Breaking News

Afg'on mojarosi Markaziy Osiyoga tarqalishi mumkinmi?


Afg'oniston
Jorj Vashington nomli universitetda o’tayotgan ikki kunlik ilmiy anjumanda Markaziy Osiyo bo’yicha ixtisoslashgan mutaxassislar mintaqaga doir turli mavzularda o’z qarashlarini bayon qilmoqda. Jumladan, Afg’onistondagi jarayonlar fonida Markaziy Osiyo xavfsizligi tashvishga molik mavzu.

Xalqaro qo’shinlar Afg’onistonni 2014-yil oxirigacha tark etishi rejada ekan, kuzatuvchilar so’ng nima bo’lishini tahlil qilmoqda. Xususan, Tolibon va boshqa jangari guruhlar bilan yuzma-yuz qoladigan Afg’oniston hukumati ular bilan sulh tuzib, mamlakatni normal hayotga qaytara oladimi? Yoki fuqarolik urushi avj olib, hokimiyat 1990-yillardagi kabi Tolibonga qaytadimi? Afg’onistondagi jarayonlarning qo’shni Markaziy Osiyoga ta’siri qanday bo’ladi? Mintaqa islomiy radikalizm to’lqiniga uriladimi yoki tashqi ta’sirdan xoli bo’ladimi?

Jorj Vashington universitetida o’tgan anjumanda tahlilchilar voqea rivojining turli ssenariylarini ko’rib chiqdi.

Ekspert Marlin Laruel turli omillarni hisobga olish kerakligini ta’kidladi. Ehtimollardan ba’zilari shuki, Tolibon hokimiyatga qaytsa, aholining bir qismi Markaziy Osiyo respublikalari tomon qochishi, narkotiklar savdosi kuchayishi, jangarilar mintaqaga hujum qilishi, o’z mafkurasini yoyishga urinishi mumkin. Biroq shu bilan birga tahlilchi Tolibon orasida bo’linish borligiga ishora qiladi.

Marlin Laruelning aytishicha, toliblarning qarashlari 90-yillarga qaraganda ancha o’zgargan.

"Ayrimlari qo’shni davlatlar bilan tinchlikni, savdo qilishni istaydi. Elektr energiyaning katta qismi ham Markaziy Osiyodan keladi".

Afg’oniston armiyasi va politsiyasi ayni damda 352 ming kishidan iborat. Uni moliyalash uchun yiliga to’rt milliard dollar kerak, ammo Afg’onistonning o’zida buncha pul yo’q. Shu sabab xavfsizlik kuchlarini 2017-yilgacha 100 ming kishiga kamaytirish rejada ekan, puxta harbiy tayyorgarlikdan o’tgan 100 ming odamni band qilish iqtisodiyoti hali mustaqil rivojlanmagan mamlakat uchun oson bo’lmaydi. Kimdir ish qidirib, Markaziy Osiyoga borishi, kimdir esa jangarilarga qo’shilishi mumkin.

Tahlilchi Skot Radnits nazarida Afg’onistondagi jarayonlar Markaziy Osiyoga ta’sir qilmaydi.

"So’nggi fuqarolik urushi bunga misol, deydi u. Qochqinlar o’shanda Markaziy Osiyo emas, Eron va Pokistonga borgan, bu safar ham shunday bo’lish ehtimoli yuqori", - deydi ekspert.

Tahlilchi Sebastyan Peyruz xulosasiga ko’ra, giyohvand moddalar va jangarilar o’rtasida bog’liqlik yo’q, ya’ni Tolibon hokimiyatga qaytsa, Markaziy Osiyo tomon narkotiklar oqimi oshadi deyishga asos yo’q.

Mutaxassis nazarida jangarilarning qoradori savdosidagi ulushi katta emas. Bu ish bilan, asosan, korrupsiyaga berilgan rasmiylar shug’ullanadi, deydi u.

"Mintaqa davlatlarining narkotiklarga qarshi kurashuvchi milliy boshqarmalari odatda mayda savdogarlarni tutadi. Bundaylar yukni o’tish qiyin bo’lgan, tog’li hududlar orqali tashiydi. Korrupsiyaga botgan rasmiylar esa qo’rqmasdan asosiy yo’ldan foydalanadi", - deydi Peyruz.

Shu boisdan, deydi tahlilchi, chegara xavfsizligini kuchaytirish ham narkotiklar oqimini pasaytira olmaydi. Eng katta muammo bu – korrupsiya, biroq uni qo’porish uchun na Markaziy Osiyoda va na Afg’onistonda siyosiy iroda bor. Shuning uchun bu masalada mo’jiza kutmang, deydi Sebastyan Peyruz.
  • 16x9 Image

    Odil Ruzaliev

    Odil O'zbek xizmatiga 2005-yilda kelgan. Diktor va prodyuser. AQShning Tafts Universitetida (Tufts University) xalqaro aloqalar sohasida magistrlik darajasini olgan. Ungacha O'zbekiston TV 1-kanalida ingliz tilidagi yangiliklar – FCN (First Channel News) – ko'rsatuvining muallif-boshlovchisi edi. "Axborot" dasturida mehnat qilgan. Odil ko'p yillar AQShning Toshkentdagi elchixonasi axborot bo'limida ishlagan. O'zbek, ingliz va rus tillarida chop etilgan qator maqolalar muallifi. Farg'ona shahrida tug'ilgan.

    Odil Ruzaliev is a reporter, radio and TV anchor, web editor and producer for Voice of America’s Uzbek Service since 2005. Prior to joining VOA, he worked at the State Radio and TV of Uzbekistan, BBC International’s Central Asia region, and was a regular Contributor for CNN World Report. He has also worked as an Information Assistant at the US Embassy in Tashkent, Uzbekistan. He was the creator and host of the TV program First Channel News, Uzbekistan’s first English language news broadcast. In his spare time he is a freelance photographer. A native of Ferghana Valley, Uzbekistan, Odil graduated from the Uzbekistan State World Languages University. In addition, he was an exchange student at Pace University in New York City and holds a master’s degree in international affairs from the Fletcher School of Law and Diplomacy at Tufts University in Medford, Massachusetts.

XS
SM
MD
LG