. Xo'sh, Jahon savdo tashkiloti respublikalarga nima bera oladi? Vashingtondagi Jons Xopkins universitetida elchilar bu borada munozara olib bordi.
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Ramazonda xayr-ehson / Ramadan charityi
X
23.07.2014 11:27
Musulmon ahli uchun Ramazon sinov davri, butun vujudni poklash oyi. Xayr-ehson islomdagi farzlardan biri. Shu maqsadda Amerika bo'ylab ko'plab tadbirlar o'tmoqda.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
  • Falastinliklar Isroil hujumidan vayron bo'lgan binoda qutqaruv ishlarini olib bormoqda, G'azo, Falastin, 21-iyul, 2014-yil.
  • Isroilliklar Falastindan raketa otilgani haqida ogohlantiruvchi sirena ovozi yangrashi ortidan uylariga kirib yashirinmoqda, Tel-Aviv, 21-iyul, 2014-yil.
  • Falastinliklar Isroil havo hujumi oqibatida vayron bo'lgan uy xarobalari ostidan halok bo'lgan odamning jasadini olib chiqmoqda, G'azo, Falastin, 21-iyul, 2014-yil.
  • Isroil askarlari va og'ir zirhli harbiy texnikalar G'azoga qarab yurmoqda, 21-iyul, 2014-yil.
  • Isroil hujumi ortidan G'azoning Shijayyah tumanida hujumga uchragan binolardan olov va qora tutun chiqmoqda, G'azo, Falastin, 20-iyul, 2014-yil.
  • Isroillik askarlar halok bo'lgan safdoshlari qabri ustida ko'zyosh to'kmoqda, Holon, Isroil, 20-iyul, 2014-yil.
  • Falastinlik kishi qo'lida jarohat olgan bolani Shifo kasalxonasidagi tez tibbiy yordam xonasiga olib ketmoqda, G'azo, Falastin, 20-iyul, 2014-yil.
  • G'azoda halok bo'lgan isroillik zobitning dafn marosimi, Hod Hasharon, 20-iyul, 2014-yil.
  • Janubiy G'azoda yashagan Abu Jama oilasining Isroil hujumida halok bo'lgan a'zolari dafn marosimi, G'azo, Falastin, 21-iyul, 2014-yil.
  • G'azoda halok bo'lgan isroillik zobitning yaqinlari motam tutmoqda, Hod Hasharon, 20-iyul, 2014-yil.
Fotogalereya

Fotogalereya BMT Xavfsizlik kengashi G'azoda otishmani zudlik bilan to'xtatishga chaqirdi

BMT Xavfsizlik kengashi Isroil va XAMASni o'zaro otishmani zudlik bilan to'xtatishga chaqiruvchi qaror qabul qildi. G'azoda ikki haftadan beri davom etayotgan havo hujumlarida 500 dan ziyod falastinlik halok bo'lgan, Isroil tomonidan esa bir necha askar o'lgan.
Fotogalereya

Fotogalereya Kunning suratlari - 20-iyul, 2014-yil

Kunning muhim voqealari va dunyoning turli burchaklaridagi manzara suratlarda.
Fotogalereya

Fotogalereya O'zbekistonlik ustalar Santa Fe xalqaro festivalida

Amerikaning Nyu-Meksiko shtatidagi Santa-Fe shahrida har yili o’tadigan usta hunarmandlar festivali (Santa Fe International Folk Art Market) nufuzli davra hisoblanadi. Unga taklif qilingan chevar, kashtado’z yoki sozandaning ijodi so’zsiz tan olinadi. Qaysi davlatda bo’lmasin ularning mahsuloti darrov qo’lma qo’l bo’lib ketadi. Bu yilgi yarmarkada O’zbekistondan 25 kishi qatnashdi - eng katta jamoalardan biri. 11-13-iyul kunlari o’tgan tadbirda ustalar bir-biri bilan tanishdi, tajriba almashdi, mahsulotini sotdi, yangi xaridor va hamkorlar topdi va vatanga daromad bilan qaytdi. Bu esa, deydi hunarmandlar, yangi imkoniyatlarga yo’l ochadi. Yangi ish o’rinlari, ta’lim dasturlari, mustaqil faoliyat, erkin nafas va yurt taraqqiyoti uchun hissa degani bu.
Fotogalereya

Fotogalereya MH17 - Ukraina osmonida urib tushirilgan samolyot qoldiqlari va bugungi manzara

Ukraina hukumati Rossiyani ikki kun oldin Donetskda urib tushirilgan yo’lovchi samolyot qoldiqlari orasidan ashyoviy dalillarni yo’q qilishda separatistlarga yordam berayotganlikda ayblamoqda. Malayziya havo yo’llariga tegishli samolyot ichida 298 odam bo’lgan. Hammasi o’lgan. AQSh hukumatining tasdiqlashicha, samolyot yerdan nishonga olingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Isroil piyoda kuchlari G'azoda hujumlarni davom ettirmoqda

8-iyulda boshlangan operatsiyada hozirgacha 300 dan oshiq falastinlik o’lgan. Uch kundirki, Isroil kuchlari G'azo sektorida yuzlab manzillarni o'qqa tutmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Dunyo ahli Ukrainadagi fojeadan dahshatda, 295 odam halok bo'lgan

Yo'lovchilardan 173 nafari Niderlandiya, 44 kishi Avstraliya, 12 odam Indoneziya, shuningdek, Britaniya, Germaniya, Belgiya, Kanada, Yangi Zelandiya va Filippin fuqarolaridir. AQSh razvedka agentliklarining tasdiqlashicha, samolyot raketa bilan urib tushirilgan va aynan Ukraina sarhadidan turib nishonga olingan. Samolyot havoda portlagan. Ukraina qurolli kuchlari bunday vositaga ega emas, deydi Amerika rasmiylari. Gumon shuki, samolyotni o'qqa olganlar - rusparast bo'lginchilar.
Fotogalereya

Fotogalereya AQShga noqonuniy kirib kelayotgan muhojir bolalar

AQShning janubiy chegaralarida noqonuniy muhojirlar muammosi gumanitar inqiroz sifatida baholanmoqda. Chegarani kesib o'tganlar orasida 50 mingdan ortiq voyaga yetmagan bola bor. Ular mahalliy va federal hukumat uchun yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Ukrainada Malayziya samolyoti quladi

Boeing-777 samolyoti 280 yo'lovchi va 15 ekipaj a'zolari bilan Amsterdamdan Kuala Lumpurga uchayotgan bo'lgan. Ukraina hukumati va isyonchilar bir-birini ayblamoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Isroil Falastin ahliga: tirik qolishni istasangiz, qoching!

Isroil G'azo sektorini havodan o'qqa tutishda davom etarkan, BMT uni va unga qarshi raketa otayotgan HAMASni sulh tuzishga undamoqda. AQSh vositachilik qilishga tayyor. Tomonlar murosadan yiroq. Isroil G'azo ahlini jon saqlash uchun uylarini tark etishga chaqirmoqda. HAMAS jangarilarini qirib tashlamaguncha, hujumlar to'xtamaydi, deya bildirmoqda bu davlat rasmiylari. Hozirgacha 200 dan oshiq odamning yostig'i qurigan.
Fotogalereya

Fotogalereya Slavyansk, Ukraina, 16-iyul, 2014

15-iyul kuni kechqurun Ukraina sharqida havo hujumlaridan 11 kishi o'lgan. Snijne shahrida binolar vayron bo'lgan. Hukumat separatistlarni ayblasa, separatistlar hukumatni ayblamoqda. Bugun Bosh vazir Arseniy Yatsenyuk Slavyanskda bo'lib, vaziyat bilan tanishdi. Rossiyani bo'lginchi kuchlar ortida turganlikda aybladi. Kreml nazarida esa barcha balolarda Kiyevning o'zi aybdor.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI