O'zbekiston-AQSh yillik maslahat kengashi arafasida, yangi bosh diplomat nima deydi?


Nisha Bisvol xonim ikki farzandi va turmush o'rtog'i hamda Davlat kotibi Jon Kerri va Oq uy boshqaruvchisi Denis Makdono guvohligida yangi lavozim bilan bog'liq hujjatlarga imzo chekmoqda, 21-noyabr, 2013, Davlat departamenti, Vashington
Vashingtonda yangrayotgan bayonotlarga ko’ra, Qo’shma Shtatlar Markaziy Osiyoda o’zgarmas maqsadlarga ega: xavfsizlikni ta’minlashda yordamlashish, iqtisodiy hamkorlikni mustahkamlash va jamiyatlarga siyosiy-ijtimoiy jihatdan rivojlanishda madad ko’rsatish. Mintaqa tinch va xotirjam, farovon, erkin va barqaror yashashidan manfaatdormiz, deydi AQSh rasmiylari.


Amerikaning Janubiy va Markaziy Osiyo bilan aloqalariga mas’ul diplomat, Davlat kotibining bu mintaqalar bo’yicha muovini, yaqinda tayinlangan Nisha Bisvol (Nisha Biswal) jurnalistlar bilan muloqotda (video) deydiki, Obama ma’muriyati har bir davlat bilan barcha imkoniyatlarni ishga solgan holda hamkorlik qilishga shay. Jami ikki milliardga yaqin aholi, 2 trillion dollarga yaqin hajmdagi iqtisodiy tizimlar haqida gap ketmoqda. Qozog’iston, O’zbekiston, Qirg’iziston, Tojikiston, Turkmaniston, Afg’oniston, Pokiston, Hindiston, Bangladesh, Nepal, Bxutan va Maldiv orollarini qamrovchi ulkan hudud bu. Hindiston, dunyodagi eng yirik va jadal sur’atlarda taraqqiy etayotgan demokratik davlat uning markazida. Amerika uchun u bilan rishtalarni mustahkamlash ustuvor maqsad.

Murakkab, turli tuman muammolarga to’la, mojarolar avj olgan joylar, deya tan oladi Nisha Bisvol, Afg’oniston va Pokiston singari notinch mamlakatlarga ishora qilar ekan.

Diplomatning qator savollarga bergan javoblari va boshqa bayonotlarga qarab, shunday xulosa qilish mumkinki, Obama ma’muriyati mintaqaga pragmatik yondashishda davom etadi. Ya’ni, hukumatlar ra’yi va istagiga qarab harakat qiladi. Ikki tomonning manfaatlaridan kelib chiqqan holda ish tutadi. Mintaqadagi muammolarni Amerika emas, davlatlarning o’zlari hal etishlari kerak. AQSh qo’shnilar orasidagi mojarolarga aralashmaydi; katta loyihalarga mablag’ yo’q; cheklangan tarzda ko’maklashishi mumkin, ammo buni avvalo hamkor davlatlarning o’zlari xohlashi va zarur sharoit yaratib berishi kerak. Hech kimga siyosiy bosim o’tkazilmaydi. Hozirgi asosiy maqsad – Afg’onistondagi urushni tugatib, qo’shinlarni olib chiqish.

"Qay davlatda bo’lmasin, saylovlar tinch va adolatli o’tishini istaymiz", - deydi Nisha Bisvol, Afg’oniston va Hindistonda yaqinlashayotgan saylovlar xususida to’xtalar ekan.

Hukumatlar o’zgarishi o’ta nozik jarayon, deydi u, Amerika xalq, qonun va adolat tarafida.

Tojikistonda yaqinda o’tgan saylov Davlat departamenti tomonidan “adolatsiz” deya qoralandi.

O’zbekiston va Qozog’istonda keksa rahbarlar hokimiyatni qachon va qanday bo’shatadi, oqibatlar va ta’sir haqida Vashington lom-mim demaydi. O’zgarishni u mamlakat fuqarolarining o’zi qiladi, AQSh emas, deydi diplomatlar bu borada gap ochilganida.

Shu yerda Markaziy Osiyoga ko’rsatilayotgan yordam hajmi va mamlakatlar bilan tijorat ko’lamiga nazar tashlasak:

Qozog’iston bilan savdo aylanmasi bu yili qariyb 2 milliard dollar bo’lsa, O’zbekiston bilan 300 million, Turkmaniston bilan 200, Qirg’iziston bilan 90, Tojikiston bilan esa 50 million dollarga yaqin.

Yordam deganda esa bu respublikalar taraqqiyoti yo’lida ajratilayotgan mablag’ tushuniladi. Turli dasturlar amaliyoti uchun Qirg’izistonda bu yili 51 million dollar, Tojikistonda 40, Qozog’istonda 13, O’zbekistonda 11 va Turkmanistonda 6 million dollar sarflangan. 2014-yilga bundan sal kamroq mablag’ ko’zlangan.

Yangi Ipak Yo’li tashabbusi va mintaqaviy integratsiya qanchalik targ’ib qilinmasin, Vashington pozitsiyasi shuki, uning amaliyoti mintaqaning o’ziga bog’liq. Birdamlik yo’lidagi to’siqlarni bartaraf etish respublikalar irodasiga havola.

Davlat departamenti mintaqani integratsiyaga chorlab keladi, lekin o’zi ham e’tiborni ikki tomonlama aloqalarga bermoqda. Har bir respublika bilan yillik maslahat kengashlari yo’lga qo’yilgan.

Nisha Bisvol Vashingtonda jurnalistlar bilan muloqotda, 3-dekabr, 2013
Nisha Bisvol Vashingtonda jurnalistlar bilan muloqotda, 3-dekabr, 2013
10-11-dekabr kunlari O’zbekiston Tashqi ishlar vaziri Abdulaziz Komilov boshchiligida katta delegatsiya Vashingtonda keng qamrovli muzokaralar olib boradi.

Xavfsizlik, iqtisod, inson huquqlari va demokratiya masalalari muhokamada bo’ladi. Bir necha qismli muloqotlarga nohukumat tashkilotlarning vakillari ham taklif qilinadi. Turli vazirliklardan rasmiylar qatnashadi.

Iqtisodiy hamkorlik o’tgan yillar ichida nisbatan jadallashdi. “GM-O’zbekiston” avtomobilsozlik korxonasi - namuna.

Markaziy Osiyoning har bir davlati bilan aloqani mustahkamlash niyatidamiz
Lekin, umuman olganda, korrupsiya chuqur ildiz otgan, moliyaviy tizimi qoloq respublika bilan biznes qilish qiyin.

Toshkent, albatta, yuqoridagi xulosalarga qo’shilmaydi. O’zgarishlar bor deya rasmiylar yangi qonunlar va yangi sheriklarni misol keltiradi. Amerika tadbirkorlari orasida O’zbekistonga qiziqish katta, ammo sarmoya qilishga kelganda, ular tuzumga ishonmaydi.

Xalqaro tashkilotlar va mahalliy faollar kuzatishicha hamda AQSh hisobotlarida qayd etilishicha, inson huquqlari va erkinlik bobida O’zbekistonda siljish deyarli sezilmaydi.

Avtoritar boshqaruv tabiati o’zgarishiga ishonch past. Islom Karimov rahbar ekan, yangilik kutish yaramaydi degan fikr Amerika siyosiy doiralarida keng tarqalgan.

Toshkentda prezident qizi Gulnora Karimova bilan bog’liq mashmashaga nisbatan ham AQSh biror fikr bildirishni xohlamaydi. Bu borada gapirish o’rinsiz, deydi rasmiylar.

Bu maslahat kengashlaridan foyda nima deb so’ralganida, diplomatlarning doimiy javobi shuki, ular orqali hukumatlar bugun bir-biri haqida yaxshiroq ma’lumotga ega, bir-birining dardini tushunadi va o’zaro manfaatlar ustida kelishish osonroq. Shunisi aniqki, o’zaro manfaatlardan birinchisi bu Afg’oniston, u yerdagi tinchlik.

Qo’shinlar olib chiqilar ekan, vaziyat yomonlashishi mumkin degan xavotir kuchli. O’zbekiston o’z tashvislariga nisbatan Obama ma’muriyatidan konkret reja va takliflar kutmoqda.

Vashingtonning umumiy javobi shunday: Askarlarni olib chiqqach, sizni unutib qo’ymaymiz. Serqirra hamkorlikka shaymiz, lekin siz bunga qanchalik ochiqsiz va tayyorsiz?

Kelasi haftadagi maslahat kengashlarida nima oydinlashadi, ko’ramiz.
  • 16x9 Image

    Navbahor Imamova

    Navbahor Imamova "Amerika Manzaralari" turkumidagi ilk teledasturlar muallifi. TV, radio va onlayn diktor, prodyuser, muxbir va muharrir. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan (University of Mysore), magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan (Ball State University) olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan (Harvard University) davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.

    Navbahor Imamova is a prominent Uzbek journalist at the Voice of America and a leading Washington-based authority on geopolitics and national development in Central Asia. As anchor, reporter, multimedia editor and producer, she has covered Central Asia and the U.S. for over 15 years on TV, radio and online. During 2016-2017, she was a prestigious Edward S. Mason Fellow in public policy and management, while earning her Mid-Career Masters in Public Administration at Harvard University’s John F. Kennedy School of Government. Imamova played a pivotal role in the launch of Uzbek television programming at VOA in 2003, and has since presented nearly 800 editions of the flagship weekly show, “Amerika Manzaralari,” which covers American foreign policy focusing on Washington’s relations with Central Asia, as well as life and politics in the U.S. She is frequently asked to speak on regional issues in Central Asia, as well as Uzbek politics and society, for policy, academic, and popular audiences, including the U.S. Foreign Service Institute, Princeton University, Columbia University, Johns Hopkins University, Georgetown University, George Washington University, Michigan State University, the University of Wisconsin, Northeastern University, and her alma mater Harvard University. Her essays on the region have been published in journals and edited volumes, including Central Eurasian Studies Review and Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization.

    She began her career at the Uzbek state broadcaster. She holds a Bachelor of Arts in journalism and mass communication from Maharaja’s College at the University of Mysore, India and a Master of Arts in journalism from Ball State University.

Shu mavzuda

XS
SM
MD
LG