O'zbeklar va xalqaro tashkilotlar Qirg'iziston janubida mustaqil tergovga chaqirmoqda


Qirg'iz armiyasi ham aholini o'qqa tutganlikda ayblanmoqda

Qirg'izistonlik o'zbeklar nazarida so'nggi kunlarda qirg'iz armiyasi qurollangan to'dalarga qo'shilib o'zbeklarni o'qqa tutgan.

Qirg'iziston muvaqqat rahbari Roza Otunbayeva bugun O'shda bo'lib, fojia ko'lami o'ylanganidan keng ekanini tan olgan. Xalqaro tashkilotlar mustaqil tergov o'tkazishga chaqirmoqda.

Hukumat shu paytgacha janubdagi to'qnashuvlarda 200 dan kam odam o'lgan, deb kelayotgan edi. Biroq O'shda Roza Otunbayeva qurbonlar soni ikki ming atrofida bo'lishi mumkin, degan. Qirg'iziston muvaqqat rahbari bu raqamlarni ma'muriyatining yangi tekshiruvlari asosida aytganmi yoki xalqaro bosim ostidami, hozircha noaniq. Ba'zilar nazarida shu paytgacha asl manzarani yashirib kelgan hukumat hududga xorijiy jurnalistlar va xalqaro tashkilotlar kirib, qirg'in ko'lami keng ekani haqida bong urgach, ilojsizlikdan haqiqatni tan olishga majbur.

Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining ozchilikdagi elatlar bo'yicha oliy komissari Knut Vollebek mustaqil xalqaro tergov o'tkazishga chaqirmoqda. Inson huquqlari bilan shug'ullanuvchi Xalqaro Amnistiya tashkiloti ham tergov o'tkazilmasa, haqiqat yuzaga chiqmaydi, deb aytmoqda. Muxbirlar va xalqaro tashkilotlar nazarida o'zbeklarga qarshi qirg'inda qirg'iz armiyasi va militsiyasining ham qo'li bor.

Kuzatuvchilar Qirg'iziston janubidagi voqealarni qatliom, genotsid deya ta'riflamoqda. Ba'zi faollar xunrezliklar Qirg'iziston hukumatinining loqaydligi va beparvoligi tufayli ro'y berganini aytib, mustaqil ravishda tergov o'tkazishga, qirg'in bo'yicha ma'lumot to'plashga kirishgan.

O'shdagi huquqshunos va inson huquqlari faoli Izzatilla Rahmatullayev ana shulardan biri.

Uning aytishicha, hozirda turli ko'rinishdagi ashyoviy dalillar to'planmoqda, ammo shahar notinch bo'lgani sabab, doim ham buning iloji bo'lmayapti.

Qirg'iziston armiyasining tinch aholiga hujumlari tasvirlangan ko'plab videolar va fotosuratlar Internetda paydo bo'lgan.

Muvaqqat hukumat sobiq prezident Qurmanbek Bakiyev ikki qardosh xalqni bir-biriga qayrab, provokatsiya qilgan demoqda, ammo qirg'izistonlik o'zbeklar muntazam armiya Bakiyev ta'siriga qanday tushgan, deya hukumat so'zlariga shubha bilan qaramoqda.

So'nggi xabarlarga ko'ra, mojaro zonalarini 400 mingga yaqin odam tashlab chiqqan. Taxminan 100 minggi O'zbekiston sharqidagi qochqinlar lagerida. O'zbekiston hukumati ularga yordam berishni so'rab, xalqaro hamjamiyatga rasman murojaat etgan.

Komila ismli jizzahlik maktab o'qituvchisining aytishicha, agar hukumat O'zbekiston aholisiga ham murojaat etganida edi, hech kim qo'l qovushtirib o'tirmas edi, ammo O'zbekiston matbuoti bu haqda sukut saqlamoqda, aholi esa boqi-beg'am, deydi Komila.

Biroq O'zbekiston hukumatiga yaqin kuzatuvchilar nazarida Qirg'izistonda tartib o'rnatilgach, qochqinlar yurtiga qaytariladi. Aks holda O'zbekistonning o'zida ijtimoiy vaziyat og'irlashishi mumkin.

  • 16x9 Image

    Odil Ruzaliev

    Odil O'zbek xizmatiga 2005-yilda kelgan. Diktor va prodyuser. AQShning Tafts Universitetida (Tufts University) xalqaro aloqalar sohasida magistrlik darajasini olgan. Ungacha O'zbekiston TV 1-kanalida ingliz tilidagi yangiliklar – FCN (First Channel News) – ko'rsatuvining muallif-boshlovchisi edi. "Axborot" dasturida mehnat qilgan. Odil ko'p yillar AQShning Toshkentdagi elchixonasi axborot bo'limida ishlagan. O'zbek, ingliz va rus tillarida chop etilgan qator maqolalar muallifi. Farg'ona shahrida tug'ilgan.

    Odil Ruzaliev is a reporter, radio and TV anchor, web editor and producer for Voice of America’s Uzbek Service since 2005. Prior to joining VOA, he worked at the State Radio and TV of Uzbekistan, BBC International’s Central Asia region, and was a regular Contributor for CNN World Report. He has also worked as an Information Assistant at the US Embassy in Tashkent, Uzbekistan. He was the creator and host of the TV program First Channel News, Uzbekistan’s first English language news broadcast. In his spare time he is a freelance photographer. A native of Ferghana Valley, Uzbekistan, Odil graduated from the Uzbekistan State World Languages University. In addition, he was an exchange student at Pace University in New York City and holds a master’s degree in international affairs from the Fletcher School of Law and Diplomacy at Tufts University in Medford, Massachusetts.

XS
SM
MD
LG