Juma, 31-oktyabr, 2014 Toshkent vaqti: 21:20

Madaniyat

Yodgor Obid: Adabiyot rivoji zamon va makonga bog’liq emas

O'zbek shoiri Yodgor Obid
O'zbek shoiri Yodgor Obid
20 yildan buyon xorijda yashayotgan isyonkor shoirni vatanga qaytish umidi hanuz tark etmagan. Turli muddatlar bilan 13 marta qamoqda o’tirib chiqqan shoir O’zbekistondan 1992-yilda chiqishga majbur bo’lgan.


Yodgor Obid adabiyot bo’yicha oliy tahsilni Moskvada Maksim Gorkiy nomidagi adabiyot institutida oldi. Sovet davrida ko’plab she’riy kitoblari nashrdan chiqqan. Xorijda ham bir necha kitobi chop etildi. Asarlari rus, ingliz, nemis va italyan tillariga tarjima qilingan. Shoir hozir Avstriyada yashab ijod qiladi. U haqiqiy adabiyot uchun zamon va makonning ahamiyati yo’q, deb hisoblaydi.

“Biz qandoq nazarda qaramaylik, baribir, 70 yillik adabiyotimiz tarixi sovet adabiyoti degan nom bilan bog’liq, - deydi u. - Albatta, juda ko’p qurbonlar bo’lgan. Biz ularni yaxshi bilamiz, taqdirlariga achinamiz. Masalan, Botu degan shoir bo’lgan bir vaqtlar. Moskva matbuoti uni O’zbekistonda yangi Pushkin tug’ilibdi, deb yozgan edi. Shu qadar mashhur bo’lgan. Sovet adabiyoti haqida gapirganda, hammani chetga supurib chiqarib tashlamasligimiz kerak. Bu biz tomondan qilingan vahshiylik bo’ladi. Vahshiylikka qarshi vahshiylik bilan kurashib bo’lmaydi. Masalan, G’ofur G’ulom butun vujudi bilan kommunist bo’lgan. Lekin shunday ekan deb biz uning nomini o’zbek adabiyotidan o’chirib tashlay olmaymiz. Bu o’zbek adabiyotining tarixi”.

​Yodgor Obid bolaligidan she’r yozadi. Bu unga onasidan meros o’tgan. Shoirlik orzuim, ammo unga hanuz erisha olganim yo’q, deydi u.

“Rahmatli onam g’azal yozganlar. Bu meros ozgina menga ham o’tgan. Kolxozning bir yillik hisobotlarida – kichkina bolaman – kolxoz raisi shundoq qo’ltig’imdan ko’tarib, stolga chiqarib qo’yardi-da, “O’qi, bolam” derdi. Men G’ofur G’ulomning “Sen yetim emassan” she’rini o’qiganimda, odamlar ho’ngrab yig’lashgan. Shu bolaligimdan she’r yozishni mashq qilaman va shoir bo’lishni orzu qilaman. Lekin hali shoir bo’ldim, deb aytolmayman”, - deydi u.
 
Shoirdan she’r nima, deya so’raymiz.

Yodgor ObidYodgor Obid
x
Yodgor Obid
Yodgor Obid
“Men Yozuvchilar uyushmasida ko’p yillar adabiy maslahatchi bo’lib ishlaganman. O’sha yerda ishlab yurgan paytlarim nasriy asarlar yozadigan yozuvchilar, ko’pincha, she’riyat butunlay boshqa olam, she’r yozgan odam hikoya yoza olmaydi, hikoya yozgan odam she’r yoza olmaydi va yozmasligi kerak, chunki bular boshqa-boshqa ikki dunyo, deb aytishganini ko’p eshitardim. Men hurmat qiladigan katta shoirlardan biri “She’r – bu shior” degan edi. Shoir xuddi kommunistik shior ko’tarib yurgandek she’r aytishi kerak, deb targ’ib qilishardi. Bu mutlaqo noto’g’ri narsa. She’r shior emas. U inson qalbi bilan bog’liq. Inson qalbidan tug’iluvchi va inson qalbiga yo’l topib boruvchi narsa”, - deydi Yodgor Obid.

Tuzum va mafkuralar o’zgaradi, lekin asl adabiyot doim bir xil bo’ladi, deydi shoir. Uning aytishicha, adabiyot ahli og’ir sharoit va davrlarda ham bir-birini qo’llab, haqiqiy asarlar yarata olgan.

“Mirtemir domlaga e’tiqodim juda baland edi. U mahbus sifatida Belomorkanal qurilishida majburiy mehnatda bo’lgan. Kanal mahbuslar mehnati bilan qurilgan. Aytishlariga qaraganda, Maksim Gorkiy shaxsan o’zi Stalindan so’rab, Mirtemir domlani ozodlikka chiqarib olgan, degan gaplar bor. Men buni domlaning Mirjalol degan o’g’illaridan ham eshitganman.  O’sha paytda KGBning kaltagini yemagan birorta yozuvchi qolmagan. Lekin juda katta ishlarni qilgan olimlar bor. Masalan, Maqsud Shayxzodaning ishlarini, Shukrullo domlaning ishlarini tilga olish mumkin”, - deydi quvg’indagi o’zbek adibi.

Yodgor Obid nazarida, cheklov va tazyiqlar bo’lishiga qaramay, zamonaviy o’zbek adabiyotining eng gurkiragan davri sovet paytiga to’g’ri keladi.

“Qozoq yozuvchisi Sobit Muqonov Oybekning “Navoiy” romanini o’qiganda “Men Abayni yozib, ko’ldan dengiz yasadim, lekin Oybek dengizdan ko’l yasabdi”, deb aytgan ekan. Chunki sovet davrida adabiyotning to’g’ri ma’noda gurkirashiga yo’l qo’yilmagan. To’xtasin Jalolov degan yozuvchi bo’lardi. Rus bosqinchilariga qarshi kurashgan Qurbonjon dodxoh haqida “Oltin qafas” degan roman yozgani uchun 10 yil qamoqda o’tirib chiqqan. Shunga qaramay shu kitoblar, asarlar paydo bo’lgan paytlarni adabiyotimizning yuqori, gurkiragan davrlari deb aytishimiz mumkin. Lekin haqiqiy ma’noda gurkirashiga qoliplar, shablonlar yo’l bermagan”, - deydi shoir.

Qariyb chorak asrdan beri xorijda yashayotgan adib haqiqiy ozodlik va ijodiy erkinlik qanday bo’lishini chet elga chiqqandan keyin tushundim, deydi.

“Sovet davri sharoitida, muhitida o’sganmiz. O’sha davrning tarbiyasini olganmiz. Lekin men qo’limga dastlabki qalam olgan paytlarimda ham o’zimning erkinligimni saqlab qolishga harakat qilganman. Ko’p narsa qo’limdan kelmagan, albatta. Ko’p marta qamalishga ham to’g’ri kelgan. Lekin bunchalik erkin bo’lish mumkinligini men chet elga chiqqandan keyin ko’rdim”, - deydi u.

Bu yerda ijod erkinligi bor, ammo nashr qilish imkoniyatim cheklangan, deydi shoir. Shunga qaramay, Yodgor Obid ijoddan to’xtagani yo’q. Xorijda ham bir necha kitob chiqarishga muvaffaq bo’ldi. Avstriyalik ijod ahli nazariga tushdi. Taniqli bastakor Tomas Turnxer shoirning nemis tiliga o’girilgan o’nta she’riga musiqa bastaladi. 

“Men kelganimda tilni ham, lotin harflarini ham bilmasdim. Noshir ham izlagan emasman. Bu yerda avstriyalik do’stlarimiz so’rab turishadi, nima yozding, tarjima qilaylik, deb. Men bular bilan tanishishni istab, qidirib borgan emasman hech qachon. Ular o’zlari kelishyapti, taklif qilishyapti. Ruxsat so’ramasdan qilaveringlar, deyman. She’r bu qushga o’xshagan narsa. Qo’lingizdan uchib ketdimi, bo’ldi, siz unga xo’jayinlik qila olmaysiz. U o’z erkinligi bilan ketaveradi”, - deydi ijodkor.

Avstriyalik o’zbek shoiri Yodgor Obid ayni damda ikki tomlik yangi kitobini nashrdan chiqarish arafasida. Kitobning 200 ta she’rni o’z ichiga olgan birinchi qismi allaqachon o’z o’quvchilari qo’liga yetib borgan. Bu kitobni bugun AQShning Kongress kutubxonasidan ham topish mumkin.

Yodgor Obid hayot va adabiyot haqida (To'liq suhbat)
Yodgor Obid hayot va adabiyot haqida (To'liq suhbat)i
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
Mazkur forum yopiq.
Izohlar
     
Mazkur forumda izohlar yo'q, siz boshlab bering
JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Urush faxriylari uchun maxsus uylar - Houses for war veteransi
X
31.10.2014 10:03
Iroq va Afg'onistondan 300 mingga yaqin askar majruhlanib qaytgan. AQSh Mudofaa vazirligi yirik bir kompaniya bilan hamkorlikda ularga qulay uylar qurib berishga kirishgan. Ruhan va jismonan nogiron insonlar uchun maxsus imoratlar.

KUNDALIK ESHITTIRISH

JavaScript ingiz o'chiq yoki Adobe Flash Player eskirgan. Yangisini mana bu yerdan olsangiz bo'ladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Quddus: arab va yahudiylar orasida to'qnashuvlar

Quddusdagi al-Aqsa masjidi bugun qisman ochiq. Isroil politsiyasi chorshanba kuni inshootni butunlay yopib qo'ygach, Falastin ma'muriyati buni urush e'lon qilishga qiyoslagan edi. Hududda hafta boshida ro'y bergan otishmada avval isroillik ruhoniy jarohatlangan; ketidan politsiya falastinlik bir shaxsni otib o'ldirgan edi. To'polon ko'tarilmasligi uchun musulmon va yahudiylar uchun muqaddas sanalgan masjid va uning atrofini vaqtincha to'sib qo'ydik, deydi Isroil huquq-tartibot xodimlari. 50 yoshgacha bo'lgan erkaklar hududga hamon yo'latilmayapti. G'azoda hukmron HAMAS va Isroil o'rtasida shu yil ro'y bergan ikki oylik urush ortidan yahudiy va falastinliklar munosabati hanuz tarang. Ixtilof 21 mingdan ziyod odam, asosan, g'azolik tinch aholini hayotdan olib ketgan edi.
Fotogalereya

Fotogalereya Burkina Fasoda xalq isyon ko'tardi, prezident ishdan ketdi

G'arbiy Afrikadagi davlat, Burkina Fasoda prezident Bleyz Kompraore 27 yillik boshqaruvdan keyin ishdan ketdi. Mamlakatda o'n minglab odamlar namoyishga chiqib, rahbarning iste'fosini talab qilayotgan edi. Chiqishlar qonli tus olgach, kecha armiya parlamentni tarqatib yuborib, muvaffaq hukumat tuzilishini ma'lum qilgan. 1987-yildan beri Burkina Fasoni boshqarayotgan Kompraore sal oldin parlamentda yangi qonunni olg'a surib, hokimiyatda uzoqroq qolishni ko'zlayotgan edi. Omma bundan norozi bo'lib isyon ko'targan. Sobiq rahbar hozir qayerda ekani, o'rniga kim tayinlanishi hali ma'lum emas. Ayrim manbalarda general Luame Loug vaqtli hukumatga bosh bo'lishi mumkin deyilmoqda. Kecha, payshanba kuni poytaxt Uagaduguda odamlar parlamentga o't qo'yib, boshqa davlat idoralariga bostirib kirgan. Politsiyaning aytishicha, o'lganlar va yaradorlar bor. Xalqni tinchlantirish uchun rasmiylar parlamentda olg'a surilgan konstitutsion o'zgarishlarni va bir necha soat oldin e'lon qilingan favqulodda holatni bekor qildi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Pan Gi Mun G'arbiy Afrikadagi bu davlatda vaziyatni xavotir bilan kuzatayapmiz, deydi. Bosh kotib tomonlarni tinchlanishga va zo'ravonlikdan tiyilishga chaqirmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Peshmerga kuchlari Kobaniga yetib keldi

Iroq Kurdistonidan peshmerga jangchilarining bir qismi Suriyaning Kobani shahriga yetib borgan. Ular "Islomiy davlat" jangari guruhiga qarshi kurashda mahalliy kurdlar va xalqaro koalitsiyaga yordam beradi.
Fotogalereya

Fotogalereya Gavayi vulqoni aholi turar joylariga yetib keldi

Gavayida otilib chiqqan vulqon lavalari bir necha hafta o'tib Paxoa shaharchasiga yetib keldi. Sekin harakatlanayotgan lava "daryosi" yo'lda uchragan har qanday narsani kuydirib kulga aylantirmoqda. Shaharcha aholisi xavfsiz joyga evakuatsiya qilingan.
Fotogalereya

Fotogalereya Ebolaga qarshi global kurash

Dunyo bo'ylab Ebolaga qarshi kurash choralari kuchaytirilmoqda. Eboladan ogohlik oyligi doirasida turli mamlakatlarda xavfli kasallikka qarshi tayyorgarlik mashg'ulotlari o'tkazilmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Afg'onistondagi missiya nihoyasiga yetayapti

Afg'onistonning Hilmand viloyatidagi yirik harbiy baza mahalliy armiya nazoratiga o'tdi. AQSh va Britaniya qo'shinlari missiyani yakunlab, o'lkani tark etishga hozirlik ko'rmoqda. 2015-yilda Afg'onistonda 12 ming xorijiy askar qoladi.
Fotogalereya

Fotogalereya Suriya va Iroq

G'arb qo'llab-quvvatlovini olgan kurd jangchilari Turkiya orqali Suriyaga 1300 safdoshini jo'natishga hozirlik ko'rayapti. Iroqda va Suriyada janglar davom etmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Turkiya kurdlari qo'shni davlatdagi urushda o'lgan elatdoshlariga motam tutmoqda

Suriyaning Kobani shahri bir necha kundan beri jang maydoni. "Islomiy davlat" bilan qonli urush ketmoqda.
Fotogalereya

Fotogalereya Kanada parlamentida otishma, Ottavadan suratlar

Kanada poytaxtida urush qahramonlariga qo'yilgan yodgorlik oldida turgan askar otib ketilgan. Bu inshoot yaqinidagi parlament binosi ham xavf ostida degan ogohlantirishdan keyin evakuatsiya ishlari boshlangan. Harbiy soqchini nishonga olgan shaxs parlament tomon qochdi, deydi guvohlar. Imoratdan o'q ovozlari eshitilgan. Askarni otgan odam politsiya o'qidan o'lgan. Yaralangan askar ham kasalxonada jon bergan.

Interaktiv

SAYTGA KIRISHNING XAVFSIZ YO’LI