Breaking News

O'zbekiston mintaqaviy hamkorlikka va liderlikka intilmoqda


Prezident Shavkat Mirziyoyev Andijonda, 17-iyun, 2021 (president.uz)

O'zbekiston uchun Hind okeaniga chiqish azaliy orzu. Bu hafta Toshkentda o'tayotgan xalqaro anjuman ortidagi asosiy omil - mana shu maqsadga yetish uchun harakatlarni kuchaytirish. Biroq bu imkoniyatni qo'lga kiritish hozir yanada murakkablashgan. Muammo esa yangi emas - 42 yildan beri notinch Afg'onistonda vaziyat tobora og'ir.

Toshkent 15-16 iyul kunlari uzoq va yaqin davlatlardan 200 ga yaqin lidelar, diplomatlar, mutaxassislar, tadbirkorlar, investorlar, bankirlar va turli xalqaro tashkilotlarning vakillariga mezbonlik qilib, e'tiborni Markaziy va Janubiy Osiyoni bir-biriga bog'lovchi loyihalar va tashabuslarga qaratmoqchi.

Okeandan yiroq Markaziy Osiyo mamlakatlari janub tomon yangi tijoriy yo'llar va bozorlar ochishni xohlaydi. Aholisi ko'payib borayotgan Janubiy Osiyo esa shimoldagi tabiiy zaxiralar va iqtisodiy imkoniyatlarga yetishni istaydi.

Biroq bugungacha bu istak va xohishlar haqida bong urilgan xolos, real qadamlar deyarli tashlanmagan. Bunda O'zbekistonning ham salmoqli aybi bor.

Islom Karimov rahbarligi davrida respublika mintaqaviy integratsiyani tahdid deb hisoblar, qo'shnilar bilan suv, energiya va boshqa masalalar ustida kelisha olmas edi. Toshkent nafaqat Markaziy Osiyoda iqtisodiy birdamlik zarurati, balki Janubiy Osiyo bilan bog'liqlikni ham tan olmas edi. Tan olsa-da, hamkorlikni yo'lga qo'yish uchun jiddiy ishlar qilishdan bosh tortar edi.

Shavkat Mirziyoyev prezidentikka kelgach, qo'shnilar bilan rishtalarni yaxshilay boshladi, chegaralarni ochdi va o'zaro muloqotni yo'lga qo'ydi. Bu o'zgarish Mirziyoyev rahbariyati o'tgan besh yilda, ya'ni prezidentlik muddatida erishgan eng yirik yutuq deya e'tirof etiladi.

Regional hamjihatlk va iqtisodiy hamkorlikka undab kelayotgani va Markaziy hamda Janubiy Osiyo bilan diplomatiyani faollashtirgani uchun O'zbekiston endilikda mintaviy yetakchisi deb ta'riflana boshlagan.

Biroq ekspertlar deydiki, gap ta'rif va e'tiroflarda emas, amalda nima yangilanishida. Toshkentdagi anjuman natijasida tijorat, transport va kommunikatsiya aloqalari kengayadimi? Haqiqiy baho shunga qarab beriladi.

Bu konferensiya tashabbusi bilan chiqqanida O'zbekiston Afg'oniston yozga borib bu qadar beqarorlashadi deb kutmagan. May oyidan AQSh kuchlari tezlikda chiqishni boshlagach, Tolibon viloyatma-viloyat o'z nazoratini o'rnatishga tushdi. Zo'ravonlik, qon to'kish avj oldi.

O'zbekiston Tashqi ishlar vazirligi
O'zbekiston Tashqi ishlar vazirligi

Toshkentdagi yig'in qatnashchilari Afg'onistonda siyosiy guruhlarni muzokaraga va sulhga undashi tayin. Tolibon konferensiyada kutilmayapti, ammo hokimiyatni unga boy berish ehtimoli kuchayib borayotgan Prezident Ashraf G'ani ishtirok etadi.

Pokiston Bosh vaziri Imron Xon, Rossiya Tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov, AQShninng Afg'oniston bo'yicha maxsus vakili Zalmay Halilzod, Oq uyda Ichki xavfsizlik bo'yicha maslahatchi Elizabet Shervud-Rendell va Yevropa Ittifoqining Tashqi siyosat bo'yicha bosh rasmiysi Josep Borrell anjumanga o'z delegatsiyalari bilan kelmoqda.

Xitoy, Hindiston, Saudiya Arabistoni, Turkiya va Bangladesh tashqi ishlar vazirlari va rasmiylari ham kelishini tasdiqlagan.

Toshkentdan tahlilchi Farhod Tolipov nazarida O‘zbekiston o‘zining aktiv mintaqaviy siyosati borligini namoyish etmoqda.

"Umuman olganda, agar Markaziy Osiyo va Janubiy Osiyo mintaqalari orasida bog‘liqlik tiklansa, unda O‘zbekiston uchun jahon dengiz savdo yo‘llariga qichish uchun eng qisqa transport koridori ochilar edi. Qolaversa, ushbu anjuman Afg‘onistonga bo‘lgan xalqaro e’tiborni so‘nmasligiga ham xizmat qiladi", - deydi Tolipov.

"Hozircha biz faqat forum shaklida messedjlarni kutishimiz mumkin, xolos. Unda qandaydir bitmlar va mahsus bayonotlar qilinmaydi. 2018-yil mart oyidagi Toshkentda bo‘lib o‘tgan Afg‘onistonga bag‘ishlangan shunga o‘xshash xalqaro konferentsiyani eslaylik. Unda juda muhim Toshkent deklaratsiyasi qabul qilindi va Afg‘onistonda urush olib borayotgan barcha kuchlarga murojaat va da’vat qilingan. Xo‘sh, natija nima bo‘ldi? Shu nuqtai nazardan, bu yig‘inning ko‘proq diplomatik mohiyati bo‘lib, amaliy darajada samara berishiga nisbatan skeptik fikrim bor. Ko‘p jihatdan, bu konferentsiyada qabul qilinadigan hujjatning mazmuniga bog‘liq, ya’ni: ishtirokchilar unda nimalarni bayon qiladi, qanday qarorga kelishadi", - deydi ekspert.

Vashington Markaziy va Janubiy Osiyoni birga ishlashga unday boshlaganiga kamida 15 yil bo'ldi. 2005-yilda Davlat departamenti hatto Markaziy Osiyo bo'limini Yevrosiyodan olib, Janubiy Osiyo bilan birlashtirgan edi.

Lekin chaqiriqlar bilan iqtisod kuchaymaydi. Har ikki mintaqaga sarmoyani AQSh emas, asosan Xitoy qilar ekan, Vashington diplomatiyasi uzoqqa bormayapti.

Arab dengizi, Karachi portlari yaqinida, Pokiston
Arab dengizi, Karachi portlari yaqinida, Pokiston

Farhod Tolipov Turkmaniston gazini Afg'oniston va Pokiston orqali Hindistonga olib borishi ko'zlangan quvur loyihasi, shuningdek, Markaziy Osiyo tokini Janubiy Osiyoga yetkazadigan tizim proyekti ham G'arb tashabbuslari bo'lganini va ular hamon amalga oshmaganini eslatadi.

Amerikalik olima, Pittsburg universiteti professori Jennifer Murtazashvili nazarida Toshkent bu anjumandan faqat yutadi. Hozirda O'zbekiston jahon bozorlariga chiqish uchun Qozog'iston, Rossiya va Xitoyga tobe.

“AQSh va Eron rishtalari murakkab. Shunday ekan, Eron orqali chiqishga sarmoya topish ham qiyin. Afg'oniston va Pokiston orqali osonroq", - deydi Murtazashvili.

Uning tahlilicha, mintaqada hozir bir-biriga bog'lanmagan bozorlar tadbirkorlar, hukumatlar va fuqarolar uchun birdek qimmat.

"Anjumandagi kelishuvlar mana shu muammoni hal etishga hissa qo'shishi mumkin".


Markaziy va Janubiy Osiyo davlatlari AQShdan texnik yordam va uning xususiy sektoridan ko'proq sarmoya kutmoqda. Biroq Afg'onistondagi notinchlik investorlar xohishi va qiziqishiga salbiy ta'sir qilishi tayin.

Jorj Bush va Barak Obama davrida ham Amerika mintaqaviy hamkorlikka qanchalik urg'u bergan bo'lsa-da, katta loyihalar uchun sezilarli darajada mablag' ajratilmagan.

“Mirziyoyev hukumati iqtisodiy taraqqiyotni xalqaro savdo va sarmoyada ko'radi", - deydi Murtazashvili.

Toshkentdagi anjuman orqali O'zbekiston Afg'onistonda kim hukmronlik qiishidan qat'i nazar, Markaziy va Janubiy Osiyo iqtisodiy integratsiya yo'lidan boraverad, degan umidni olg'a surayotgandek.

Ekspertlar fikricha, bu konferensiya Afg'oniston emas, O'zbekiston uchun ko'proq muhim. Chunki hukumat e'tiborni qo'shni davlatda tinchlikka erishish zarurati va regional bog'liqqa qaratib, tashqi siyosatidagi ikki asosiy yo'nalishini ko'z-ko'z qilmoqda.

  • 16x9 Image

    Navbahor Imamova

    Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. "Amerika Manzaralari" turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan (University of Mysore), magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan (Ball State University) olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan (Harvard University) davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.

    Navbahor Imamova is a prominent Uzbek journalist at the Voice of America. As anchor, reporter, multimedia editor and producer, she has covered Central Asia and the U.S. for nearly 20 years on TV, radio and online. Since 2018, she has also been reporting from inside Uzbekistan as the first-ever U.S.-based accredited correspondent in the country. During 2016-2017, she was a prestigious Edward S. Mason Fellow in public policy and management, while earning her Mid-Career Masters in Public Administration at Harvard University’s John F. Kennedy School of Government. Imamova played a pivotal role in the launch of Uzbek television programming at VOA in 2003, and has since presented over 900 editions of the flagship weekly show, “Amerika Manzaralari,” which covers American foreign policy focusing on Washington’s relations with Central Asia, as well as life and politics in the U.S. She speaks frequently on regional issues in Central Asia, as well as Uzbek politics and society, for policy, academic, and popular audiences. Her analytical pieces have been published in leading academic and news outlets including Foreign Policy, The National Interest, and The Atlantic. Imamova also is the founding President of the VOA Women’s Caucus. She began her career at the Uzbek state broadcaster in Tashkent. She holds a Bachelor of Arts in journalism and mass communication from the University of Mysore, India and a Master of Arts in journalism from Ball State University, Indiana.

Facebook Forum

Shu mavzuda

XS
SM
MD
LG