Yevropa-O'zbekiston aloqalari global siyosatning bir qismi, deydi yosh olim


Prezident Islom Karimov Yevropa Komissiyasi raisi Joze Manuel Barroso bilan, Bryussel, 24 yanvar 2011

O’zbekiston prezidenti Islom Karimovning yaqinda G’arbga qilgan safari, Bryusselda Yevropa Ittifoqi va NATO rahbarlari bilan kechgan muzokaralar fuqaro jamiyati vakillari, xalqaro huquq tashkilotlari tomonidan tanqid bilan kuzatildi.

Yevropa Komissiyasi raisi Joze Manuel Barroso va NATO Bosh kotibi Anders Fog Rasmussen O’zbekiston prezidenti bilan muloqotda respublikada huquq va erkinlik bilan bog’liq ahvolni yaxshilash kerak deb aytgan.

Lekin tomonlar asosan xavfsizlik va iqtisodiy hamkorlik haqida gaplashgan.

Buning ajablanarli tomoni yo’q, deya tushuntiradi Belgiya va Fransiyada ilmiy izlanishlar olib borib, yaqinda siyosiy fanlar bo’yicha doktorlik ishini yoqlagan Iqbol Qoraboyev.

Yevropa iqtisodiyoti oxirgi yillarda qanchalik jabr chekkan bo’lmasin, yirik xususiy kompaniyalar moliyaviy qudratini saqlab qolgan, deydi o’zbekistonlik olim.

Agar zarur sharoit yaratib berilsa va O’zbekiston “sarmoya qilishga arzigulik mamlakatmiz” deya ularni ishontira olsa, bunday hamkorlikdan aholi katta naf ko’rishi mumkin, deya fikrlaydi Iqbol Qoraboyev.

Tadqiqotchi "Amerika Ovozi" bilan muloqotda global siyosiy maydondagi bugungi tendensiyalar, xalqaro munosabatlar ortidagi omillar va buning O’zbekistonga taalluqli jihatlarini sharhlab berdi.

“Birinchidan, bu albatta siyosiy va xavfsizlik vaziyatidan kelib chiqib bo’lgan uchrashuv. Chunki dunyoda nafaqat O’zbekiston yoki Yevropa Ittifoqi balki Amerikada bo’lsin, Afrikada bo’lsin, Osiyo kontinentida bo’lsin, davlatlarni o’ylantirib qo’ygan birinchi muammolardan biri bu xavfsizlik",- deydi Qoraboyev.

"Afg’oniston, terrorizm, narkotiklar va boshqa faktorlar… Ikkinchi sababi – energiya resurslari va manbalari, Kaspiy atrofidagi va umuman Markaziy Osiyoning gaz, neft va uran boyliklarining kelajagi haqida ketayotgan bahs va muzokaralar".

Olim nazarida umumiy vaziyatning yana bir jihati ideologik bo’lib, traditsional siyosatning qaytib kelishidir.

Iqbol Qoraboyev buni shunday tushuntiradi:

"Yaqingacha, ayniqsa 1990-yillardan keyin dunyo siyosiy diskursida hukmron bo’lgan tushunchalar bu inson huquqlari, xalqaro normalar, xalqaro institut va qurilmalar, ularga ixtiyoriy yoki majburiy tarzda bo’ysunish haqidagi bahslar edi.

Mamlakat o’zining ichki va tashqi siyosatini belgilayotganda inson huquqlari, BMT va boshqa xalqaro talablarga amal qilishi kutilar edi. Lekin yaqindan beri eski usuldagi diplomatiyaning qaytib kelayotganini ko’rish mumkin.

Bu degani, realist siyosat. Ba’zilar buni realpolitik yoki realizm prinsiplariga asoslangan siyosat deb ta’riflaydi. O’zaro munosabatlar, muzokaralar faqat yoki asosan tashqi siyosat ustida bo’ladi. Bir-birining ichki ishiga aralashmaydi.

Masalan Amerika va Yevropa Ittifoqi Afrika va Osiyodagi avtoritar xarakterga ega davlatlar bilan borgan sari katta-katta loyihalarni boshlayapti. Ichki vaziyat, inson huquqlari bilan bog’liq ahvol bunga to’sqinlik qilmayapti.

Oldin Yevropa ham, Amerika ham post-Sovet davlatlarida fuqaro jamiyati vakillari bilan aloqa o’rnatishga ahamiyat berayotgan edi. Keyingi 2-3 yilda to’g’ridan-to’g’ri hukumat vakillari bilan aloqaga birlamchi ahamiyat berib kelishyapti.

O’zbekiston prezidentini Bryusselda eng yuqori darajada kutib olishdi, yuqori darajada uchrashuvlar bo’lib o’tdi. Karimov Yevropa komissiyasi prezidenti va NATO rahbari bilan uchrashdi".

O’zbekiston, Iqbol Qoraboyev tahlilicha, bu uchrashuvga oldingi yillarga qaraganda salmoqliroq xalqaro siyosiy kapital bilan keldi. Mamlakatning keyingi yillarda o’ziga yarasha obro’si oshdi. Bunda ayrim faktorlar katta rol o’ynadi.

"Birinchisi, 2010 yil iyun oyida Qirg’iziston janubida bo’lib o’tgan qonli voqealarga O’zbekiston hukumati bosiq holda javob bergani xalqaro hamjamiyat tomonidan yaxshi kutib olindi.

Ikkinchidan, O’zbekiston Afg’onistonda nafaqat tranzit davlat sifatida rol o’ynayapti, balki unga turli sohalarda yordam berishga kirishgan.

Bir-ikki yil ichida Osiyo Taraqqiyot Banki va boshqa xalqaro tashkilotlarning Afg’onistonda olib boradigan proyektlarini O’zbekiston bajaradigan bo’ldi. Masalan temir yo’l qurish va boshqa sohalarda.

Uchinchi faktor esa bu xalqaro iqtisodiy krizis kontekstida O’zbekistonning chegaralangan bo’lsa-da, o’ziga xos ko’rsatkichlar bilan kelishidir.”

  • 16x9 Image

    Navbahor Imamova

    Navbahor Imamova "Amerika Manzaralari" turkumidagi ilk teledasturlar muallifi. TV, radio va onlayn diktor, prodyuser, muxbir va muharrir. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan (University of Mysore), magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan (Ball State University) olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan (Harvard University) davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.

    Navbahor Imamova is a prominent Uzbek journalist at the Voice of America and a leading Washington-based authority on geopolitics and national development in Central Asia. As anchor, reporter, multimedia editor and producer, she has covered Central Asia and the U.S. for over 15 years on TV, radio and online. During 2016-2017, she was a prestigious Edward S. Mason Fellow in public policy and management, while earning her Mid-Career Masters in Public Administration at Harvard University’s John F. Kennedy School of Government. Imamova played a pivotal role in the launch of Uzbek television programming at VOA in 2003, and has since presented nearly 800 editions of the flagship weekly show, “Amerika Manzaralari,” which covers American foreign policy focusing on Washington’s relations with Central Asia, as well as life and politics in the U.S. She is frequently asked to speak on regional issues in Central Asia, as well as Uzbek politics and society, for policy, academic, and popular audiences, including the U.S. Foreign Service Institute, Princeton University, Columbia University, Johns Hopkins University, Georgetown University, George Washington University, Michigan State University, the University of Wisconsin, Northeastern University, and her alma mater Harvard University. Her essays on the region have been published in journals and edited volumes, including Central Eurasian Studies Review and Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization.

    She began her career at the Uzbek state broadcaster. She holds a Bachelor of Arts in journalism and mass communication from Maharaja’s College at the University of Mysore, India and a Master of Arts in journalism from Ball State University.

XS
SM
MD
LG